آثار شهید صدر تبدیل به جریان قالب در سنت دینی نشده است

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، حجت‌الاسلام علی نعمتی، دبیر هیئت اندیشه ورز اقتصاد حوزه علمیه خراسان، شامگاه، 28 فروردین‌ماه در نشستی مجازی با موضوع «کرامت و حقوق انسان در اندیشه شهید صدر(ره)» در خصوص جایگاه انسان در اندیشه اقتصادی شهید صدر، اظهار کرد: با توجه به اینکه آثار شهید صدر بسیار مهم و قابل توجه است، اما این در حالی است که هنوز آثار علمی ایشان، در جریانی قالب وارد حوزه‌های علمیه نشده است و علی‌رغم اینکه نام این شهید بزرگوار زینت‌بخش بسیاری از محافل، مجالس، مؤسسات، خیابان‌ها و سایر ابعاد در زندگی روزمره ماست، اما آثار علمی ایشان هنوز تبدیل به یک جریان قالب در سنت دینی و علوم حوزوی نشده است.

وی بیان کرد: اگر ما آثاری چون اقتصادنا و از این دست آثار شهید صدر را نتوانیم در سامانه و دستگاه فقهی این شهید بزرگ ببینیم بدین معناست که ایشان را نشناخته‌ایم. گذشته از این بحث، برخی از موضوعاتی که شهید صدر در فضای اقتصاد اسلامی هم مطرح کردند هنوز مباحثی غیر جریان قالب و دگراندیشانه محسوب می‌شود و به سادگی از کنار این ایده‌ها و نظریات گذر کرده‌ایم و در حقیقت باید این نظریات را با دقت و عمق بیشتری مورد مطالعه قرار دهیم.

جایگاه انسان و عامل انسانی در فرآیند تولید

دبیر هیئت اندیشه‌ورز اقتصاد حوزه علمیه خراسان با اشاره به جایگاه انسان و عامل انسانی در فرایند تولید اظهار کرد: اینکه انسان در مقابل سرمایه و یا به تعبیری نیروی کار در مقابل سرمایه در فرایندهای مختلف اقتصادی که به تعبیر شهید بزرگوار توزیع پیش از تولید، توزیع در حین تولید و توزیع پس از تولید، انسان چه جایگاهی دارد؟ و مهم‌ترین بخش از این مراحل جایگاه انسان و نیروی کار در مقابل سرمایه در فرایند تولید است.

نعمتی بیان کرد: در اقتصاد متعارف در قالب دیدگاه تولیدی دو عامل کار و سرمایه با یکدیگر تلفیق می‌شوند تا به تولید دست پیدا کنیم که عوامل دیگری چون زمین یا منابع طبیعی و سرمایه نقدی و یا همان پول در کنار کار و سرمایه نیز وجود دارد، اما عمده مباحث در بحث تولیدی در چیدن جایگاه کار و سرمایه در کنار یکدیگر رقم می‌خورد که در اقتصاد متعارف پاداش نیروی کار با دستمزد تعریف می‌شود.

وی اظهارکرد: در واقع شهید نظریه‌ای در خصوص ارزش افزوده در فرآیند تولید ارائه داده‌اند که تمام ساحت‌های اقتصاد را به صورت منسجم در نظر گرفته و در این نظریه اصالت با انسان است.

دبیر هیئت اندیشه ورز اقتصاد حوزه علمیه خراسان گفت: شاید دیده باشیم که در مباحثی تحت عنوان مبانی اقتصاد اسلامی القا می‌شود یکی از نقدهای شایع علیه اقتصاد سرمایه‌داری این است که نظام سرمایه‌داری به داشتن موانع اومانیستی متهم می‌شود، اما شاید بتوان گفت که این، یک اتهام غیر دقیقی است که این اتهام، نظام سرمایه داری نقش محوری را به انسان نمی‌دهد و بهترین وصف برای نظام اقتصادی غرب مدرن همان واژه کاپیتالیسم و یا سرمایه‌سالاری است و این سرمایه‌سالاری نقطه مقابل انسان‌مداری و انسان‌محوری قرار می‌گیرد که عامل کار در این راستا نقش بنیادین و محوری دارد.

نعمتی افزود: اینکه قانون تجارت ما طی 40 سال پس از انقلاب اسلامی تکان نخورده و کسی نتوانسته بهبود قابل ملاحظه‌ای در آن به وجود آورد، شاید مرهون این امر باشد که هسته سخت این قانون تجارت نیازمند تأملات حقوقی اقتصادی است که تا این بنیان‌ها و هسته سخت تغییر نکند، بهتر است که این قانون تجارت باشد که بگوییم مستند به قانون تجارت فرانسه و یا سوئیس است و ادعای اسلامیت آن را نکنیم.

وی اظهار کرد: در واقع نباید شرکت‌‎های سهامی و یا تجاری متعارف را کنار بگذاریم و به سمت تعاونی‌ها برویم، در حالی‌که اینگونه نیست و تعاونی‌ها هم یک الگوی برگرفته از همان اندیشه‌های سرمایه سالارانه است.

دبیر هیئت اندیشه‌ورز اقتصاد حوزه علمیه خراسان گفت: با توجه به این مباحثی که به آن‌ها اشاره شد باید استدلال خود را اینگونه عنوان کنم که در دوره اوج خشونت به سرمایه‌داری صنعتی در قرن 18 و 19 که احساس کردند بیش از این اقشار کارگر طاقت سرمایه‌داری را ندارند به سمت این الگوها حرکت کردند و گفتند که چرا باید سود و ارزش تولیدی متعلق به صاحب سرمایه است.