نخبگان فعال در حوزه فضای مجازی بی‌پناه هستند

علی رحمانی، پژوهشگر علوم دینی و فعال فضای مجازی در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان رضوی، در خصوص اهمیت فضای مجازی و تبلیغ مفاهیم دینی، اظهار کرد: در عصر حاضر و دوره کنونی فضای مجازی اهمیت روزافزونی دارد، یعنی هر روز و هر زمانی که می‌گذرد، نه تنها از اهمیت این مطلب و مسئله نوظهور کاسته نشده، بلکه به آن افزوده می‌شود، به طوری که برخی از متفکران جهان غرب از بحث فضای مجازی و انقلاب در ارتباطات به عنوان انقلاب چهارم یاد می‌کنند.

وی ادامه داد: در چنین شرایطی موضوع این است که جوان امروزی با توجه به بار تبلیغاتی مطالب مختلف، خیلی به دنبال کتاب خواندن و این نوع مطالعه نیست، بلکه مطالعه امروزه بیشتر به طرف فضای مجازی رفته و هر چیزی به شکل فضای مجازی قابل تولید شده است؛ بنابراین جا دارد که از این ظرفیتی که وجود دارد استفاده کنیم.

رحمانی اظهار کرد: متأسفانه دیر به این فکر افتادیم که مفاهیم دینی را در فضای مجازی و رسانه‌های نوین ترویج کنیم و از این طریق با مخاطب نسل جدید خود ارتباط برقرار کنیم. نتیجه این موضوع آن است که مخاطب ما برای ارضای حس کنجکاوی خود مجبور می‌شود که ناخواسته به طرف رسانه‌های معاند یا جریان‌هایی که از نظر عقیدتی دارای انحراف هستند برود.

این پژوهشگر علوم دینی و فعال فضای مجازی بیان کرد: در تبلیغ یک مطلب در فضای مجازی، به ویژه مطالب دینی و تبلیغات دینی اولین نکته‌ای که مد نظر است مخاطب‌شناسی است. مخاطب‌شناسی شامل دو زیرمجموعه است؛ یکی اینکه بدانید برای چه گروه سنی مطلب تولید می‌کنید، دوم اینکه سلیقه جامعه مخاطب خود را بشناسید. در حوزه کودک و نوجوان بیشتر این موضوع رخ می‌دهد که مثلاً مطلبی تولید می‌کنیم، اما می‌بینیم مخاطب، این مطلب را پس می‌زند چون سلیقه او را متوجه نشده‌ایم.

رحمانی افزود: وقتی در زمینه محتوای دینی به اندازه کافی توجه داشته باشیم و بتوانیم سلیقه مخاطب را خودمان بسازیم بهتر است. اگر این حرکت صورت نگیرد جریان‌های غیردینی و منحرف که با توجه به تهاجم فرهنگی امروزه گسترش زیادی داشته و در هر جامعه‌ای از جمله جامعه ما وجود دارد باعث می‌شود نوجوان، جوان و کودک ما به سمت محتوایی برود که غیردینی یا در بسیاری از موارد ضد دینی است.

وی گفت: زمانی که می‌خواهیم در حوزه قرآنی یک اثر جذاب بصری برای نوجوان، جوان یا حتی بزرگسال تولید کنیم باید نهایت تلاش خود را داشته باشیم که این مطلب کپی نباشد. متأسفانه این موضوع نه تنها در حوزه فعالیت‌های قرآنی بلکه در حوزه‌های دیگر نیز بسیار دیده می‌شود و باعث می‌شود مخاطب سلیقه‌اش با آن تیپولوژی مذهبی و قرآنی ما جور درنیاید، یعنی نتوانیم سلیقه او را بسازیم یا به نوعی نتوانیم مخاطب را تربیت کنیم. مخاطب ما وقتی یک اثر را می‌بیند، تربیت می‌شود. وقتی که چیز جدید و بدیعی بسازیم می‌توانیم درست مخاطب خود را تربیت کنیم.

این پژوهشگر علوم دینی و فعال فضای مجازی در خصوص اینکه چطور می‌شود نخبگان قرآنی را تشویق به فعالیت در این حوزه کرد، افزود: در زمینه فعالیت‌های قرآنی، نخبه ما قبل از هر چیزی احتیاج به حمایت و قدرشناسی دارد. یعنی اگر بتوانیم زمینه مناسب را به وسیله فرهنگ‌سازی برای نخبه فراهم کنیم و او ببیند که زحمتش هدر نمی‌رود و برای دست‌اندرکاران حوزه قرآنی و مدیران قرآنی کلان کشور دارای اهمیت است باعث می‌شود به این سمت برود که هر چه بیشتر و بهتر تولید محتوا کند و این موضوع روحیه خوبی به او می‌دهد. در این حالت می‌بیند که که کارش دیده و از او حمایت می‌شود.

رحمانی ادامه داد: حمایت یعنی اینکه شما بودجه فعالیت‌های قرآنی را کم نکنید. تمام نظریه‌پردازهای بزرگ غرب و شرق عالم و نظریه‌پردازان بزرگ علوم انسانی باور دارند که فرهنگ‌ها و بحث نرم‌افزاری یک تمدن است که شخصیت‌های والا را می‌سازد و باعث اعتلای جنبه مادی یک تمدن می‌شود. وقتی به این قضیه نگاه کنیم متوجه می‌شویم که جنبه نرم‌افزاری از سوی یک عده شاخص ساخته می‌شود.

وی گفت: بسیاری از نهادهایی که در این حوزه وظیفه دارند، یا حمایت نمی‌کنند یا اگر حمایت می‌کنند تنها در حد حرف است و به نخبه استقلال نمی‌دهند. باید نهادهای مختلف و مدیران کلان پای کار بیایند و از نخبه قرآنی حمایت کنند و به او استقلال عمل و اجازه خلاقیت بدهند.

این پژوهشگر علوم دینی و فعال فضای مجازی بیان کرد: ما شخصیت‌های برجسته‌ای را در حوزه‌های مختلف قرآنی از جمله قرائت، حفظ و ... داشتیم. چرا مثلاً سیدمحمدحسین طباطبایی علم‌الهدی مطرح شد؟ چون پدر او یک شیوه جدید را ابداع کرده بود. وقتی این شیوه نوین روی شخصیت برجسته‌ای که آن زمان طفلی نوپا بود اجرا می‌شود می‌بینیم که آن شخص در جامعه برجسته می‌شود و وقتی برجسته می‌شود نجبه ما هم سعی می‌کند که حرکت خود را نهادینه کند. باید این مسائل را مورد توجه قرار داد نه اینکه با تکیه بر استدلال‌های سخیف برخی از رسانه‌های معاند و مغرض گفته شود که بودجه نهادهای حوزوی و قرآنی خیلی زیاد است. مگر تمام نهادهای حوزه قرآنی و دینی ما در سال نسبت به نهادهای دولتی چقدر بودجه می‌گیرند که در فضای رسانه ما مورد هجوم قرار می‌گیرند؟ امیدوارم این عادت بد روزی اصلاح شود.

رحمانی گفت: ما ورود به بحث فضای مجازی به ویژه عرصه فعالیت‌های دینی را خیلی دیر شروع کردیم، اما این موضوع نباید باعث ناامیدی شود. مجموعه‌های بسیار خوبی در حوزه فعالیت‌های دینی داریم که احساس نیاز می‌کنند و زمانی که احساس نیاز می‌کنند وارد حوزه فضای مجازی می‌شوند. باید به مجموعه‌های مختلف قرآنی و کسانی که در حوزه قرآن و تبلیغات قرآنی کار می‌کنند زمان بدهیم. بخشی از این موضوع نیز به نهادهای مسئول مربوط می‌شود که باید برای این موضوع بودجه کنار بگذارند تا به این نهادها کمک شود. بخشی نیز به خلاقیت خود فرد برمی‌گردد.

وی اظهار کرد: اگر این سه نکته رعایت شود شور و هیجان و استعدادش را داریم که در حوزه فضای مجازی کار تبلیغی و قرآنی انجام دهیم. باید کاری کنیم که این شور و هیجان برای تولید محتوا ادامه پیدا کند و این هدف با فرهنگ‌سازی محقق می‌شود. به نظرم تمام منبری‌های ما یا تمام کسانی که در حوزه فعالیت‌های دینی هستند باید جهادی وارد کار شوند تا بحث فعالیت‌های قرآنی و فضای مجازی سر و سامان بیشتری بگیرد.

این پژوهشگر علوم دینی و فعال فضای مجازی درخصوص زیرساخت‌های موجود در کشور بیان کرد: صرف وجود نرم‌افزارهای بومی، بهتر از نبودنشان است. ما تازه کاریم و جوانان ما در حوزه فضای مجازی احتیاج به تشویق دارند. خود من به شدت طرفدار نرم‌افزارهای بومی برای گسترش فعالیت‌های قرآنی هستم، برای اینکه معتقدم این کار باعث می‌شود که جوانان ما تشویق شوند که زیرساخت‌ها را ارتقا دهند، چون وقتی کار نخبه ما دیده شود احساس می‌کند تجلیلی از او صورت گرفته است.

رحمانی ادامه داد: شاید وجه مادی موضوع برای بسیاری از عزیزانی که کار دینی می‌کنند مهم نباشد؛ همین که شما به عنوان یک قشر مذهبی، هیئتی، بسیجی یا حتی یک مسئول حزب‌اللهی کار آن‌ها را ببینید، استقبال و استفاده کنید باعث می‌شود که آن‎ها به دنبال بهبود دادن زیرساخت‌ها بروند. زیرساخت‌ها خوب است ولی کافی نیست برای اینکه ما از طرفی با هجمه‌های تبلیغاتی و نقش مختلف جریان‌های ضد دینی مواجهیم که شدیداً حمایت مالی و تبلیغاتی می‌شوند، اما متأسفانه از این طرف نخبگانی که در حوزه فضای مجازی در ایران کار می‌کنند چندان مورد حمایت قرار نمی‌گیرند و تفاوت اینجاست.

وی اضافه کرد: مثلاً به نوعی می‌شود گفت عرفان‌های نوظهور نهایت تلاش خود را می‌کنند اما از طرفی رسانه‌های معاند و کشورهای بیگانه و تمام جریانات نیز از آن‌ها حمایت می‌کنند، اما جوانان نخبه ما که در حوزه فضای مجازی کار می‌کنند واقعاً بی‌پناه هستند. آن‌ها ساعت‌ها تمام توان خود را به کار می‌بندند بدون اینکه حداقل لوح تقدیری دریافت کنند. چطور برای کوچکترین اتفاقاتی که شاید برخی از آن‌ها اهمیت چندانی نداشته باشد جلسه می‌گذاریم و همایش برگزار می‌کنیم اما برای این موضوع نه؟ بهتر است بیشتر به این موضوع توجه کنیم، متخصصان روی آن کار کنند، مقاله و راهکار بدهند و روانشناسان پای کار بیایند. امیدوارم فضا خیلی بهتر شود.

این پژوهشگر علوم دینی و فعال فضای مجازی گفت: شما وقتی می‌خواهید در شاخه‌ای به بازدهی برسید باید زیرساخت آن را فراهم کنید که یکی از این موارد برگزاری نمایشگاه است. چه ایرادی دارد جوان و نوجوان ما و کسانی که در حوزه فضای مجازی کار می‌کنند تمام دستاوردهای خود را به نمایش بگذارند و دیده شوند؟ این بسیار اقدام خوبی است و امیدوارم روزی برسد که این مشکلات کنونی در حوزه فضای مجازی نباشد و زیرساخت‌ها، نرم‌افزارهای بومی و نخبگان جوان ما بتوانند به چیزی که در حوزه فعالیت‌های قرآنی، دینی و تبلیغاتی لیاقت آن را دارند برسند.