«ایران همیشه ایستاده»؛ بازخوانی یک گفتمان در چارچوب نظریه مقاومت

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، محسن نوغانی دخت بهمنی، استاد تمام علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، در نشستی با موضوع ایران همیشه ایستاده، اظهار کرد: در سال‌های اخیر، گفتمان مقاومت به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های اصلی اندیشه سیاسی و اجتماعی جمهوری اسلامی ایران، بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است. در این میان، مفهوم «ایران همیشه ایستاده» به‌عنوان یکی از تعابیر کلیدی این گفتمان، ناظر بر نوعی کنشگری فعال، استقلال‌طلبی و بازتعریف مناسبات قدرت در سطوح مختلف است.

وی ادامه داد: مفهوم «ایران همیشه ایستاده» در چارچوب نظریه مقاومت و جایگاه آن در اندیشه سیاسی و اجتماعی جمهوری اسلامی ایران مورد بررسی قرار گرفت. در این تحلیل، تأکید شد که ایران در منظومه مقاومت صرفاً یک واکنشگر نیست، بلکه به‌عنوان کنشگری فعال در برابر نظام سلطه عمل می‌کند.

نوغانی دخت‌بهمنی بیان کرد: در این چارچوب، مقاومت به معنای نفی وابستگی و ایستادگی در برابر الگوهای تحمیلی قدرت‌های بزرگ تعریف می‌شود و تنها به حوزه سیاسی و نظامی محدود نیست، بلکه ابعاد اجتماعی، فرهنگی و تمدنی را نیز دربر می‌گیرد.

استاد تمام علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد تصریح کرد: براساس این دیدگاه، سازه مقاومت را می‌توان به منظومه‌ای چندلایه تشبیه کرد که همچون پیازی با لایه‌های مختلف شکل گرفته است. در این منظومه، هسته مرکزی را ایمان و باورهای دینی تشکیل می‌دهد و سایر حوزه‌ها از جمله حکمرانی، حوزه نظامی، ساختارهای اجتماعی و فرهنگی و همچنین سبک زندگی و هویت جمعی، تحت تأثیر این هسته قرار دارند. از این منظر، ایمان و باور دینی به‌عنوان عنصر اصلی فرهنگ و تمدن، نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری و تداوم مقاومت ایفا می‌کند.

وی افزود: در ادامه، گفتمان «نفی وابستگی» به‌عنوان یکی از مبانی اصلی مقاومت مورد توجه قرار گرفت. در این نگاه، مقاومت راهبردی برای حفظ استقلال، عزت و کرامت ملی تلقی می‌شود و با هدف مقابله با ذهنیت استعماری و دستیابی به پیشرفت مستقل، خودکفایی و رشد درون‌زا دنبال می‌شود.

نوغانی دخت بهمنی گفت: همچنین تأکید شد که در این منظومه تنها سلطه پذیرفته‌شده، سلطه الهی است که می‌تواند زمینه همگرایی و انسجام اجتماعی را فراهم کند. همچنین به ظرفیت الگویی جمهوری اسلامی ایران در حوزه مقاومت اشاره شد. بر این اساس، الگوی مقاومت می‌تواند برای دیگر ملت‌ها نیز الهام‌بخش استقلال‌طلبی و خودباوری باشد و در برابر الگوی وابستگی به قدرت‌های سلطه‌گر قرار گیرد.

استاد تمام علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد تصریح کرد: این الگو ریشه در باورهای دینی و فرهنگ اسلامی دارد و در چارچوب آن، مقابله با مظاهر نظام سلطه به‌عنوان بخشی از دفاع از استقلال و کرامت انسانی تفسیر می‌شود.

وی با بیان اینکه در عین حال، برای تداوم و تقویت این الگو، توجه به چالش‌ها و آسیب‌های پیش‌رو ضروری دانسته شد، اظهار کرد: این چالش‌ها در دو سطح درونی و بیرونی قابل بررسی است؛ چالش‌های درونی شامل مسائلی همچون ضعف در نهادینه‌سازی باورهای مقاومتی در سبک زندگی و برخی ناهماهنگی‌ها در ساختارهای حکمرانی است و چالش‌های بیرونی نیز به فشارهای سیاسی، اقتصادی و رسانه‌ای نظام سلطه و تهدیدات امنیتی و منطقه‌ای مربوط می‌شود.

نوغانی دخت‌بهمنی افزود: بررسی و ارائه راهکارهای علمی برای مدیریت این چالش‌ها از جمله موضوعات مهم در مسیر تقویت گفتمان مقاومت عنوان شده است.