گزارش ایکنا از نشست «اعتبارسنجی حدیث کساء با رویکرد تطبیقی با تأکید بر شبهات»

به گزارش ایکنا از قم، کرسی نظریه‌پردازی، نشست نقد و بررسی با عنوان «اعتبارسنجی حدیث کساء با رویکرد تطبیقی با تأکید بر شبهات» به همت معاونت پژوهشی دانشگاه معارف اسلامی، با ارائه حجت‌الاسلام و المسلمین محمدهادی منصوری استادیار گروه معارف قرآن و حدیث دانشگاه معارف اسلامی و نقد حجت الاسلام و المسلمین احمد غلامعلی استادیار گروه حدیث دانشگاه قرآن و حدیث و دبیری علیرضا کمالی مدیر گروه پژوهشی معارف قرآن و حدیث دانشگاه معارف اسلامی امروز 9 تیرماه، در دانشگاه معارف اسلامی برگزار شد.

حجت‌الاسلام منصوری در ابتدا، پس از بازتعریف حدیث کساء و بیان جایگاه آن و پیشینه بحث گفت: حدیث کساء با نقل‌های گوناگونی روایت شده است که در قرون اخیر روایت جابر بن عبدالله انصاری از حضرت از شهرت بیشتری برخوردار شده است.

وی با اشاره به اینکه دلیل شهرت این روایت به حدیث کساء، رفتار نمادینی است که حضرت رسول‌اکرم(ص) انجام داده‌اند، افزود: بسیاری از مفسران این حدیث را سبب نزول یا شأن نزول آیه تطهیر دانسته‌اند؛ این حدیث در مکان‌های مختلف و با الفاظ گوناگون نقل شده است که بهتر است به آن احادیث کساء گفته شود با توجه به نقل‌های مختلف از حدیث کساء، محور بحث این کرسی بر پایه حدیث کساء به روایت جابر بن عبدالله انصاری از حضرت فاطمه(س) است.

حجت‌الاسلام منصوری درخصوص گونه‌های اعتبارسنجی حدیث اظهار کرد: در میان عالمان وثاقت حدیث به دو دسته وثاقت سندی و صدوری تقسیم می‌شود که عده‎ای از بزرگان مانند علامه مجلسی و امام خمینی(ره) جزء دسته دوم به شمار می‌آیند، سلسله راویان حدیث کساء حدود 30 نفر است که به برخی از آنها ایرادهایی وارد شده است.

وی به دلایل و مؤیدات اعتبار صدور حدیث کساء اشاره کرد و ادامه داد: مخالف نبودن با آیات قرآن، نقل‌های گوناگون ـ که بیانگر اتفاق این رخداد است ـ ، وجود دعاهای فراوان از پیامبر اکرم(ص) در حق پنج تن؛ شبیه دعاهایی که در حدیث کساء است، اجازه داده نشدن به ام سلمه برای قرار گرفتن در تحت کساء، روایات اهل سنت ناظر به نزول آیه تطهیر در منزل ام سلمه، اهتمام بزرگان به نشر حدیث کساء و مجرب بودن حدیث کساء از جمله دلایل و مؤیدات صدور این حدیث است.

استادیار دانشگاه معارف اسلامی تصریح کرد: در پژوهش انجام شده، منابع مختلفی به ویژه مقاله صالحی نجف آبادی به دلیل نگاه افراطی کنار گذاشته شد این احتمال که آقای رسول جعفریان داده‌اند که داستان‌سرایی در حدیث رخ داده نیز قابل خدشه است.

وی ادامه داد: مجرب بودن به عنوان دلیل علمی بیان نشده است، بلکه جزء مؤیدات بحث آورده شده. یکی از راه‌های معتبر تحمل حدیث، وجاده است که بر پایه آن حدیث کساء در دو قرن در منابع یافت شده است؛ از این رو علما نسبت به آن اهتمام ورزیده‌اند.

حجت‌الاسلام منصوری بیان کرد: در حدیث کساء شخصیت حقوقی حضرت زهرا(س) محور قرار گرفته است و این هیچ منافاتی با محوریت حضرت محمد(ص) ندارد، بلکه همچنان که اطاعت از امیرمؤمنان(ع) در حقیقت اطاعت از رسول الله (ص) است، محور بودن حضرت زهرا(س) به دلیل ام الائمه بودن و به دلیل فرمایش امام زمان(عج) که فرمود «فِي ابْنَةِ رَسُولِ اللَّهِ (ص) لِي أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ» (شیخ طوسی، الغیبة، ص 286)  قابل پذیرش است بنابراین اگر با رویکرد وثاقت صدوری به حدیث بنگریم دلایل و مؤیدات متعددی از آموزه‌های وحیانی می‌توان برای آن یافت.

وی تاکید کرد: (سمعت فاطمة انها قالت)» از نظر ادبی، صحیح است و ایرادی بر آن مترتب نیست، آمدن اجزاء حدیث کساء در منابع مختلف نشانه خوبی است بر این که متن حدیث مورد بحث در نسخ مختلف حداقل به طور جزئی نیز آمده است.

استادیار گروه معارف قرآن و حدیث دانشگاه معارف اسلامی اظهار کرد: اینکه بزرگانی همچون آیت‌الله مرعشی نجفی، آیت‌الله قاضی طباطبایی، آیت‌الله بهجت، آیت‌الله میرزا جواد تبریزی به حدیث کساءِ موردبحث اهتمام داشته‌اند، اجازه آسان گذشتن و رد کردن این حدیث را به این صراحتی که قائلان به وثاقت سند می‌گویند، نمی‌دهد.

بین واقعه کساء و حدیث کساء نباید خلط نمود

در ادامه حجت‌الاسلام غلامعلی به عنوان ناقد جلسه ضمن اشاره به پیشینه ارائه‌شده گفت: برخی منابع در پیشینه دیده نشده است و لازم است آثار آقایان حمیدرضا اکبری، رسول جعفریان به ویژه سخنان تند صالحی نجف آبادی در حدیث‌های خیالی از نظر محقق محترم دور نماند.

وی درخصوص تمایز بحث واقعه کساء با حدیث کساء اظهار کرد: نباید بین واقعه کساء و حدیث کساء خلط نمود، واقعه کساء در گزارش‌های متعددی که در باره آن گزارش شده به حدی است که این واقعه برای ما در حد متواتر یا مستفیض است و این امر شک در رخداد آن را از میان می‌برد.

استادیار گروه حدیث دانشگاه قرآن و حدیث با اشاره به اینکه وثاقت سندی بر وثاقت صدوری اولویت دارد، تصریح کرد: شیعه و سنی همه اصل واقعه کساء و اینکه در خانه ام‌سلمه رخ داده است را مطرح کرده و قبول نموده‌اند و رویکرد تطبیقی ارائه‌‎دهنده این نشست نیز همین است اما در باره گزارشی که منسوب به حضرت فاطمه زهرا(س) است جای کار دارد، شیعه مصادیق آیه تطهیر را پنج تن می‌دانند و اهل تسنن افزون بر آنها، آن را شامل همسران پیامبر(ص) نیز می‌دانند.

وی با تاکید بر اینکه سند حدیث کساءِ موردبحث ساختگی است، بیان کرد: در هیچ سندی این همه علماء حضور ندارند و آوردن نام 30 نفر از راویان این سند به شکلی که در مقاله بررسی و توثیق شده‌اند، درست به نظر نمی‌رسد، سازنده این سند بهترین افراد را آورده است و ارتباط راویان از نظر استاد و شاگری مشخص نیست، مطلب دیگر اینکه همه افراد مذکور در سند دارای کتاب هستند؛ پس یکی باید سلسله سند را به صورت کامل بیان کرده باشد.

استادیار دانشگاه قرآن و حدیث به انتقادات دیگر وارده بر مقاله ارائه شده پرداخت و اظهار کرد: عمل علما در صورتی جبران ضعف سند می‌کند که در عصر معصوم یا نزدیک به عصر معصوم باشند، عبارت «سمعت فاطمة انها قالت» صحیح نیست و باید «سمعت فاطمة انها تقول» باشد.

وی گفت: مجرب بودن دلیل صحیح بودن نیست، در متون اسلامی همیشه پیامبراکرم(ص) محور هستند در حالی که در حدیث کساء حضرت فاطمه(س) محور قرار گرفته است بنابراین نباید با به کار گرفتن چنین احادیثی هندسه باورهای دینی را بر هم زد.