فقه اقتصادی و سیاسی نیاز به توجه بیشتری دارد

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، حجت‌الاسلام والمسلمین علی عباسی، رئیس جامعةالمصطفی العالمیه، امروز 14 اردیبهشت‌ماه در اختتامیه همایش بین‌المللی «فقه و تربیت» که در محل سالن همایش صبا برگزار شد، اظهار کرد: موضوع فقه و تربیتی که برای این همایش بین‌المللی انتخاب شده، موضوع مهمی است و با توجه به اقدامات ارزشمندی که در این راستا صورت گرفته، آثار ارزنده‌ای نیز گردآوری شده است که امیدواریم این آثار منتشر شود و در اختیار جامعه علمی قرار گیرد، این آثار گامی در مسیر رو به جلو باشد و دست‌مایه‌ای را برای تحقیقات بعدی و یافته‌های دقیق‌تر آینده ارائه کند.

فقه و تربیت؛ موضوعی مورد نیاز جامعه

وی فقه و تربیت را یک موضوع روزآمد و مورد نیاز جامعه دانست و افزود: حقیقتاً مسئله تربیت، رشد و شکوفایی استعدادهای انسانی با تفسیری که مکاتب مختلف از انسان و خصوصیات او دارند، چه آن‌ها که قائل به وجود استعدادها، فطرت و زمینه‌های پیشین در وجود انسان هستند که باید این استعدادها به فعلیت برسد و چه آن‌هایی که قائل‌اند آدمی لوح سفیدی است و هیچ نقش پیشینی ندارد و از استعداد و فطرت پیشینی برخوردار نیست و بر حسب تربیت ساخته می‌شود از مسائل مهم و مشترک میان همه فرهنگ‌هاست.

رئیس جامعةالمصطفی العالمیه گفت: بر اساس تمام این نگاه‌ها باید به این نکته توجه داشت که نقش تربیت، رشد، پرورش و شکل دادن به وجود انسانی برای همه انسان‌ها، مکتب‌ها و نظام‌های تربیتی مسئله مهمی است، از این‌رو مسئله تربیت، یک مسئله عمومی از گذشته تا به امروز است.

عباسی اظهار کرد: البته امروزه ابزارهای متنوع، تأثیرگذار و کارآمدتری برای شکل دادن به شخصیت دادن انسان‌ها شناسایی شده و به کار گرفته می‌شود و بر همین اساس است که مسئله تربیت را یک مسئله مورد نیاز بشر دانسته‌اند.

وی بیان کرد: فقه به عنوان دانشی است که رفتارهای آدمی و احکام رفتارهای مختلف انسان اعم از رفتارهای فردی و اجتماعی او را سامان می‌دهد و درست است که فقه وظایف ما را تعیین می‌کند، اما در حقیقت به رفتارهای انسان انتظام می‌بخشد و چارچوب رفتارهای او را مشخص می‌کند و اینگونه نیست که رفتارهای انسان هیچ نقشی در شکل‌گیری شخصیت و به رسیدن استعدادها و قوای انسان نداشته باشد.

رئیس جامعةالمصطفی العالمیه اظهار کرد: با توجه به نگاهی که به فقه داریم و فقه را مبتنی بر واقعیت‌های وجودی می‌دانیم، وقتی این احکام خود را در قالب رفتارهای انسانی و جمعی نشان می‌دهند باید دانست که قطعاً در شکل گیری شخصیت، فعلیت یافتن قوا و استعدادهای انسان نقش‌آفرین هستند و اصولاً هدف از این انتظام‌بخشی به رفتارها نیز همین بوده است.

عباسی ادامه داد: در واقع باید این مهم را در نظر داشت که شاید برخی از رفتارهای فقهی که از انسان سر می‌زند و یا سر نمی‌زند به این دلیل باشد که ملاحظه دیگران را در نظر می‌گیرد و حقیقتاً تأثیری که انجام این فقه و یا ترک فقه بر دیگران در محیط جمعی زندگی بشر دارد در هدف‌گذاری این قوانین و احکام لحاظ شده است، اما غالباً این رفتارها بر روی انسان و آنچه که ما از آن به عنوان تربیت یاد می‌کنیم، تأثیر می‌گذارد.

فقه و تربیت پیوند عمیقی با یکدیگر دارند

وی تأکید کرد: بر همین اساس باید گفت که میان فقه که نظام رفتاری انسان است با تربیت که شکل گرفتن شخصیت آدمی است، پیوند وسیع و عمیقی وجود دارد و جا دارد که این مهم مورد توجه قرار گیرد و بر همین اساس است که نیازمند بازخوانی میراث فقهی از این منظر هستیم.

رئیس جامعةالمصطفی العالمیه بیان کرد: تجمیع همه قوانین و احکام فقهی در شکل‌گیری شخصیت انسان تأثیرگذار هستند، به‌گونه‌ای که اگر با این نگاه فقهی به تمام ابعاد مختلف احکام نگاهی داشته باشیم متوجه چنین رویکرد تربیتی و شکل‌گیری شخصیتی خواهیم شد.

عباسی افزود: از این‌رو آنچه امروز تحت عنوان فقه‌های تخصصی که یکی از آن‌ها فقه تربیتی است یاد می‌شود متوجه مورد نیاز بودن چنین دانش روزآمد و کارآمدی که هم برای جامعه علمی و هم برای افق آینده جامعه بشریت تأثیرگذار است خواهیم شد.

وی اظهار کرد: مسئله فقه‌های تخصصی به ویژه در دهه‌های اخیر مورد توجه مراکز علمی از جمله جامعةالمصطفی قرار گرفته است و این نهاد از مراکز علمی پیشگام در طراحی و ارائه فقه‌های تخصصی نیز بوده است، اما برای آنکه به آن پختگی لازم در این زمینه برسیم نیاز به دانش عمیق‌تر، نظریه‌پردازی، تلاش‌ها و تدوین منابع جدیدی برای صاحب‌نظران و افرادی که می‌خواهند در این عرصه‌ها ورود پیدا کنند داریم.

عباسی بیان کرد: ما همواره در عرصه‌های فقهی مانند فقه عبادی دست‌مایه‌های قوی‌تری در اختیار داریم، اما فقه اقتصادی با نگاه به پدیده‌های اقتصادی نو نیاز به تلاش جدی‌تری دارد و همچنین از سوی دیگر فقه سیاسی با نگاه به اندیشه‌های سیاسی معاصر برای چارچوب نظام دادن به قدرت، حکومت و حاکمیت نیز تلاش زیادی را می‌طلبد.

وی با بیان اینکه دست‌مایه‌های بسیار ارزشمندی در میراث ما وجود دارد، اما تدوین این فقه‌های جدید نیاز به تلاش‌های جدید دارد، ادامه داد: یکی از این عرصه‌ها، فقه تربیتی در کنار فقه بهداشت و سلامت، محیط زیست، خانواده و... است که همگی موضوعاتی هستند که امروزه جامعه انسانی با آن‎‌ها مواجه است و با توجه به اینکه ما مدعی هستیم فقه نسخه کامل نظام زندگی بشر است، بر همین اساس بایستی به عرصه‌هایی که به آن‌ها اشاره شد نیز ورود جدی پیدا کنیم.

فطرت آدمی بر اساس منابع وحیانی

رئیس جامعةالمصطفی العالمیه اظهار کرد: بر اساس منابع الهی و وحیانی آدمی دارای فطرت است و همواره بر این باور هستیم که خداوند در وجود این موجود پیچیده استعدادها و قابلیت‌هایی نهاده است و او را به درستی و با ملاحظه همه ظرافت‌هایش ایجاد کرده و تمایلات خوب و البته منفی را هم به او آموخته است که همین مهم نکته‌ای است که در ارتباط با تربیت مطرح است و باید به آن توجه داشته باشیم.

عباسی بیان کرد: در این وجودی که از چنین پیشینه‌ای برخوردار است، آن فردی به هدف خود می‌رسد که به فکر تزکیه، رشد و تربیت این استعدادها باشد و آن‌ها را بشناسد و رشد دهد، اما از طرفی فردی به نتیجه نمی‌رسد و ناامید خواهد شد که این ظرفیت‌ها را ویران کند، این وجود دارای استعدادها را معطل گذارد و یا او را در مسیر مناسب قرار ندهد.

وی تصریح کرد: پس باور به این فطرت و داشتن انگیزه‌ها، گرایش‌ها و بینش‌های پیشین که به این وجود آمادگی داده است، نکته‌ای اساسی در رابطه با مسئله تربیتی است که به آن توجه و اصل موضوعی است که در نظام تربیتی به آن اعتراض داریم.

رئیس جامعةالمصطفی العالمیه بیان کرد: یکی از روش‌های تربیتی که در فقه به آن اشاره شده داشتن فطرت آموزشی است که مربی باید به افراد آموزش دهد و تعلیم کند و لذا آموزش دادن و حتی عبادات، تمرین و تکرار این عبادات که در چه سنینی صورت می‌گیرد و به چه میزانی نسبت به مقید متربی در خصوص این رفتارها اصرار وجود داشته باشد نیز امری مهم است.

لزوم نگاه تربیتی به فقه جزایی و کیفری

عباسی تأکید کرد: این‌ها نکاتی هستند که بر اساس آن، انسان‌شناسی فقه در عرصه‌های مختلف از جمله مسائل عبادی به آن‌ها توجه دارد. حتی در فقه جزایی و کیفری ما نیز به ابعاد تربیتی توجه شده است و صرف اینکه جریمه‌های شخصی صورت گیرد نیست، بلکه برخی از این مجازات‌هایی که پیش‌بینی شده برای تربیت خود انسان و برخی نیز برای این است که از آسیب‌های اجتماعی پیشگیری شود.

رئیس جامعةالمصطفی العالمیه با بیان اینکه باید بر روی مجازات‌ها نگاه تربیتی شود و احکام جزایی و کیفری نیز قابلیت بازخوانی از منظر تربیتی را دارند، افزود: مباحثی مانند اقتصادی، صدقه دادن و ... تماماً دارای آثار اجتماعی، اقتصادی و تربیتی هستند و لذا نگاه تربیتی به این ابعاد، گردآوری و تنظیم نوین این موارد، افق جدیدی را در فقه فراهم می‌کند.

عباسی بیان کرد: در واقع امروزه فقه‌های نو و تخصصی با احساس به چنین نیازی، شکل گرفته‌اند و جا دارد که مراکز علمی بر روی این موضوعات بیش از پیش تمرکز داشته باشند، البته نظریه‌های تربیتی هم می‌تواند ما را در پیشبرد مسیر شکل دادن این فقه‌های تربیتی کمک کند.

وی اظهار کرد: در تربیت اعتقادی فرزندان نیز مربیان و والدین باید توجه لازم را داشته باشند و اگر برای آموزش اعتقادی صحیح به فرزندان اقدامات خوبی صورت نگیرد، قطعاً والدین با مشکلاتی مواجه خواهند شد همانگونه که شاهد این مشکلات در جامعه هستیم.

امروزه در یک مواجه تمدنی قرار داریم

عباسی بیان کرد: امروزه در یک مواجه تمدنی قرار داریم و در یک تقابل تمدنی ورود پیدا کرده‌ایم. یک تمدن مهاجم، انحصارگرا و سلطه‌جویی که در همه ابعاد زندگی بشر از نگاه انسان به جهان تا رفتارهای تربیتی، اخلاقی، اجتماعی و خانوادگی خود را تمدن منحصر به فرد، مسلط و تعیین‌کننده می‌داند و مفاهیم، هنجارها، رفتارها، ارزش‌ها، نهادها و روابط اجتماعی را تعیین می‌کند.

وی اظهار کرد: امروزه شاهد هستیم که در مسئله پوشش و حجاب، برخی بر این باور هستند همان ارزشی که ما تعیین می‌کنیم و آن را ارزش و رفتار را درست می‌دانم بایستی رعایت شود که اگر رعایت نشود محکوم می‌شوند و این رفتار خود را معیاری برای سایر انسان‌ها قرار می‌دهند و حتی بر روی این موضوع نیز سرمایه‌گذاری‌های فراوانی انجام داده‌اند تا در رقابت‌ها برتر شناخته شوند و به عنوان ارزش تلقی شوند و به همین دلیل هم انتظار دارند که سایرین هم ارزش‌های آن‌ها را بپذیرند.

رئیس جامعةالمصطفی العالمیه گفت: این است رقابتی که در مسئله تربیتی در یک مواجه سنگین فرهنگی و تمدنی قرار داریم، البته نباید از این مواجه ترسید و نگران شد، زیرا از آنجا که ما باور داریم که سخن خدا و احکام الهی حق و مطابق با حقیقت عالم است، پس ایمان داریم که این حق غلبه خواهد کرد و هیچگونه نگرانی در این خصوص وجود ندارد.