عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان مشهد تبیین کرد
شیوههای نوین جذب مخاطب به کتابهای دینی
حجتالاسلام والمسلمین سیدمسعود عمرانی گفت: نوآوریهای لازم برای جذب مخاطب امروز را میتوان در حوزههای مختلف مدنظر قرار داد. در این راستا، بازنگری در ترجمهها و ارائه ترجمههای ادبی، شاعرانه و کاربردی ضروری است، همچنین باید مسائل روز با مفاهیم قرآنی تبیین شود.
در فضای پرنوسان و مبتنی بر دادههای لحظهای کنونی، نیاز بشر به نقطهای لنگرگاهی و ثابت، بیش از هر زمان دیگری محسوس است. کتابهای دینی، بهویژه صحیفه قرآنی، دیگر صرفاً در قامت یک متن سنتی برای عبادات محدود نمیشوند، بلکه به سنگبنایی اساسی برای حفظ تعادل روانی و جهتیابی هویتی تبدیل شدهاند. در مواجهه با سیل اخبار و تعارضات اخلاقی ناشی از پیشرفتهای سریع تکنولوژیک، ذهن امروز بهدنبال یک «سیستم عامل» منسجم است تا بتواند واقعیت را پردازش کند.متون وحیانی این نقش را با ارائه مدلهای شناختی جهانشمول(جهان فراگیر)، ایفا میکنند. قرآن با تعریف مفاهیم ثابتی چون عدالت، مسئولیت و هدفمندی، چارچوبی پایدار در برابر نسبیتهای فرهنگی و اخلاقی جهان مدرن فراهم میآورد. این ثبات برای فردی که در پی معنابخشی به زندگی روزمره است، حیاتی بهشمار میرود.
با این حال، پذیرش این متون نیازمند رویکردی جدید است. نسل جدید بهدنبال بازخوانی عملیاتی است؛ تفسیری که نشان دهد چگونه میتوان اصول الهی را در مدیریت خشم، مهارتهای همدلی و یافتن مسیر شغلی بهکار گرفت. در حقیقت، کتاب دینی در این بستر پلی میان آرامش قدسی و آشفتگی دنیوی ایجاد میکند و بهعنوان فیلتری قدرتمند، صدای اصیل را از هزاران نویز محیطی تفکیک کرده و بستر لازم برای خودشناسی فعال را فراهم میآورد. خبرنگار ایکنای خراسانرضوی درباره جایگاه کتابهای دینی و قرآنی در زندگی مخاطب امروز، گفتوگویی با حجتالاسلام والمسلمین سیدمسعود عمرانی، عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان مشهد، انجام داده است که در ادامه میخوانیم؛
ایکناـ به نظر شما جایگاه کتاب و بهویژه کتابهای دینی و قرآنی در زندگی مخاطب امروز چگونه است؟
در حال حاضر، کتابهای دینی و قرآنی در جامعه ما از جایگاه معنوی بالا، اما مصرف محدود برخوردارند. این کتابها عمدتاً در مراسم مذهبی، تحقیقات آکادمیک و توسط قشر متعهد مذهبی مطالعه میشوند، اما نفوذ کمتری در زندگی روزمره عموم مردم دارند. البته تفاوت سلیقههایی نیز به وجود آمده است، بهگونهای که نسل گذشته، مطالعه عمیق، کتابمحور و صبوری در خوانش متون سنگین را تجربه میکردند، اما نسل جوان در حوزه مطالعه بهصورت چندکارگی، تکهتکه، بصریمحور و با انتظار نتیجه سریع عمل میکند. این تفاوتها میان نسل گذشته و نسل جوان باعث شده است شکافی میان قداست ذاتی این متون و کاربرد عملی آنها در حل مسائل ایجاد شود.
ایکناـ چه عواملی باعث میشود نسل جوان کمتر به سراغ کتابهای قرآنی برود؟
عوامل کاهشدهنده گرایش نسل جوان به کتابهای قرآنی را میتوان در زبان سنگین و ترجمههای غیرجذاب، روشهای سنتی آموزش که کتابهای دینی را با اجبار پیوند میزنند، نبود ارتباط روشن میان مفاهیم قرآنی و مسائل روزمره جوانان و همچنین رقابت با محتوای جذاب دیجیتال دانست. در مقابل، با توجه به جستوجوی معنویت در بحرانهای هویتی، نوآوری در ارائه (اینفوگرافیک، پادکست، کلیپ)، ارائه الگوهای جوان و مؤثر که این مفاهیم را به زبان روز بیان کنند و نیز مناسبسازی زبان و شیوه ارائه میتواند اوضاع را تغییر دهد و از عوامل افزایشدهنده گرایش نسل جوان به کتابهای قرآنی باشد.
ایکناـ آیا زبان و شیوه ارائه کتابهای قرآنی متناسب با نیازهای روز جامعه است؟
کمتر شاهد آن هستیم که زبان و شیوه ارائه کتابهای قرآنی متناسب با نیازهای روز جامعه باشد و این حوزه با کاستیهایی مواجه است؛ بهگونهای که غالباً زبان دانشگاهی و منبری بر این آثار حاکم است و در آنها به نیازهای عاطفی و روانشناختی نسل جدید کمتوجهی میشود. همچنین این آثار به دلیل تکرسانهای بودن (صرفاً متنی)، در عصر چندرسانهای کمتر با ذائقه نسل جوان همخوانی دارند.
نیازهای جدید مخاطبان شامل ارائه ترجمههای روان و کاربردی، پیوند دادن مضامین با مسائل روز (مانند اکولوژی، اخلاق دیجیتال و عدالت اجتماعی) و عرضه قالبهای تعاملی و بصری است. در واقع، گرایشهای مطالعاتی مخاطب امروز براساس اولویتها شامل کتابهای دیجیتال و صوتی (بهویژه در زمان حملونقل)، محتوای داستانی و رمان با درونمایههای اگزیستانسیال، کتابهای توسعه فردی و روانشناسی و نیز کتابهای تخصصی و علمی با زبان ساده است.
ایکناـ آیا قالبهای نوین (کتاب الکترونیک و کتاب صوتی) توانستهاند ذائقه مخاطب را تغییر دهند؟
نمیتوان تأثیر قالبهای نوین و فضای مجازی در تغییر ذائقه مخاطب را کتمان کرد. استفاده از کتاب صوتی امکان بهرهگیری از زمانهای مرده، مانند هنگام رانندگی یا ورزش، را فراهم میکند. کتاب الکترونیک نیز به دلیل دسترسی فوری و قابلیت جستوجو مورد توجه مخاطب امروز قرار گرفته است. همچنین شبکههای اجتماعی میتوانند به تبدیل کتاب به موضوع گفتوگو و هویتسازی کمک کنند.
ایکناـ آیا فضای مجازی رقیب کتاب است یا میتواند مکمل آن باشد؟
فضای مجازی از نظر جذب زمان و توجه رقیب کتاب است، اما میتواند در تبلیغ، نقد و جامعهسازی پیرامون کتاب نقش مکمل ایفا کند. این فضا فرصتی برای تبدیل کتاب به تجربهای اشتراکی فراهم میآورد. بهرهگیری از رسانههای دیجیتال برای ترویج کتابهای قرآنی میتواند مؤثر باشد. در این میان، راهکارهای عملی مانند تولید محتوای واسط از جمله اینفوگرافیک، موشنگرافیک، کلیپهای کوتاه از مفاهیم قرآنی، ساخت اپلیکیشنهای تعاملی، بازیهای معنایی و آزمونهای چالشی، تولید پادکستهای داستانی با روایتهای امروزی از مفاهیم قرآنی و راهاندازی باشگاههای مجازی مطالعه با هدایت مربیان جوان و مسلط به فضای دیجیتال، در اولویت قرار دارد.
نوآوریهای لازم برای جذب مخاطب امروز را میتوان در حوزههای مختلف مدنظر قرار داد. در این راستا، بازنگری در ترجمهها و ارائه ترجمههای ادبی، شاعرانه و کاربردی ضروری است. همچنین باید مسائل روز با مفاهیم قرآنی تبیین شود؛ برای نمونه، قرآن و اکولوژی یا قرآن و اخلاق دیجیتال. تولید کتابهای کاربرگمحور همراه با تمرینهای عملی برای زندگی روزمره، استفاده از هنرهای تجسمی، کمیکاستریپ و تصویرسازی خلاق، و نیز رویکرد مسئلهمحور با آغاز از دغدغههای جوانان و ارائه پاسخ از قرآن، میتواند مؤثر واقع شود.
ایکناـ چه اقداماتی میتواند باعث شود کتابخوانی به عادتی پایدار در جامعه تبدیل شود؟
برای تبدیل کتابخوانی به عادتی پایدار، در سطح کلان اقداماتی نظیر ایجاد زنجیره ارزش کتاب از نویسنده تا کتابفروشیهای جذاب، تبدیل کتاب به کالایی هویتساز در شبکههای اجتماعی، تشویقهای غیرمستقیم از طریق راهاندازی باشگاههای کتاب و مسابقات خلاق و معرفی الگوهای جوان کتابخوان بهعنوان افراد تأثیرگذار ضروری است. علاوه بر این، در سطح خانواده و مدرسه نیز لازم است با جایگزینی اجبار با لذتیابی و پیوند دادن کتاب با سرگرمی و مهارتآموزی اقدام شود.
ایکناـ آینده نشر کتابهای قرآنی را با توجه به تغییر ذائقه مخاطب چگونه پیشبینی میکنید؟
پیشبینی روندها در حوزه نشر کتابهای قرآنی نشان میدهد که حرکت بهسوی چندرسانهای شدن کامل در قالب کتابهای ترکیبی (متن، صدا، تصویر و تعامل)، شخصیسازی نسخهها براساس سن، شغل و دغدغهها، اجتماعیشدن از طریق مطالعه جمعی و گفتوگومحور بودن آثار، ادغام با فناوریها در قالب واقعیت افزوده در کتابهای آموزشی قرآنی و تولید محتوای زنجیرهای از کتاب اصلی تا محصولات جانبی دیجیتال، چشماندازی امیدوارکننده را ترسیم میکند. چهبسا اگر ناشران و مبلغان دینی جسارت نوآوری داشته باشند و زبان نسل جدید را بیاموزند، کتابهای قرآنی نهتنها حفظ شوند، بلکه به راهنمای عملی زندگی پستمدرن تبدیل شوند.
انتهای پیام
