نان کامل؛ کلید پیشگیری از سه عامل عمده مرگ‌ومیر در کشور

به گزارش خبرنگار ایکنا از اصفهان، نشست کمیته تخصصی روابط عمومی حوزه بهداشت و سلامت استان اصفهان با هدف هماهنگی در اطلاع‌رسانی حوزه سلامت، امروز، پنجم بهمن‌ماه با حضور جمعی از مدیران استانی، مسئولان دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، مدیران روابط عمومی بیمارستان‌ها و نمایندگان دستگاه‌های اجرایی در استانداری اصفهان برگزار شد.

در ابتدای این نشست، پژمان عقدک، مدیر روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان با اشاره به اهمیت نظام سلامت در تحولات اخیر جامعه، بر لزوم حرکت از درمان‌محوری به سمت پیشگیری تأکید کرد و افزود: سلامت مقوله‌ای‌ست که از ابتدای تولد تا پایان عمر همراه انسان است و انتخاب آن اختیاری نیست.

وی اضافه کرد: بیماری‌های قلبی و عروقی، سکته‌های مغزی و سرطان‌ها، عمده‌ترین عوامل مرگ و ناتوانی در استان اصفهان و کشور هستند که کنترل آن‌ها مستلزم توجه به عوامل خطر از جمله فشار خون، قند خون، چاقی و سبک زندگی ناسالم است.

نان کامل؛ راهکاری ساده و مؤثر در پیشگیری از بیماری‌ها

مدیر روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان با اشاره به نقش تغذیه در سلامت جامعه، نان کامل را یکی از محورهای مؤثر در پیشگیری از بیماری‌ها معرفی کرد و ادامه داد: استفاده از نان کامل می‌تواند تا ۳۰ درصد از مرگ‌ومیر ناشی از بیماری‌های قلبی و عروقی، دیابت و سرطان بکاهد.

وی با اشاره به سیاست‌های ابلاغی مقام معظم رهبری در حوزه سلامت گفت: نظام سلامت باید بر محور پیشگیری استوار باشد. این رویکرد بارها در اسناد بالادستی از جمله سند چشم‌انداز ۲۰ ساله و برنامه‌های توسعه پنجم، ششم و هفتم مورد تأکید قرار گرفته است.

عقدک با بیان اینکه نان مصرفی کنونی فاقد سبوس مؤثر است، تأکید کرد: نان کامل حاوی سبوس، جوانه و مغز گندم است که در فرآیند تولید نان سفید، بخش عمده‌ای از این مواد مغذی حذف می‌شود. این امر به افزایش قند و فشار خون، اختلال در دستگاه گوارش و کاهش دریافت ریزمغذی‌ها می‌انجامد.

وضعیت نان کامل در استان اصفهان

وی با اشاره به سابقه درخشان استان اصفهان در ترویج نان کامل در سال ۱۳۸۰، بیان کرد: متأسفانه با تمایل مردم به خرید نان‌های سفید حتی نان سنگک، در حال حاضر از حدود پنج هزار نانوایی در استان، فقط حدود ۱۳۰ واحد نان کامل تولید می‌کنند که این آمار نشان‌دهنده فاصله قابل توجه با وضعیت مطلوب است.

مدیر روابط عمومی دانشگاه علوم‌پزشکی اصفهان بر لزوم همکاری دستگاه‌های اجرایی و نقش رسانه‌ها در ترویج فرهنگ سلامت‌محور تأکید کرد و گفت: برای نهادینه‌کردن مصرف نان کامل، نیازمند افزایش آگاهی، اعتماد و مشارکت مردم، دستگاه‌ها و اصناف مربوطه هستیم.

وی همچنین از موفقیت تشکیل کمیته‌های تخصصی با هدف هماهنگی و هم‌افزایی در حوزه سلامت خبر داد و اضافه کرد: این کمیته‌ها با محوریت موضوعات مهمی چون پیشگیری از سوانح جاده‌ای، جوانی جمعیت و مراقبت‌های اولیه بحران، توانسته‌اند در سطح کشور دستاوردهای قابل توجهی برای استان اصفهان به ارمغان آورند.

نان کامل؛ راهبرد ملی برای کاهش بیماری‌ها و تحقق صرفه‌جویی‌های کلان اقتصادی

در ادامه حمید گله‌داری، معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی اصفهان با بیان جزئیات علمی، اقتصادی و اجرایی در خصوص طرح نان کامل، بر لزوم تبدیل این موضوع به گفتمان عمومی و اولویت استانی تأکید کرد.

وی با اشاره به گزارش جهانی «بار بیماری‌ها» (DALY) در سال ۲۰۲۱ گفت: براساس این گزارش، سه عامل از ۱۵ عامل اصلی مرگ‌های زودهنگام در جهان، مربوط به مصرف زیاد سدیم، مصرف کم غلات کامل و مصرف کم حبوبات است. این الگو در ایران و استان اصفهان نیز مصداق دارد، به‌طوری که اولین عامل خطر سال‌های از دست رفته عمر در استان، مصرف ناکافی غلات کامل است.

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی اصفهان با بیان اینکه حدود ۱۸ درصد نان تولیدی در جهان به ضایعات تبدیل می‌شود، عوامل این پدیده را چندبعدی برشمرد و افزود: کیفیت گندم و آرد، مهارت نانوایان، استفاده از جوش شیرین و نمک زیاد، دستگاه‌های پخت فرسوده و همچنین رفتار نادرست مصرف‌کننده در نگهداری نان، همگی در ایجاد ضایعات نقش دارند. جالب آنکه مطالعات نشان می‌دهد، در دوران رکود اقتصادی، ضایعات نان کاهش می‌یابد.

وی با توضیح نمونه‌ای عینی از تأثیر اقتصادی نان کامل بیان کرد: مطالعه‌ای در استرالیا نشان داده است که اگر فقط پنج درصد از جمعیت، روزانه ۴۸ گرم غلات کامل مصرف کنند، می‌توان حدود ۳۸ میلیون دلار در هزینه‌های دیابت، ۳۶ میلیون دلار در بیماری‌های قلبی و ۲۰ میلیون دلار در سرطان‌ها صرفه‌جویی کرد. این ارقام با در نظر گرفتن مصرف ۱۰۰ درصدی، به شکل تصاعدی افزایش می‌یابد.

گله‌داری با اشاره به مصوبه کمیسیون اصل نود مجلس شورای اسلامی در سال ۱۴۰۳ ادامه داد: براساس این مصوبه، فرهنگ‌سازی برای کاهش سالانه دو درصدی سبوس‌گیری، تخصیص و توزیع آرد کامل، آموزش عمومی از طریق صدا و سیما و اختصاص مجوز صرفاً به نانوایی‌های تولیدکننده نان کامل الزامی شده است.

وی اضافه کرد: اگرچه زیرساخت تولید در استان فراهم است، به‌طوری که هر ۲۰ کارخانه آرد استان قابلیت تولید آرد کامل را دارند، اما فقط دو یا سه واحد فعلاً فعال هستند. دلیل اصلی، نبود تقاضای کافی است.

هدف‌گذاری برای تولید نان کامل

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی اصفهان با اشاره به آمار نگران‌کننده این استان گفت: در حال حاضر از حدود پنج هزار نانوایی استان، فقط ۱۴۰ واحد (کمتر از سه درصد) ادعای تولید نان کامل را دارند. هدف ما در پایان برنامه، رسیدن به ۲۰ درصد (حدود هزار نانوایی) است.

وی هشدار داد: تبلیغات بدون پشتوانه اجرایی می‌تواند به نتیجه معکوس بینجامد. ما نمی‌خواهیم این ذهنیت ایجاد شود که نان فعلی کاملاً مضر است، بلکه می‌گوییم نان کامل انتخاب برتر است. اولویت اول، ترویج گام‌به‌گام و ایجاد تقاضای واقعی است.

گله‌داری با اشاره به موفقیت طرح پایلوت غربالگری سرطان‌های سینه و روده بزرگ در استان اصفهان که با مشارکت فولاد مبارکه انجام شده است، تصریح کرد: با هزینه‌ای حدود ۲۰۰ میلیارد تومان، تاکنون ۹۰ هزار نفر غربالگری شده‌اند که به شناسایی ۳۷ مورد سرطان سینه و ۱۳ مورد سرطان روده در مراحل اولیه و کاملاً قابل درمان منجر شده است. هزینه درمان هر مورد در مراحل پیشرفته، حداقل دو میلیارد تومان است. این یعنی پیشگیری نه‌تنها جان‌ها را نجات می‌دهد، بلکه صرفه‌جویی کلان اقتصادی به دنبال دارد. نان کامل نیز دقیقاً همین ویژگی را دارد.

وی در پایان همکاری و شبکه‌سازی در چهار محور‌ را خواستار شد و گفت: محور اول، توجیه مدیران دستگاه‌هاست؛ یعنی آگاهی‌بخشی به مدیران ارشد دستگاه‌های اجرایی در خصوص مزایای نان کامل و تسهیل شرایط استفاده برای کارکنان. محور دوم، فرهنگ‌سازی و افزایش سواد سلامت را دربرمی‌گیرد، با استفاده از تمامی ظرفیت‌های رسانه‌ای، فضای مجازی، نمایشگاه‌های استانی مانند ایام نوروز، دهه فجر و ماه رمضان و مجموعه‌های بوم‌گردی برای آموزش عمومی.

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی اصفهان بیان کرد: رفع چالش‌های اجرایی، محور سوم را شامل می‌شود. در این زمینه، همکاری در حل مسائل زنجیره تأمین از گندم تا نان، قیمت‌گذاری عادلانه و تأمین منابع برای آزمایش‌های دوره‌ای سلامت نان مدنظر است. محور چهارم نیز به تداوم کمپین‌های سلامت برمی‌گردد، مانند کمپین‌های موفقیت‌آمیزی چون پویش «نه به تصادف» که نیازمند ارتقای سواد سلامت عمومی است.