آخرین روز از «چراغ برات»؛ خراسانیها به دیدن اهل قبور میروند
گروه اجتماعی ـ «برات» در ادبیات دینی و فرهنگ عامه خراسان بزرگ کاربردی مشخص دارد به گونهای که در استانهای خراسان سه شب قبل از نیمه شعبان را «ایام چراغ برات» میگویند. بر اساس همین سنت مراسم گوناگونی برای تجلیل از مردگان و شادی روح آنها و طلب آمرزشان در نقطه نقطه ایران زمین وجود دارد.
به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، «برات» در ادبیات دینی و فرهنگ عامه خراسان بزرگ، کاربردی مشخص دارد به گونهای که در استانهای خراسان سه شب قبل از نیمه شعبان را «ایام چراغ برات» میگویند. بر اساس همین سنت مراسم گوناگونی برای تجلیل از مردگان و شادی روح آنها و طلب آمرزشان در نقطه نقطه ایران زمین وجود دارد که در استان خراسان به این رسوم چراغ برات میگویند که موضوع شناخته شدهای در بین ایرانیان به خصوص خراسانیهاست. در مشهد در این شبها مردم با روشن کردن شمع بر گلزار مردگان خود برای شادی روح آنها دعا میخوانند و این چراغانی کردن مزار مردگان به چراغ برات معروف شده که با گذشت چندین سده همچنان در فرهنگ مردم استان تجلی دارد.
نیمه شعبان و روزهای چراغ برات، فرهنگ اعتقاد عمیق مردم خراسان به معاد را به نمایش میگذارد، گویی در این روز اموات چشم انتظار محبت زندگاناند و اکنون که دستشان از زمین و زمان کوتاه است، چشم انتظار برات زندهها هستند؛ در فرهنگ مردم خراسان آیین «چراغ برات» این طور شکل گرفته است که در نیمه شعبان، مردم خراسان با خوبی هایشان، برات مردگان را برایشان میبرند.
البته این سنت حسنه در بین مردم استان تهران و برخی از دیگر از استانهای کشور در آخرین جمعه ماه اسفندماه هر سال و در مناطق استانهای گیلان و آذربایجان و یزد نیز در برخی جمعه ماه رجب خیرات برای خیرات مردگان وجود دارد.
اما مردم خراسان در نیمههای ماه شعبان هر سال یعنی طی روزهای دوازدهم تا چهاردهم شعبان با برگزاری مراسم مذهبی ویژهای با عنوان «برات» یاد و خاطره عزیزان از دست رفته را گرامی داشته و به یاد مردگان خیرات میکنند.
دامنه این رسم آن چنان گسترده است که به ماه شعبان در این منطقه ماه برات نیز میگویند. مراسم شبهای برات یا چراغ برات سابقهای دیرینه و ریشهدار دارد.
اگرچه مراسم چراغ برات که در سه شب و روز یازده تا چهارده شعبان و یا دوازده تا 15 شعبان در استان خر اسان، ریشه دینی ندارد و در چند صد ساله حضور اسلام در ایران این سنت مورد تأیید پیشوایان دینی قرار نگرفته ولی این سنت حسنه مربوط به ایران باستان است و به دلیل عجین شدن این رسوم با دین مبین اسلام تاکنون مخالفتی از سوی مراجع دینی با آن صورت نگرفته است.
آیینهای ویژه برات
بر اساس اعتقادات مردم خراسان در این سه شبانه روز که اعتقاد دارند در آن مردگان آزاد هستند، زندگان با احسان برای آنها نه تنها تلاش میکنند تا برات آزادی آنان را از آتش جهنم کسب کنند، بلکه آزادی خود از آتش جهنم را نیز از امام دوازدهم خواستار میشوند.
اعتقاد اغلب مردم خراسان بر این است که در این ایام سرنوشت رقم میخورد، به طوری که در نقاط روستایی خراسان در شب پانزدهم نیمه شعبان به پشت بام رفته و در مهتاب (اگر شب مهتابی باشد) ایستاده و به سایه خود نگاه میکنند و از این طریق سرنوشت خود و اقوام خود را در آن سال پیشبینی میکردند، در عین حال دست به دعا برمیدارند و از خداوند طلب سالی خوش میکنند.
اقشار مختلف مردم به ویژه کسانی که به تازگی عزیزی را از دست دادهاند، در این روز با حضور در مزار اموات ضمن درخواست آمرزش و زنده نگهداشتن یاد و خاطره درگذشتگان، آنان را در برکات میلاد یگانه منجی عالم بشریت حضرت مهدی(عج) شریک میسازند.
پخت انواع نانهای سنتی مانند روغن جوشی، چلبکی، کماچ، ساچ و حلوا و پخش آن دربین مردم به ویژه کودکان از مراسم ایام برات در شهرهای گوناگون خراسان است، مردم این منطقه از کشورمان اعتقاد دارند پخت این خوراکیها باید قبل از غروب آفتاب صورت گیرد.
در این روز کسانی که به تازگی عزیزی را از دست دادهاند، با پهن کردن فرش، خیرات، پخش انواع خوراکی و خواندن روضه یاد و خاطره تازه گذشته را گرامی میدارند، قرائت قرآن و فاتحه نیز در این راستا هدیهای است که از سوی مردم نثار روح درگذشتگان میشود.
نکته جالب توجه این است که هر چند ایام برات سه روز است اما در برخی از روستاها و همچنین مناطقی که هنوز روابط طایفه ای مستحکم است در صورتی که تعداد درگذشتگان سال بیش از سه نفر باشد مراسم را از ابتدای ماه شعبان آغاز کرده و هر روز در منزل یکی از درگذشتگان مجلس روضه همچنین مراسم قرائت قرآن برپا میشود.
مردم در این روستاها به چند گروه تقسیم شده و هر گروه در قسمتی از روستا در جمع بازماندگان متوفی به قرائت قرآن میپردازند، مردم در این روستاها عصر روز سیزدهم شعبان با حضور بر مزار اموات و خواندن فاتحه، یاد و خاطره آنان را گرامی میدارند.
در روز چهاردهم شعبان نیز تمام اهالی روستا به صورت دستهجمعی در خانه آخرین خانواده ای که عزیزی را از دست دادهاند جمع شده و برای متوفی فاتحه میخوانند.
از دیگر مراسم روز برات که بیشتر در روستاها رونق دارد اجرای مراسم براتخوانی است، در این مراسم جوانان و نوجوانان روستا به خانه افرادی که به تازگی عزیزی را از دست دادهاند مراجعه کرده و اشعاری را در یادآوری روز برات قرائت میکنند.
اهالی خانه نیز از آنچه در خانه موجود است، مانند خرما، شکلات، نقل و نبات، لنگاش پخته، عناب و گردو به آنها میدهند و بدینوسیله از آنها تشکر میکنند.
انتهای پیام
