آزادسازی خرمشهر؛ تجلی گفتمان مقاومت و آغاز ایران مقاوم

سوم خرداد ۱۳۶۱ روزی است که مردم دلیر و رزمندگان جان‌برکف ایران خرمشهر را از چنگال دشمن نجات دادند؛ در سوم خرداد، سالروز فتح خرمشهر، این شهر دوباره به آغوش میهن بازگشت. خون شهدا، خاک این سرزمین را آبیاری کرد و نهال آزادی را کاشت و ایران در مقابل تجاوز، ایستادگی کرد و با اتکا به خدا، پیروز شد، دستان این ملت، پر از شجاعت و ایثار بود و به یاری هم، این پیروزی را رقم زد.

امام خمینی(ره) فتح خرمشهر را از امور مافوق طبیعت و از عنایات خداوند دانستند و فرمودند: «خرمشهر را خدا آزاد کرد.» آیت‌الله خامنه‌ای(ره)  نیز حماسه آزادی خرمشهر را حادثه‌ای بی‌نظیر در تاریخ جهان قلمداد کرده و آن را پرچم سرافرازی و پایداری ملت ایران معرفی کردند.

خبرنگار ایکنا از قم به‌مناسبت سالروز آزادسازی خرمشهر با حجت‌الاسلام والمسلمین محمد شجاعیان، دانشیار علوم سیاسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه گفت‌وگویی کرده است که مشروح آن‌را در ادامه می‌خوانیم:

ایکنا - به نظر شما مهم‌ترین عامل ایستادگی مردم خرمشهر در روزهای ابتدایی جنگ چه بود؟

درباره مسئله خرمشهر و پیروزی ایران و انقلاب اسلامی در مواجهه با دشمن بعثی می‌توانیم به نکات مهمی اشاره کنیم، اما به نظر می‌رسد عامل اصلی ایستادگی عاملی است که باعث ایجاد انقلاب اسلامی شد. ایستادگی مردم خرمشهر خبر از ایجاد یک ایران جدید، ایران پس از انقلاب اسلامی، ایرانی که تغییر مسیر داد و قرار بود که قدرت‌آفرین و تاریخ‌ساز باشد. گفتمان انقلاب اسلامی گفتمان مقاومت علیه نظام سلطه بود، نظام سلطه به رهبری ایالات متحده در اثر انقلاب اسلامی عامل داخلی خود یعنی نظام شاهنشاهی دست‌نشانده را از دست داده بود و حالا برای جبران آن شکست سنگین یک حمله نظامی را از طریق همسایه غربی یعنی عراق با رهبری حزب بعث و صدام آغاز کرد.

خیال خام و اندیشه غیرواقعی آن‌ها  این بود که مانند شهریور ۱۳۲۰ و کودتای ۲۸ مرداد سال ۱۳۳۲ می‌توانند ایران را وادار به تسلیم و دوباره مناسبات سلطه را در ایران به نفع خود ایجاد کنند، در حالی‌که مردم ایران یک تغییر جدی را ایجاد کرده بودند و آن تغییر جدی عبارت بود از شکل‌دهی به یک انقلاب سیاسی اجتماعی مهم به نام انقلاب اسلامی و نظام سلطه همچنان درکی از این انقلاب و قدرت خیره‌کننده آن نداشت و درواقع حمله صدام به ایران آزمونی برای مردم ایران بود تا بتوانند قدرت جدید خودشان را که در اثر انقلاب اسلامی به‌دست آورده بودند، به رخ جهانیان بکشند.

بر این اساس می‌توانیم بگوییم که عامل اصلی ایستادگی مردم خرمشهر در روزهای ابتدایی جنگ همان عاملی بود که باعث ایستادگی مردم ایران در مقابل نظام شاهنشاهی و در مقابل نظام سلطه بود همان عاملی که حدود ۵۰ سالی که از ابتدای انقلاب اسلامی تا الان می‌گذرد باعث ایستادگی مردم ایران شده است.

یکی از ویژگی‌های مهم انقلاب اسلامی که بعد از انقلاب هم در جامعه ایران استمرار پیدا کرد مردمی کردن مبارزه و مقاومت علیه نظام سلطه بود که ما این را به شکل کاملاً واضحی در جریان مقاومت مردم خرمشهر در مقابل نظام سلطه مشاهده کردیم.

مقاومت مخصوص نیروهای نظامی و یا انتظامی نبود. مقاومت مربوط به همه مردم هم نیروهای نظامی و انتظامی و هم مردم عادی بود. همه و همه با یکدیگر علیه نظام سلطه که این بار از طریق صدام وارد عمل شده بود ایستادند و موفقیت گفتمان مقاومت را کاملاً نشان دادند.

ایکنا - چه چیزی باعث شد که خرمشهر نماد مقاومت ایران شود؟

تا پیش از آزادسازی خرمشهر ایران در ۱۵۰ سال قبل از آن، تقریباً در هر جنگی که اتفاق افتاده بود بخشی از سرزمین خودش را از دست داد که متأسفانه این اتفاق هم در دوره قاجار و هم در دوره پهلوی به‌وقوع پیوست، اما آزادسازی خرمشهر آغاز یک فرایند جدید در جامعه ایران و مردم ایران در دوره معاصر بود. این آغاز جدید عبارت بود از مقاومت در چارچوب گفتمان اسلامی. 

این گفتمان مقاومت خودش را در آزادسازی خرمشهر کاملاً نشان داد و می‌شود گفت آزادسازی خرمشهر آغازی بر یک پایان بود. پایان ایران ضعیف و شکست‌خورده و آغاز یک ایران قوی و قدرتمند که می‌تواند در مقابل دشمنانش ایستادگی کند و آن‌ها را به عقب براند و وادار به تسلیم کند.

ایران قوی در نتیجه گفتمان انقلاب اسلامی شکل گرفته بود. این گفتمان البته به لحاظ محتوایی، مبنای اسلامی و دینی داشت و از آموزه‌های اسلامی و شیعی بهره‌مند بود و این مردم ایران بودند که این گفتمان را انتخاب کرده بودند و با تمسک به این گفتمان نظام سلطه و ابزارهای نظام سلطه را یکی پس از دیگری شکست دادند.

در جریان درگیری‌ها، شورش‌ها، کودتاها و دخالت‌هایی که آمریکا بعد از انقلاب اسلامی در ایران انجام داده بود ما باز شاهد همین گفتمان مقاومت هستیم که توسط ملت ایران و نیروهای مسلح و نیروهای انتظامی و نظامی ما، خود را باز تولید می‌کند.

ایکنا - گفتمان مقاومت مردم خرمشهر چه تأثیراتی داشته است؟ 

در همین جنگ تحمیلی سوم نیز ما شاهد همین گفتمان یعنی ایستادگی خیره‌کننده گفتمان مقاومت هستیم همان گفتمان مقاومت اسلامی علیه نظام سلطه. این گفتمان در لبنان، عراق و یمن تأثیرات بسیار جدی گذاشته و موفقیت‌های کشورهای اسلامی و نیروهای مقاومت و اضلاع مختلف مقاومت را در این کشورها شاهد هستیم.

اگر بخواهیم مقاومت ایران درباره خرمشهر را در یک جمله خلاصه کنیم، می‌توانیم بگوییم که آزادسازی خرمشهر شروع یک ایران جدید بود، ایرانی که می‌تواند از کشور و سرزمینش، مردمش، عزتش و از همه داشته‌هایش محافظت و در مقابل همه تهدیدها ایستادگی کند.

آزادسازی خرمشهر آغازی بر یک پایان بود. پایان ایران ضعیف و سلطه‌پذیر و آغاز ایران قدرتمند و سلطه‌ناپذیر که با تمسک به اسلام و تشیع قدرت خود را به رخ جهانیان کشید.