«ماه رمضان»؛ فرصت خودسازی و تقوا؛ راهکارهای معنوی و تربیتی برای بهرهمندی حداکثری
سیدمحمود طباطبایی روزهداری در ماه رمضان را فرصتی برای خودسازی، رسیدن به تقوا و ارتقای اخلاق دانست و با اشاره به فلسفه روزه، آداب سحر و افطار، بهرهوری معنوی، سلامت غذایی و راهکارهای جذب نوجوانان، بر اهمیت مدیریت رفتار، معنویسازی خانه و پرهیز از آفتهای فرهنگی روزهداری تأکید کرد.
حجتالاسلام والمسلمین سیدمحمود طباطبایی، عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد، در گفتوگو با ایکنا از خراسان رضوی، در تشریح ابعاد مختلف روزهداری در ماه مبارک رمضان، اظهار کرد: هدف نهایی روزه، دستیابی به تقوا و تمرین ترک گناه است. با اشاره به آیات قرآن کریم و روایات ائمه اطهار(ع)، راهکارهایی کلیدی برای بهرهمندی حداکثری از این ماه، روشهای جذب نوجوانان به این فریضه و آداب صحیح سحر و افطار را تشریح نمود.
این استاد دانشگاه به بررسی عمیق جنبههای فلسفی، تربیتی و عملی ماه مبارک رمضان پرداخت و تأکید کرد که این ماه فرصتی استثنایی برای رهایی روح از قید و بندهای مادی و ارتقای سطح اخلاقی مؤمنان محسوب میشود.
فلسفه اصلی روزه؛ دستیابی به تقوا
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی با اشاره به آیه ۱۸۳ سوره «بقره»، تصریح کرد: هدف نهایی روزهداری در مفهوم «لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ» یعنی رسیدن به مقام تقوا و خودسازی است.
وی تصریح کرد: روزه صرفاً گرسنگی و تشنگی نیست؛ بلکه تمرینی جدی برای ترک گناه، کنترل هوای نفس و ایجاد حساسیت معنوی نسبت به خالق است. هدف، پرورش ارادهای است که انسان را از وابستگیهای مادی رها کرده و به تعالی روح برساند.
این استاد الهیات، ماه رمضان را دانشگاه تربیت خواند و گفت: رمضان با ایجاد گرسنگی اختیاری، غرایز را تعدیل و روح را لطیف میسازد. تمرین صبر، تقویت حس همدردی با نیازمندان و ترک گفتارهای ناپسند مانند دروغ و غیبت، همگی به اصلاح ریشهای اخلاق منجر میشوند. کسی که اخلاق خود را در ماه رمضان نیکو کند، در روزی که قدمها بر پل صراط میلغزد، جواز عبور از آن را خواهد داشت.
راهکارهای مبتنی بر محبت و تدریج برای جذب نوجوانان
طباطبایی، چهار عنصر اساسی را عامل موفقیت در جذب نوجوانان به روزهداری دانست و افزود: تدریج، تشویق، محبت و تفهیم مهمترین عناصر جذب نوجوانان به تقوا و روزهداری است. برای جذب نوجوانان به روزه ابتدا باید با روزههای کوتاه یا نیمروزه شروع شود و با در نظر گرفتن جوایز معنوی و مادی برای اولین روزهها آنان را تشویق کرد.
مدیر گروه دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی، محبت و اجتناب از فضای سختگیرانه و همراهی والدین در مراسم سحر و افطار را در جذب نوجوانان بسیار مؤثر دانست و تأکید کرد: برای تفهیم فلسفه روزه برای نوجوانان باید توضیح داد روزه عامل تقویت اراده برای «خوب بودن» است.
کلیدهای بهرهوری حداکثری در ماه میهمانی خدا
این استاد دانشگاه فردوسی برای استفاده بهینه از فرصتهای رمضان رعایت چند نکته را ضروری دانست و تصریح کرد: برای این امر باید برنامهریزی دقیق صورت گیرد، یعنی تعیین زمان مشخص برای قرآن، دعا، عبادت و کمک به دیگران.
طباطبایی ادامه داد: حضور قلب، تلاش برای درک معنای کلمات در نماز و دعا، ترک گناهان جوارحی، حفظ زبان، چشم و گوش از محرمات و شبزندهداری، به ویژه اعتکاف و احیای شبهای قدر در دهه پایانی ماه، از دیگر فرصتها برای بهرهوری معنوی از آثار ماه رمضان است. قرآن کریم در سوره قدر از این شب به عنوان بهتر از هزار ماه یاد کرده است. بر اساس روایات، تقدیر اعمال در شب نوزدهم، تحکیم آن در شب بیست و یکم، و تنفیذ و امضای نهایی آن در شب بیست و سوم ماه رمضان انجام میشود.
مدرس دانشگاه فردوسی مشهد با بیان اینکه روزه اسلامی با تأکید بر سلامت همراه است، توصیههایی برای تغذیه در این ماه عنوان کرد و گفت: سحرها باید تمرکز بر پروتئینها و کربوهیدراتهای پیچیده (مانند حلیم، عدسی، نان سبوسدار) برای تأمین انرژی پایدار باشد و افطار را با مایعات گرم و خرما برای جبران سریع قند خون شروع و از پرخوری پرهیز کرد. همچنین باید از غذاهای شور، پرچرب، سرخشده و نوشیدنیهایی چون چای پررنگ و قهوه نیز در این ماه اجتناب کرد.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی با بیان اینکه رمضان بهار قرآن است و خواندن آن در این ماه ثواب مضاعف دارد، بیان کرد: برای نهادینه کردن قرآن در زندگی روزمره باید حتی روزی نیم صفحه قرآن با تفسیر یا ترجمه خوانده شود و با تدبر در آیات مرتبط با زندگی، قرآن را وارد زندگی کنیم.
طباطبایی با اشاره به اعمال مستحبی در ماه رمضان، گفت: افطاری دادن حتی به یک خرما، خواندن دعاهای مأثوره مانند دعای افتتاح، صله رحم، کثرت صلوات و استغفار، مهربانی با کودکان و تکریم سالمندان بسیار سفارش شده است؛ همچنین، غسل و احیای شبهای قدر از اعمال مهم این ایام است.
مدرس دانشگاه فردوسی مشهد، برای ایجاد حال و هوای معنوی در محیط خانه، نصب آیات، برگزاری نمازها و دعاها به صورت خانوادگی و پخش تلاوت قرآن در فضای خانه را توصیه و تأکید کرد: مدیریت خلق و خو و کاهش تنشها، خانه را به محل آرامش تبدیل میکند.
طباطبایی با اشاره به آداب افطار و سحر در ماه رمضان، بیان کرد: در این خصوص نکات دقیق و متفاوتی ذکر شده است، از جمله خواندن دعای سحر و خوردن سحری به قصد تقویت برای عبادت. امام زینالعابدین (ع) فرمودهاند: «کسی که سوره قدر را هنگام افطار و سحر بخواند، ثواب مجاهدت در راه خدا را دارد». در سنت نبوی افطار با خرما و آب گرم است و درباره تقدم نماز بر افطار، امام باقر (ع) فرمودند: «ابتدا نماز بخوان، سپس افطار کن، مگر با گروهی باشی که منتظر افطار هستند که در این صورت با آنها مخالفت نکن.»
طباطبایی با اشاره به چالشهایی که در اثر ناآگاهی در ماه رمضان پیش میآید، اظهار کرد: پرخوری در سحر که باعث کسالت میشود، غیبت و دروغ که ثواب روزه را میبرد، تمرکز بر مادیات مانند ولخرجی در آشپزی و بداخلاقی به بهانه گرسنگی، از مهمترین آفتها است که باعث کم بهرهگیری از برکات این ماه میشود.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد، روزه مستحبی شش روز ماه شوال، مداومت بر تلاوت روزانه قرآن و حفظ همان حساسیت نسبت به گناه که در رمضان داشتیم را برای تداوم فیوضات پس از ماه رمضان ضروری دانست.
طباطبایی سه چالش فرهنگی عمده روزهداری در جامعه را برشمرد و گفت: شکلگرایی اولین چالش است، یعنی روزه تبدیل به عادت فرهنگی شده و فلسفه آن فراموش شده است. اسراف و ولخرجی، رواج سفرههای رنگین افطاری که در تضاد با زهد رمضان و تمرکز بر نخوردن و نیاشامیدن به جای تمرکز بر ترک گناه و اخلاق، از دیگر چالشهای پیش رو در ماه رمضان است.
انتهای پیام
