چرا جنگ شناختی به مراتب زیان بارتر است؟

به قلم حجت‌الاسلام غلامرضا پیوندی؛ مدیر گروه فقه و حقوق پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

در جهان معاصر، کنار جنگ فیزیکی و درگیری مسلحانه، با جنگ شناختی و ادراکی از سوی جبهه باطل روبه‌رو هستیم. جنگ شناختی بسیار پیچیده‌تر و خطرناک‌تر از انواع پیشین خودش است که در آن به باورها و نگرش افراد هجوم می‌شود. جنگ‌ شناختی‌ به‌ معنای هدف‌ قرار دادن‌ قوه شناخت‌ عموم‌ مـردم‌ و نخبگان‌ جامعه با تغییر هنجارها، ارزش‌ها، باورها، نگرش‌ها و رفتارها از طریق‌ مدیریت‌ ادراک‌ و برداشت‌ است.

مهم‌ترین وقایع در این خصوص را می‌توان در مثال‌هایی مورد تحلیل قرار داد: مانند غلبه بر مسلمانان آندلس؛ جنگ احزاب در صدر اسلام؛ کانال‌های ماهواره‌ای.

آمریکا تقریباً چهار برابر ایران جمعیت دارد و ۹۰٪ ماهواره‌های دنیا در اختیار آمریکا است؛ مردم آمریکا به دولتشان مالیات می‌پردازند، اما برای استفاده از ماهواره باید پول پرداخت کنند! دولت آمریکا فقط هشت کانال مجانی برای مردم خود دارد که بیشتر محتوای آن، دولتی و خبری است و برنامه‌های تفریحی کمتری دارد. باقی کانال‌ها در این کشور باید خریداری شود.

در تمام دنیا ماهواره با کسب هزینه در اختیار مشتری قرار می‌گیرد. در اکثر کشور‌های دنیا باید شبکه‌های ماهواره‌ای توسط مخاطب خریداری شود. اما، ما در ایران علاوه بر کانال‌های غیر فارسی، بیش از ۱۶۲ کانال فارسی شناخته شده و رایگان داریم! آیا آنها دوستمان دارند! اکثر این کانال‌ها از جمله فارسی وان‌ها در مالکیت مورداک یهودی صهیونیست قرار دارد.

مورداک در یکی از برنامه‌های تلویزیونی خود در آمریکا عنوان کرد که ما ایرانی‌ها را قورباغه پز می‌کنیم! جالب است ۹۰ درصد نصابان ماهواره در خانه خود ماهواره ندارند! در یک تحقیق میدانی در ساری از ۲۰ نصب کننده حرفه‌ای آنتن ماهواره ۱۸ نفرشان ماهواره نداشتند! وقتی سوال شد چرا؟ گفتند: ما که برای نصب ماهواره برای بار اول به خیلی از خانه‌ها می‌رفتیم ظاهر خوبی از خانواده می‌دیدیم؛ اما پس از چند ماه که با ما برای تعمیر یا تنظیم آنتن تماس گرفته می‌شد، می‌دیدیم وضعیت خانواده کاملاً با چند ماه قبل از نظر رفتار و اخلاق و حجاب و عفاف عوض شده است!

جنگ‌های مشرکان و کفار با رسول خدا در صدر اسلام یکی از بسترهای جنگ شناختی در کنار جنگ سخت می‌باشد؛ سوره احزاب: «إِذْ یَقُولُ الْمُنَافِقُونَ وَالَّذِینَ فِی قُلُوبِهِم مَّرَضٌ غَرَّ هَؤُلاء دِینُهُمْ وَمَن یَتَوَکَّلْ عَلَى اللّهِ فَإِنَّ اللّهَ عَزِیزٌ حَکِیمٌ» ؛ و هنگامى را که منافقان، و آنها که در دلهایشان بیمارى است می‌گفتند: «این گروه (مسلمانان) را دینشان مغرور ساخته است.» (آنها نمی‌‏دانستند که) هر کس بر خدا توکّل کند،(پیروز می‌گردد؛) خداوند قدرتمند و حکیم است!

«جوزف نای» محقق و سیاستمدار برجسته آمریکایی، مبدع عبارت «قدرت نرم» یا Soft Power می‌باشد که کتب و مقالات متعددی در خصوص بکارگیری قدرت نرم در مناسبات بین المللی و کسب هژمونی جهانی نگارش کرده است.

جوزف نای قدرت نرم یک کشور از سه طریق قابل تامین می‌داند: اول؛ فرهنگ آن کشور، دوم؛ ارزش‌های سیاسی، و سوم؛ سیاست خارجه آن کشور. شیوه تهاجم بسیار متفاوت است.

روش عمل در نبرد شناختی مشروعیت زدایی، اعتبارزدایی، اعتمادزدایی، قداست زدایی، ناامیدسازی و ناکارآمدنمایی است، که در نهایت دشمن امیدوار است سبب رویگردانی اجتماعی و از بین رفتن سرمایه اجتماعی و نیرو‌های مردمی کشور شود.

مسئله مهم در جنگ شناختی

دلهره آورترین قسمت این جنگ اعلام نشده، تلفات انسانی آن است. در جنگ سخت وقتی یک نیروی خودی مورد اصابت دشمن قرار می‌گیرد، یک نفر از نیرو‌های خودی کم می‌شود، اما در جنگ شناختی وقتی یک نیروی خودی مورد اصابت دشمن قرار می‌گیرد، یک نفر از نیرو‌های خودی کم می‌شود و یک نفر به نیرو‌های دشمن اضافه می‌شود. حتی بدتر از این آنکه فرد مورد اصابت قرار گرفته شاید گروهی را از نیرو‌های خودی به جبهه دشمن بیفزاید.

مهم‌ترین روش‌ها و راهبردهای جنگ شناختی دشمن:

۱. هراس‌افکنی و نا‌امیدسازی،

۲. مسئولیت‌گریزی و راحت‌طلبی در جامعه،

۳. شایعه‌پراکنی، ایجاد خط تردید، اضطراب در اندیشه به هدف قطبی‌سازی و اختلاف‌افکنی و ایجاد تشکیک در حقانیت نظام دینی

مهم‌ترین راهبردهای مقابله با جنگ شناختی دشمن:

کسی به کمک یک جامعه درگیر جنگ شناختی نمی‌آید؛ مگر اینکه خود جامعه با استفاده از چند سلاح پیشگیرانه و مقابله‌ای؛ زیرا حمله به منبع ادراک به کمک اسلحه اطلاعات، اساس جنگ شناختی را تشکیل می‌دهد و راهکار مقابله با آن نیز دفاع از منبع ادراک با کمک اسلحه اطلاعات است.

راهکارها مقابله در چند محور خلاصه می‌شود:

۱. ارتقای هوش اجتماعی و آگاه کردن جامعه‌ای که مورد اصابت گلوله‌های جنگ شناختی قرار گرفته‌اند؛ تا بتوانند از این میدان پیروز خارج شوند. یک مثال مهم از جنگ اداراکی یا شناختی؛ ایجاد تحول در نحوه نگرش شما به محیط پیرامون و زمینه‌سازی برای انجام کاری خاص از جانب شماست.

۲. تقویت قوای شناختی امت اسلامی مانند:

تبیین چهره باطل، ولایت‌پذیری، استقامت و تاب‌آوری، امیدآفرینی، هوشیاری و اتحاد و هم‌بستگی جامعه اسلامی

نکته پایانی:

زمان جنگ سخت و میدان جهاد دفاعی در برابر حمله نظامی دشمن، بهترین و طلایی‌ترین زمان برای خنثی‌سازی حربه‌های شناختی دشمنان با بالا بردن سطح اعتماد مردم و استفاده از انسجام پیش‌آمده در بین مردم است. زیرا دشمن در جنگ نظامی عریان دشمنی خود را ابراز داشته و به روشنی جبهه حق و باطل نمایان است و این یعنی فرصت طلایی.