تحول آموزش و خانواده با فرهنگ «برد ـ برد» به جای رقابت مخرب
سعید عزیزی با استناد به مبانی قرآنی و سیره اهل بیت(ع) گفت: نهادینهسازی فرهنگ «برد ـ برد» از خانه تا مدرسه، ضرورتی جدی برای اصلاح نظام تربیتی است؛ فرهنگی که با تکیه بر همکاری، همدلی و رشد جمعی، میتواند جایگزین رقابتهای آسیبزا و حذفکننده در آموزش و خانواده شود.
سعید عزیزی، کارشناس تربیتی و مشاور خانواده، در گفتوگو با خبرنگار ایکنای خراسانرضوی با اشاره به مبانی قرآنی و سیره تربیتی اهل بیت(ع)، بر ضرورت جایگزینی «فرهنگ همکاری و برد ـ برد» از خانه تا مدرسه تأکید و اظهار کرد: آیات قرآن و تعالیم دینی ما بهروشنی نشان میدهد که موفقیت واقعی در سایه رشد جمعی و همدلی شکل میگیرد؛ فرهنگی که در آن پیشرفت یک فرد، بهمنزله پیشرفت همه است و پرورش انسانهای متعهد، مسئول و همدل، بر «نفر اول شدن» و حذف دیگران ترجیح دارد.
ضرورت نهادینهسازی فرهنگ برد ـ برد در آموزش و تربیت
وی در تبیین مفهوم این فرهنگ در حوزه تربیت و آموزش، بیان کرد: فرهنگ برد ـ برد به این معناست که موفقیت یک نفر به بهای شکست دیگری رقم نخورد. در این نگاه، افراد بهجای رقابت مخرب و تلاش برای کنار زدن یکدیگر، با همکاری، حمایت متقابل و همافزایی حرکت میکنند و سعی دارند یکدیگر را بالا بکشند، نه اینکه دیگری را حذف کنند.
این کارشناس تربیتی با تأکید بر لزوم بازنگری در ساختارهای آموزشی، افزود: سیستم آموزشی باید از رقابتهای فرساینده و آسیبزا فاصله بگیرد. بهجای طراحی مسابقاتی که تنها یک برنده دارد و دیگران را بازنده میسازد، باید فعالیتهای مشارکتی و گروهمحور را تقویت کرد. برای نمونه، در مسابقات قرآن، میتوان بهجای انتخاب یک نفر بهعنوان برگزیده، همه افرادی را که تلاش و پیشرفت داشتهاند تشویق کرد. حتی در بازیهای ساده مدرسهای مانند «صندلیبازی» نیز میتوان قواعد را بهگونهای تغییر داد که هیچکس حذف نشود و کودکان یاد بگیرند چگونه با یکدیگر هماهنگ شوند.
تجربههای عملی از کلاس درس
عزیزی با اشاره به نمونههای عملی اجرای این رویکرد در کلاسهای درس، تصریح کرد: یکی از روشهای مؤثر، تقسیم دانشآموزان به گروههای کوچک و ارزیابی آنها براساس میانگین عملکرد گروه است. این شیوه باعث میشود دانشآموزان قویتر برای موفقیت جمعی، به دانشآموزان ضعیفتر کمک کنند و حس مسئولیت مشترک در میان آنها شکل بگیرد. در چنین فضایی، نمره فردی به نمره جمعی تبدیل میشود و این پیام بهصورت عملی منتقل میشود که «اگر تو برنده شوی، من هم برندهام».
خانواده؛ نقطه آغاز فرهنگ برد ـ برد
وی نقش خانواده را در تقویت یا تضعیف این فرهنگ بسیار تعیینکننده دانست و اظهار کرد: متأسفانه در بسیاری از خانوادهها، فرهنگ «برد ـ باخت» بهصورت ناآگاهانه حاکم است. برای نمونه، در برخی خانوادهها مادران بار اصلی کارهای خانه را به دوش میکشند، بدون آنکه قدردانی یا مشارکت برابر سایر اعضای خانواده را تجربه کنند؛ این وضعیت بهتدریج احساس «بازنده بودن» را در آنها ایجاد میکند. خانواده باید به فضایی تبدیل شود که در آن همه اعضا ـ پدر، مادر و فرزندان ـ در مسئولیتها سهیم باشند و منافع جمعی در نظر گرفته شود.
عزیزی افزود: حتی در موضوعات سادهای مانند نظم دادن به اتاق یا میز مطالعه، میتوان به کودکان آموخت که به فضای مشترک احترام بگذارند، مسئولیتپذیر باشند و به یکدیگر کمک کنند. این آموزشهای کوچک، زیربنای شکلگیری فرهنگ برد ـ برد در آینده اجتماعی آنهاست.
پیامدهای مخرب فرهنگ برد ـ باخت
این مشاور خانواده در ادامه، بزرگترین آسیب فرهنگ «برد ـ باخت» را ترویج خودخواهی و رقابت مخرب دانست و بیان کرد: در چنین فرهنگی، افراد تنها به برتری خود نسبت به دیگران میاندیشند؛ حتی اگر این برتری با نادیده گرفتن حقوق دیگران، بیاخلاقی یا تقلب به دست آید. این نگرش از دوران ابتدایی شکل میگیرد و تا بزرگسالی ادامه پیدا میکند و در نهایت جامعهای میسازد که در آن همدلی، اعتماد و لذت زندگی جمعی بهشدت تضعیف میشود.
عزیزی در پایان با تأکید بر ضرورت یک رویکرد فراگیر برای ترویج این فرهنگ، گفت: تغییر باید از پایه آغاز شود؛ یعنی از خانواده و مدرسه. والدین و معلمان باید خود الگوی عملی همکاری، احترام متقابل و انصاف باشند. در مدارس نیز بهجای تمرکز افراطی بر نمره، رتبه و رقابت فردی، باید یادگیری مشارکتی و رشد جمعی محور قرار گیرد. همچنین رسانهها و نهادهای فرهنگی میتوانند با معرفی الگوهای موفق همکاری و همدلی، به تغییر این ذهنیت در سطح جامعه کمک کنند. در نهایت، نهادینهشدن فرهنگ برد ـ برد در تمام سطوح زندگی، زمینهساز شکلگیری جامعهای سالمتر، شادتر و انسانیتر خواهد بود.
انتهای پیام
