نکاتی پیرامون آیةالکرسی
جاریش، نویسنده مشهور مصری در کتاب الاسلام دین الفطره والحریه آورده است که یکی از اندیشمندان انگلیس میگوید آیهای در قرآن وجود دارد که هیچگاه از خواندن آن خسته نمیشوم و دوست دارم درباره آن بیاندیشم.
اهمیت هیچیک از معارف اسلامی و الهی به پای توحید نمیرسد و آن چیزی که انسان را از بقیه موجودات ممتاز و حرمت انسانی را حفظ میکند، چیزی جز توحید نیست. قرآن کریم برای اینکه این معنا را در جان انسان بدمد، این مطلب را به اشکال مختلف بیان کرده است و آیات بسیاری در قرآن ویژه باب توحید است، اما آیةالکرسی در میان آیات توحیدی دارای آثار و برکات خاصی است که دقت در مفاد آن بسیار ارزشمند است.
وجه تسمیه آیةالکرسی را به واسطه آورده شدن نام کرسی در این آیه ذکر کردهاند. پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار(ع) آثار و برکات فراوانی را برای این آیه شریف ذکر کردهاند، البته برخی مطالب پیرامون اینکه آیةالکرسی در واقع دو یا سه آیه را در بر میگیرد نیز وجود دارد.
ابتدای این آیه اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ ، بیانگر نشانههای معبودی است که جز او نیست و به غایت بیهمتا است و همه چیز در این جهان بر مبنای اراده او حرکت میکند که امام علی(ع) نیز در مناجات مخصوص خود به زوایای مختلف حی بودن و قیوم بودن خداوند اشاره میکند. حیات به تمام معنای کلمه مربوط به ذات اقدس الهی است و هر چه حیات دارد مولود حیات ابدی ذات اقدس پروردگار است و دیگری کلمه (قیوم) است که آن وجود پاکی که همه موجودات را به پا داشته و هر که در جهان خلقت است و دارای اثر است به برکت تدبیر اوست و اوست که این موجود را روی پای خود اقامه کرده و نگاه داشته است و اگر یک آنی عنایت ذات اقدس الهی برداشته شود، حیات، معنا و مفهوم و مصداقی نخواهد داشت. در این آیه به زوایای ظریفی از توحید اشاره میشود از جمله در کلمه(حی) که یکی از مقاصد آن ذکر این مطلب است که هیچگاه، خواب، خداوند را درگیر خود نمیکند و پروردگار به طور دائمی توجه و علم دارد. مضامین این آیه کریمه به حدی است که بسیاری را متحیر کرده است و گذشتگان و متأخران، کتابهای مستقلی در این باب به نگارش در آوردهاند.
توجهات یک دانشمند انگلیسی مسلمان شده، به آیةالکرسی متحیر کننده است. این نقل در کتاب (الاسلام دین الفطره والحریه) نوشته (جاریش) از نویسندگان مشهور مصری آمده است که این دانشمند انگلیسی بیان میدارد آیهای در قرآن است که از خواندن آن خسته نمیشوم و دوست دارم درباره آن بیاندیشم که در این آیه، خدا را چنان توصیف کرده که بزرگان ادیان با آن هوش و ذکاوتهای بالا از آرایه چنان توصیفی راجع به ذات اقدس الهی عاجز و ناتوان هستند و در پایان نیز گفته که این آیه، (آیةالکرسی) است. این نویسنده مصری در ادامه خطاب به خوانندگان خود، آنان را به جان پدرانشان قسم میدهد که کدام یک از آنها تا این اندازه به معانی و محتوای این آیه دقت کردهاند و این موضوع نشان میدهد که ما مسلمانان هنوز به عمق این آیه شریف توجه نداشتهایم. این مضامین، مطلبی را بیان میدارند؛ اهتمامی که ائمه(ع) دین راجع به این آیه داشتند برای این است که باب توحید و توحید خالص در این آیه بیان شده و به همین دلیل است که روایات متعدد با تعابیر بسیار بلندی در این باب وارد شده است.
در روایتی، ابو امامه باهلی به نقل از امام علی(ع) آورده است که امام فرمودند من نمیبینم، عقل کسی، اسلام را درک کرده باشد و در فضای اسلامی متولد شده باشد که تمام شبی را بخوابد و این آیه کریمه (آیةالکرسی) را تلاوت نکند و در ادامه میفرمایند که اگر میدانستید که این آیه چیست و چه مطالبی در آن نهفته است و چه گنج والایی است، در هیچحالی این آیه را ترک نمیکردید. امام علی(ع) این آیه را گنجی ذکر فرمودهاند که در عرش به پیامبر اکرم(ص) عنایت شده است که به هیچ پیامبری پیش از پیامبر خاتم(ص) اعطا نشده است و سپس فرمودهاند زمانی که چنین جملاتی را از زبان حضرت محمد(ص) شنیدم، شبی نشد بدون اینکه این آیه شریفه را تلاوت کنم، سر بر بالش بگذارم.
در روایتی دیگر نیز امام علی(ع) فرمودهاند: پیامبر اکرم(ص) در حالی که به نشانه تأکید بر چوب منبر میزدند، بر لزوم قرائت آیةالکرسی به مؤمنان یادآوری کردند و گفتند: پیامبر اکرم(ص) فرمودند کسی که آیةالکرسی را پشت سر هر نمازی بخواند، مانعی برای او در ورود به بهشت نیست. خداوند این شخص را که در مقام عابد و صدیق است را ایمن نگاه میدارد تا جایی که این امان بر جانش، خانه و همه خانههای اطراف او احاطه پیدا میکند.
آیةالکرسی آیه توحید و وحدتپرستی است و خداشناس واقعی کسی است که یک دوره آیةالکرسی را بخواند و تدبر کند و یکی از علائم شخص موحد، آن است که نمیتواند با افرادی که دشمن خداوند تلقی میشوند، سازگاری کند و همواره با آنها به ضدیت برمیخیزد.
خداوند در قرآن، این شرط را از اساسیترین شروط پذیرش موحدان ذکر کرده است، زیرا در سوره مجادله، موحدان در راه خدا ملاحظه پدران و فرزندان و خویشان و عشیره خود را نمیکنند، زیرا ایمان در قلب آنان ریشه دوانده است و خداوند میفرماید که این افراد همواره به بتپرستان میگفتند که راه ما از شما جداست و هیچوقت سر دوستی با شما(بتپرستان و مشرکان) نخواهیم داشت. علامت دیگری که برای افراد موحد در قرآن امده است عبارت است از اینکه انسان در هیچ آنی ذکر خداوند را فراموش نکند؛ یعنی اینکه عبادات دیگر را به جا آوریم، اما دائم الذکر باشیم و ذکر خداوند را هیچگاه فراموش نکنیم. یکی دیگر از ویژگیهای موحدان جنبه مراقبت الهی آنان بیان شده است.
صبر و توکل نیز از دیگر آثار ایمان به خدا و موحد بودن است. خداوند در ذیل داستان حضرت ابراهیم(ع) آورده است انسانی که به خداوند ایمان و توکل دارد از هیچ چیزی ترس و واهمهای به دل راه نمیدهد، زیرا پیامبران(ع) همواره میگفتند که مگر میشود به جز خدا به کس دیگری توکل کرد؟ پیوسته به قوم خود که آنان را آزار میدادند میفرمودند که با همه این آزارها، تکیه و توکل ما به خداوند است، زیرا خدا راه را به ما نشان داد و ما در این مسیر حرکت میکنیم.
منبع: کتاب بحارالانوار و ENSANI.IR
