عرفه؛ ضیافت بازگشت انسان به خویشتن و خداوند

حجت‌الاسلام والمسلمین علی نسائی، پژوهشگر دینی در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان‌رضوی با اشاره به فضیلت و اهمیت روز عرفه، اظهار کرد: عرفه تنها یک روز در تقویم اسلامی نیست، بلکه روز شناخت است؛ شناخت انسان از خودش، از جهان پیرامونش و از حقیقتی که در میان گرفتاری‌ها و هیاهوی زندگی گم شده است.

وی ادامه داد: روز عرفه را می‌توان ایستگاه تلاقی اشک و آگاهی دانست؛ اشکی برای کوتاهی‌ها، گناهان و نیازهایی که انسان در طول زندگی با آن‌ها مواجه بوده و آگاهی نسبت به معشوقی که اگرچه ما از او دور شده‌ایم، اما او همواره به ما نزدیک است.

این پژوهشگر دینی افزود: عرفه در حقیقت روز بازگشت انسان به سوی خداوند است؛ ضیافتی معنوی که به انسان فرصت می‌دهد دوباره گرمای دعا، نیایش و آرامش را در وجود خود احساس کند و در میان آشفتگی‌های دنیا، جان تازه‌ای بگیرد.

نسائی با بیان اینکه دعای عرفه یکی از مهم‌ترین اعمال این روز به‌شمار می‌رود، بیان کرد: دعای عرفه امام حسین(ع) صرفاً یک نیایش معمولی نیست، بلکه نوعی انسان‌شناسی و خداشناسی عمیق است. بسیاری از ما تنها از زاویه ترس از خدا یا ترس از آخرت به دعا نگاه می‌کنیم، در حالی‌که امام حسین(ع) در دعای عرفه خداوند را از سر عشق، عظمت و زیبایی توصیف می‌کنند.

وی اظهار کرد: اوج معرفت در دعای عرفه آن‌جاست که امام حسین(ع) عظمت و زیبایی خداوند را برای انسان ترسیم می‌کند و متأسفانه ما کمتر به این بخش از مفاهیم عمیق دعا توجه کرده‌ایم. اگر انسان با تأمل و شناخت به این دعا نگاه کند، می‌تواند دریچه‌ای تازه از معرفت الهی را در زندگی خود بگشاید.

این پژوهشگر دینی درباره اعمال مستحبی روز عرفه ادامه داد: در روایات اسلامی تأکید فراوانی بر انجام اعمال عبادی در این روز شده است. از امام سجاد(ع) نقل شده است که در روز عرفه صدای فردی را شنیدند که از مردم درخواست کمک می‌کرد و حضرت فرمودند: وای بر تو، در چنین روزی از غیر خدا درخواست می‌کنی، چرا که حتی کودکان در رحم مادران نیز در این روز مشمول رحمت الهی می‌شوند.

نسائی افزود: غسل مستحبی پیش از ظهر عرفه، زیارت امام حسین(ع)، اقامه دو رکعت نماز پیش از دعای عرفه و بعد از نماز عصر، از جمله اعمالی است که در روایات به آن سفارش شده است و گفته شده است انجام این اعمال می‌تواند موجب آمرزش بسیاری از گناهان انسان شود. همچنین قرائت سوره توحید، آیت‌الکرسی، صلوات بر محمد و آل محمد(ص) و ذکر تسبیحات حضرت رسول(ص) هر کدام به تعداد صد مرتبه از اعمال توصیه‌شده در این روز است که آثار و برکات فراوانی برای انسان به همراه دارد.

این پژوهشگر دینی با اشاره به حال و هوای معنوی مسلمانان در روز عرفه گفت: بسیاری از مسلمانان و شیعیان آرزو دارند که ای کاش در صحرای عرفات حضور داشتند و آن لحظات ناب معنوی را تجربه می‌کردند، اما باید بدانیم اگر جسم انسان در عرفات حضور ندارد، روح او می‌تواند در آن فضای معنوی پرواز کند و در ضیافت الهی حاضر باشد. همچنین عرفه تمرینی برای حضور قلب و بازگشت به درون انسان است؛ حتی اگر کسی در خلوت خود اشکی بریزد و دلش را متوجه خدا کند، در حقیقت در عرفات حضور یافته است.

نسائی با تأکید بر ضرورت دوری از دلبستگی‌های دنیوی ادامه داد: عرفه روز خداحافظی انسان با «خود کوچک دیروز» است؛ روزی که انسان می‌تواند با گذشته خود وداع کند و مسیر تازه‌ای را برای رسیدن به آرامش، معنویت و خودشناسی آغاز کند. همچنین شاید همه افراد نتوانند تمام اعمال مستحبی این روز را انجام دهند، اما مهم آن است که انسان بتواند دل خود را متوجه خداوند کند و از این فرصت برای نزدیک‌تر شدن به رحمت الهی بهره ببرد.

این پژوهشگر دینی اظهار کرد: باید همواره به یاد داشته باشیم که خداوند از رگ گردن به ما نزدیک‌تر است و اگر نگاه خود را از زرق و برق دنیا برداریم و به دریای رحمت الهی چشم بدوزیم، بسیاری از اضطراب‌ها، هیاهوها و دلبستگی‌های زودگذر دنیا رنگ می‌بازد و انسان می‌تواند به جایگاهی که شایسته آن است دست پیدا کند.