عدل و احسان؛ دو اصل ضروری در برقراری روابط انسانی

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، محمدعلی انصاری، صاحب تفسیر مشکاة و مفسر قرآن، امروز، 11 مردادماه، در نشستی مجازی با موضوع «روابط میان انسان‌ها» اظهار کرد: در بسیاری از روابط از هم گسیخته، هر دو طرف در یک رابطه دوست دارند آن را از سرگیرند، اما هریک منتظرند تا دیگری قدم اول را بردارد. در پیشگاه خداوند کسی که در از سرگیری روابط پیش‌قدم می‌شود، از جایگاهی نیکو برخوردار است. ابوحمزه‌ثمالی در این‌باره از امام سجاد(ع) چنین نقل می‌کند: «چون روز قيامت برپا شود، خدای تبارک و تعالی، گذشتگان و آیندگان را در يک سرزمين گرد می‌آورد، آنگاه ندا دهنده‌ای چنین ندا می‌كند که اهل فضل كجايند؟ گروهی از مردم برمی‌خيزند و فرشتگان آنان را می‌بينند و می‌گويند كه فضل شما چه بوده است؟ می‌گويند: ما به كسی كه از ما بريد ‌پيوستيم و به آنكه ما را محروم ‌ساخت، احسان و بخشش ‌کردیم و كسی را كه به ما ستم ورزید بخشیدیم. پس به آن‌ها گفته می‌شود: راست گفتيد، داخل بهشت شويد».

وی بیان کرد: امام صادق(ع) نیز فرموده است که سه چيز از ارجمندی‌ها و مکارم دنيا و آخرت است و آن گذشت از كسی كه به تو ستم كرده، پيوند با آنكه از تو بريده و خويشتن‌داری وقتی که با نادانی با تو برخورد شود.

این مفسر قرآن ابراز کرد: اساساً خداوند متعال انسان‌ها را برای برخورداری از رحمت آفریده است و اصل اول در آفرینش رحمت است و اگر قرار بود با انسان‌ها تنها به عدالت رفتار كند، كار همه بندگان زار بود، اما حضرت حق چنین نیست. به همین دلیل نیز انسان‌ها را تنها به عدل فرمان نمی‌دهد بلكه او را به عدل و احسان امر می‌كند و می‌فرماید: «إِنَّ اللهَ یأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسَانِ‏؛ به راستی خداوند به عدالت و نیكوكاری فرمان می‌دهد.»

انصاری بیان کرد: برای برقرار ماندن روابط انسانی، عدل به تنهایی پاسخگو نیست و انسان باید در بسیاری از روابط، همچون رابطه با همسر، فرزند، شریک و دوست به احسان رفتار كند. اگر مبنای احسان در خانواده فرو بریزد و زن و مرد براساس «زدی ضربتی ضربتی نوش كن» با یكدیگر رفتار كنند، نظم و نسق زندگی از میان می‌رود و آن زندگی دیری نخواهد پایید، در حالی‌كه زندگی مشترک جای وفا كردن و ملامت كشیدن و نرنجیدن است.

وی اظهار کرد: ‏«سَتَّارُ الْعُیوب» بودن حضرت حق از عظیم‌ترین صفات اوست كه بروز و ظهورش باعث برقراری نظم اجتماعی و دوام و قوام روابط انسانی می‌شود.

صاحب تفسیر مشکاة تصریح کرد: اگر ذات حق، بندگان را با صفت ستاریت خود حفظ نمی‌كرد، حرمت و اعتبار انسان‌های گناهكار را نگاه نمی‌داشت و همچون قیامت كه «یوْمَ تُبْلَی السَّرَائِرُ»؛ در روزی كه رازها آشكار می‌شود؛ سریره انسان‌ها را بر یكدیگر آشكار می‌ساخت و آنان را در مقابل هم قرار می‌داد، دیگر چیزی به نام جامعه بشری شكل نمی‌گرفت.

انصاری در پایان گفت: به تعبیری اگر خداوند همین یک صفت ستاریت خود را در وجود جلوه‌گر نمی‌کرد، هیچ‌كس در كنار كسی دیگر قرار نمی‌گرفت، هیچ فردی به دیگری اعتماد نمی‌كرد، هیچ زن و شوهری در كنار یكدیگر سر به بستر نمی‌گذاشتند، هیچ دو دوستی حاضر به مشاركت با یكدیگر و مهر ورزیدن به هم نبودند و اصلاً دوستی‌ای میان دو نفر شكل نمی‌گرفت و تمام نظم جامعه انسانی فرو می‌ریخت.