زمانمند کردن احکام باعث حلالجلوه دادن محرمات میشود
گروه اجتماعی ـ استاد حوزه یکی از اشتباهات فاحش روشنفکران دینی در شناخت آیات احکام را مقاصد بسندگی آنها دانست و گفت: برخی روشنفکران سعی دارند که ما را به سمت مقاصد ظنون ببرند و احکام را زمانمند کنند و برخی محرمات را به تبع زمان به حلال مبدل کنند.
به گزارش ایکنا از قم، آیتالله ابوالقاسم علیدوست، استاد و محقق حوزه علمیه در نشست علمی فلسفه فقه و فقههای مضاف، با موضوع فقه مقاصد شریعت که سهشنبه شب، 11 دیماه در دبیرخانه انجمنهای علمی حوزه برگزار شد گفت: سؤال اصلی این است که فقه میتواند از مقاصد شریعت استفاده کند؛ بحث اصلی این است خداوند متعال از ارسال رسل و احکام شریعت اهداف و مقاصدی داشته است که درخصوص بهکارگیری این مقاصد نیز مباحث مختلفی مطرح است.
استاد حوزه بیان کرد: اگر این مقاصد در سطح خرد مطرح شود به آن علل شرایع گویند و اگر مباحث به شکل کلی مطرح شود به آن، مقاصد شرع میگویند؛ در این بین نیز نصوصی وجود دارد که مبین مقاصد شریعت هستند.
وی گفت: در بهکارگیری از این مقاصد چند وجهه وجود دارد؛ نخست کسانی هستند که از همان ابتدا به نفی مطلق آن میپردازند که بهخصوص در این زمینه میتوان به اشاعره اشاره کرد که این گروه کلا مقاصد شریعت را در مباحث فقهی مورد توجه قرار نمیدهند.
آیتالله علیدوست اظهار کرد: گروه دوم نیز مخالفانی هستند که بهدلیل شبهاتی که ممکن است در این زمینه بهوجود آید، چنین موضعی انتخاب کردهاند؛ این دسته در کل از خطرات چنین مسئلهای بیم دارند.
وی گفت: دسته سوم نیز گروهی هستند که به آنها مقاصد بسند میگوییم یعنی بیشتر تابع عناصر زمان و مکان هستند که شامل روشنفکران دینی هستند و سعی میکنند احکام را به این دلیل، به تبع شرایط روز، به روز کنند.
این استاد حوزه بیان کرد: گروه چهارم نیز گروهی هستند که قائل به فهم و استنباط احکام از دلایل مشروع و مدون آن هستند و مقاصد را نیز بهعنوان ابزار استفاده میکنند و با شرایط و لوازمی که وجود دارد در ابواب فقهی به کار میبرند.
وی اظهار کرد: تفاوت آرای فقهی و حکمی اهل بیت(ع) با گروهها و افرادی که شعب جدید فقهی ایجاد کردند در استفاده درست از همین مباحث است؛ بهعنوان مثال در حکم ضمان مال مسروقه تفاوت فاحشی بین نظر امام صادق(ع) و ابوحنیفه وجود دارد که نشان میدهد استفاده درست از مقاصد شریعت و استفاده نادرست از آن، چه آثاری دارد.
وی بیان کرد: بهعنوان مثال در ماده 596 مجله فقه عثمانی بر اساس نظر ابوحنیفه آورده است که اگر یک نفر بهعنوان مثال ماشینی را بدزدد و دوسال با آن کار کرد و شیشه و لاستیک ماشین عیبی یافت درخصوص آن ضمان دارد ولی در خصوص آنچه از ماشین به دست میآورد، ضمان ندارد.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ بیان کرد: وقتی اهل بیت(ع) بیان میکنند که آنچه از ما رسید را به قرآن عرضه کنید، بیدلیل نیست زیرا پیامبر اکرم(ص) فرمودند که حق، دارای یک حقیقتی است که قابل لمس است و میتوان نتیجه گرفت که باطل نیز همان خواص مشمئزکننده را دارد یعنی میتوان مباحثی که در روایات آمده است را به قرآن عرضه کرد.
وی گفت: روایات مبین احکام عموماً تخصیص و تقیید قرآن است؛ این بحث نیز درخصوص روایات وجود دارد که روایات باید با روح قرآن موافقت داشته باشند؛ گاهی اوقات احساس میشود که یک حکم جائرانه است و طبعاً مشخص است که از جانب معصوم صادر نشده است.
وی اظهار کرد: مسئله مقاصد شریعت در زمینه مباحث سیاسی و اجتماعی بسیار مهم است؛ به عنوان مثال ممکن است بحث عدالت در فقه ناظر باشد ولی برای حاکمیت، نص مبین شریعت است و حاکمیت در هیچ جا نمی تواند به ظلم، حکم کند.
استاد حوزه یادآور شد: مثلاً وقتی خداوند در آیه ربا از پرهیز از ظلم سخن میگوید نمیتوانیم ظلم را فقط در حوزه ربا محدود کنیم بلکه در هیچ جایی نباید ظلم کرد و پرهیز از ظلم به خود و دیگران از مسلمات دین است.
وی با اشاره به تحقیقات وسیع خود در زمینه مقاصد شریعت اظهار کرد: باید مواظب باشیم که آیات احکام را تختبند زمان نکنیم؛ البته نباید مقاصد شریعت را نیز نادیده بگیریم و آنها را نفی کنیم.
وی گفت: برخی روشنفکران سعی دارند که ما را به سمت مقاصد ظنون ببرند و احکام را زمانمند کنند و برخی محرمات را به تبع زمان به حلال مبدل کنند؛ ولی نباید به این دلیل کلی مقاصد را به کلی رها کرد.
این استاد حوزه بیان کرد: به طول کلی بررسی مباحث مرتبط به مقاصد شریعت را باید با جمیع جهات در نظر گرفت ولی نباید مقاصدبسند باشیم.
انتهای پیام
