نگاهی به جلوههای هنری قرآن کریم
در قرآن مطلبی که مستقیماً به هنر اشارهای داشته باشد نیست، ولی با توجه به سورهها و آیههای آن، قرآن سراسر از هنر است و مصداقاً به هنر میپردازد و چه بسا به آن جهت میدهد. اسلام از آغاز در قالب هنر ارائه شد چون در آن زمان شاعران و سخنوران توانا و قدرتمند، فراوان بودند، قرآن در بلندترین، عالیترین و کاملترین شکل بیان هنری بر سینه محمد(ص) فرود آمد.
اسلام از آغاز در قالب هنر ارائه شد، چون در آن زمان شاعران و سخنوران توانا و قدرتمند، فراوان بودند، قرآن در بلندترین، عالیترین و کاملترین شکل بیان هنری بر محمد صلی الله علیه و اله فرود آمد. قرآن از لحاظ زبان هنری بینظیر و استثنایی است و یکی از وجوه اعجاز و ماندگاری آن همین قالب هنری است.
عالیترین هنر در پیوند با صوت و صدا در اسلام تلاوت قرآن است. گرچه هرگز نام موسیقی بر آن اطلاق نشده، تلاوت قرآن با صدای خوش همواره مورد ستایش پیشوایان دین قرار گرفته است و در خود قرآن نیز تأکید شده که آن را به لحنی خوش و با حالت ترتیل بخوانید.
خداوند در سوره مبارکه الرحمن میفرماید: انسان را آفرید و به او بیان و سخن گفتن را آموخت. علامه طباطبایی در تفسیر المیزان در ذیل این آیه مبارکه میفرماید: بیان قدرت بر سخن از اعظم نعمت و والای ربانی است که برای بشر موقف انسانیش را حفظ کرده و به سوی هر خیری هدایش میکند.
خداوند در قرآن به قلم نیز ارزش داده و به آن سوگند یاد کرده است: (سوگند به قلم و آنچه با قلم مینویسند.) و این آیه مبارکه اهمیت نوشتن را میرساند که چقدر باارزش است. خدای سبحان در این آیه به قلم و آنچه با قلم مینویسند سوگند یاد کرده و از ظاهر سیاق برمیآید که منظور از قلم مطلق، قلم و مطلق هر نوشتهای است که با قلم نوشته میشود و از این جهت این سوگند را یاد کرده که قلم و نوشته از عظیمترین نعمتهای الهی است که خدای تعالی بشر را به آن هدایت کرده، بهوسیله آن حوادث غایب از انظار و معانی نهفته در درون دلها را ضبط میکند... بنابراین، سوگند خوردن خدای تعالی به قلم و آنچه مینویسند سوگند به یکی از نعمتها است.
هنر قصه در قرآن
یکی از شیوههای جذب مخاطبان و تأثیرگذاری مطالب بیان مطالب در قالب داستان است که در تعالیم انبیاء الهی و کتابهای آسمانی و آموزشهای دینی هم از این شیوه مؤثر برای القای پیام و تأثیر تربیتی اجتماعی و فردی آن مورد توجه قرار گرفته است.
سید قطب بهصورت مشروحتری به این تصویرسازی هنری قرآن پرداخته و در زمینه داستانهای قرآن میگوید: گاهی اول نمایش فشرده واقعه را میدهد، سپس بیان تفصیلی آن از اول تا آخر میآید، مثل داستان اصحاب کهف. گاهی هدف و عاقبت داستان در اول بیان میشود و سپس داستان از آغاز، گام به گام و لحظه به لحظه بیان میشود. گاهی به طور ناگهانی، انسان در مسیر داستان قرار میگیرد و به همان شکل ادامه مییابد تا جایی که راز این شروع ناگهانی یک مرتبه برای قهرمان داستان یا خواننده و شنونده آشکار میشود، مثل داستان موسی و خضر و آن مسافرت عجیب و همسفری شگفت آن دو که در سوره کهف آمده است. در چنین مواردی هدف در طرح ناگهانی قصه تأمین میشود.
چند نمونه بالا نمونهای از جلوههای هنری قرآن بود که بدون اینکه به طور مستقیم به مقوله هنر بپردازد مطالب گهربار خود را در قالب هنرهای گوناگون بیان میکند که اگر بخواهیم درباره جلوههای هنری گوناگون قرآن اعم از داستان، رنگ، حساب و هندسه، بیان، قلم و غیره صحبت کنیم مطلب بسیار است، به همین جهت تنها به ذکر شماره آیات و نام سورههایی که در آنها به نوعی مسئله رنگها در آنها مطرح شده است اکتفا میشود.
1.سوره روم، آیه 22. 2. سوره فاطر، آیه 27 و 28. 3. سوره نحل، آیه 13. 4. سوره نحل، آیه 69. 5. سوره زمر، آیه 21. 6. سوره بقره، آیه 69. 7. سوره ال عمران، آیه 106 و 107. 8. سوره کهف، آیه 31. 9. سوره دهر، آیه 21. 10. سوره الرحمن، آیه 76. 11. سوره فاطر، آیه 27. 12. سوره زمر، آیه 60. 13. سوره زخرف، آیه 17. 14. سوره روم، آیه 51.
منابع:کتب ترجمه تفسیر المیزان و هنر در قلمرو مکتب و hawzah.net
انتهای پیام
