سه رویکرد تنظیم هیجانی کودکان در شرایط بحران

احمد ترابی، روانشناس بالینی در گفت‌وگو با ایکنا از قم، با اشاره به برنامه راهنما برای تنظیم هیجانی کودکان در شرایط بحرانی، بیان کرد: در مواقع بحران، کودکان به شدت تحت تأثیر هیجانات و واکنش‌های بزرگسالان قرار می‌گیرند بنابراین، مدیریت هیجانات و رفتارهای بزرگسالان در این شرایط از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. سه رویکرد اساسی هم تنظیمی، پیش‌بینی‌پذیری و تفکر انعطاف‌پذیر و حل مسئله مشارکتی برای تنظیم هیجانی کودکان در بحران وجود دارد.

وی با بیان اینکه هم تنظیمی به‌معنای مدیریت هیجانات خویش است، افزود: توجه داشته باشید که مدیریت هیجانات والدین در اولویت قرار دارد. در مواقع بحران، کودکان قبل از هر چیز والدین را رصد و دنبال می‌کنند بنابراین والدین باید قبل از اقدام برای آرام کردن کودک، نفس عمیق بکشند، احساسات خود را شناسایی کنند و سعی کنند آرامش خود را بازیابند.

ترابی درباره یادگیری مشاهده‌ای کودکان اظهار کرد: کودکان همیشه از والدین الگوبرداری می‌کنند پس ظاهر شدن به عنوان یک الگو مهم است، آن‌ها قبل از اینکه توصیه‌های شما را گوش دهند، شما را مشاهده می‌کنند و هیجانات‌شان را با شما تنظیم می‌کنند، حضور والدین باید همراه با آرامش و قابل اتکا باشد، با صدایی آرام، ملایم و اعتمادآمیز با فرزندانشان صحبت کنند؛ ارتباط چشمی گرم و حضور فیزیکی امن ایجاد کنند.

وی با بیان اینکه هیجانات کودک توسط والدین اعتبارسنجی شود، گفت: والدین نباید احساسات کودک را با بیان عبارتی مثل «نترس، چیزی نیست» انکار کنند بلکه آن‌ها را بپذیرند و منعکس کنند «می‌بینم که ترسیده‌ای، این شرایط واقعاً می‌تونه ترسناک باشه». این راهکار کمک می‌کند که هیجاناتشان را بهتر پردازش کنند و احساس دیده شدن داشته باشند.

ترابی با بیان اینکه والدین باید درک درستی از آینده و آنچه درحال وقوع است به کودک بدهند که همان رویکرد پیش‌بینی‌پذیری است، اظهار کرد: والدین باید به زبان ساده و قابل فهم برای کودکان توضیح دهند که چه اتفاقی افتاده یا در حال وقوع است و از کلمات مبهم پرهیز کنند همچنین، به کودک بگویند چه کاری انجام بدهد و چه انتظاری باید داشته باشد، عبارتی مثل «الان با هم به آن اتاق امن می‌رویم» یا «همینجا کنار من هستی». این کار «ابهام» را کاهش می‌دهد.

وی با بیان اینکه والدین باید در شرایط بحران روال عادی و روتین زندگی رابرای کودکان حفظ کنند، ادامه داد: منظور از روال عادی زندگی غذا خوردن، خوابیدن و بازی کردن است و این عادات زندگی، مانند لنگرهای امنیت‌بخش، حس آرامش و ثبات را برای کودک فراهم می‌کنند.

ترابی درباره رویکرد تفکر انعطاف‌پذیر و حل مسئله مشارکتی اظهار کرد: در روش الگوسازی تفکر متعادل که در این رویکرد پیاده‌سازی می‌شود باید به جای گفتن عبارت «همه چیز خوب میشه»، گفت «بله، الان شرایط سخته، اما قبلاً هم از پس شرایط سخت برآمدیم» یا «بیا ببینیم الان چه کارهایی می‌توانیم انجام دهیم.»، والدین باید در صورت شکل‌گیری بدترین سناریوها در ذهن کودک به بهترین و گزینه‌های میانی فکر کنند تا طرح عملیاتی داشته باشند. به او کمک کنند گزینه‌های ملموس و عینی بیابد و احساس کند راه‌حلی امن وجود دارد.

وی ادامه داد: کودک را باید برای اقدام‌های کوچک، عینی و امن تشویق کرد تا در ترس‌های خود غرق نشود، بیان عبارتی مثل «چه چیزهایی می‌تونیم الان جمع کنیم که لازم داریم؟» یا «کدوم اسباب‌بازی را می‌خواهی با خودت ببری؟» یا «بیا نقشه خروج را با هم مرور کنیم.» احساس کنترل عملی را تقویت می‌کند همچنین اگر کودک را در یافتن راه‌حل‌های ایمن و مناسب سن مشارکت دهند، احساس توانمندی و امیدواری او را تقویت می‌کنند.

این روانشناس بالینی در پایان گفت: تنظیم هیجانی کودکان در بحران نیازمند رویکردهای علمی و آگاهانه است و با رعایت اصول هم تنظیمی، پیش‌بینی‌پذیری و تفکر انعطاف‌پذیر و حل مسئله مشارکتی، می‌توان به کودکان کمک کرد تا در شرایط بحرانی به بهترین شکل ممکن واکنش نشان دهد و احساس امنیت و آرامش داشته باشد.