دیدگاههای سهگانه در مورد جبر و اختیار
گروه فعالیتهای قرآنی - عضو مجمع عالی تفسیر حوزه با اشاره به آیه ۳۰ سوره انسان «وَمَا تَشَاءُونَ إِلَّا أَنْ یَشَاءَ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ کَانَ عَلِیمًا حَکِیمًا» گفت: انسان نمیتواند فعل خواستن و اراده کردن را داشته باشد مگر اینکه از جانب خداوند اجازه آن به او داده شده باشد.
حجتالاسلام و المسلمین فاطمی در گفت وگو با ایکنا از قم، با اشاره به آیه 30 سوره انسان «وَمَا تَشَاءُونَ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا» عنوان کرد: مسئله جبر و اختیار و اینکه افعال انسان با اراده خود او انجام می شود و یا به خواست و مشیت الهی منتسب است از دیرباز ذهن بشر را به خود مشغول ساخته است.
این استاد حوزه ادامه داد: در این رابطه دو دیدگاه خیلی رایج وجود دارد، یک اینکه با توجه به بعضی آیات و بدون در نظر گرفتن اراده و اختیاری برای انسان همه افعال انسانی را منتسب به خداوند می کنند، در مقابل اندیشه معتزلی وجود دارد که معتقد است همه افعال از انسان و با اراده و اختیار خود او انجام می پذیرد و لذا قابل پاداش و جزا دادن است.
وی تصریح کرد: امام صادق(ع) برای ختم این نزاع، فرمایشی دارند که «لا جبر و لا تفویض بل امر بین الامرین» یعنی هر چه را که بشر انجام می دهد هم در پرتو مشیت وعلم خداوند است و هم بشر در پرتو اراده و مشیت الهی، خود فاعل کارهایش می شود.
فاطمی افزود: بر این اساس هر کاری که از انسان تحقق پیدا می کند در پرتو مشیت، اراده و علم خداوند است و این فعل به نوعی به خداوند نسبت داده می شود؛ یعنی هدایت، عدم هدایت، عزت و ذلت همگی به دست خدا انجام می شود و همچنین انسان می تواند با استفاده از این فرصت هدایت، گمراهی، عزت و ذلت را انتخاب کند.
این استاد تفسیر افزود: با توجه به معنای آیه میتوان گفت قبلا هدایت انسان در مشیت خداوند قرار گرفته است و بعد با اراده ای که بشرداده شده مخیر می شود هدایت یا گمراهی را انتخاب کند؛ انسان نمی تواند فعل خواستن و اراده کردن را داشته باشد مگر اینکه از جانب خداوند اجازه آن به او داده شده باشد.
انتهای پیام
