غدیر در قالب شعائر و حوزه معرفت دینی احیا شود + فیلم

حجت‌الاسلام والمسلمین سیدحسین حسینی قمی، كارشناس مباحث اجتماعی و تربیت دینی در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان‌رضوی، با اشاره به جایگاه غدیر در فرهنگ اسلامی و شیعی و بیان اینکه در طول تاریخ، ده‌ها و بلکه صدها اثر درباره فضائل امیرالمؤمنین(ع) از سوی عالمان اهل سنت نوشته شده است، اظهار کرد: گاهی انسان با دیدن برخی تلاش‌های عالمان اهل سنت در طول تاریخ برای معرفی فضائل امیرالمؤمنین(ع)، احساس می‌کند ما شیعیان باید بیش از گذشته نسبت به وظیفه خود در قبال غدیر و ولایت احساس مسئولیت کنیم، به‌طوری‌ که یکی از نمونه‌های مهم اهل سنت، کتاب «خصائص امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب(ع)» نوشته نسائی، صاحب یکی از صحاح شش‌گانه اهل تسنن است.

 

وی افزود: نسائی از بزرگان حدیثی اهل سنت و متوفای سال ۳۰۳ هجری است. وی هنگامی‌که وارد دمشق شد و متوجه شد گروهی نسبت به امیرالمؤمنین(ع) شناخت درستی ندارند، این کتاب را برای معرفی فضائل آن حضرت نوشت. نمونه دیگر، کتاب «شواهد التنزیل» اثر حاکم حسکانی، از علمای برجسته اهل سنت در قرن پنجم است. ایشان در مقدمه کتاب خود می‌نویسد که پس از شنیدن انکار شأن نزول برخی آیات درباره امیرالمؤمنین(ع)، تصمیم گرفت آیات و روایات مربوط به فضائل آن حضرت را گردآوری کند، در این کتاب، بیش از ۲۰۰ آیه و حدود ۱۲۰۰ روایت در این زمینه جمع‌آوری شده است، حاکم نیشابوری نیز پس از شنیدن سخنانی نادرست درباره جایگاه علمی امیرالمؤمنین(ع)، کتابی در عظمت آن حضرت نوشت. 

 

این كارشناس مباحث اجتماعی و تربیت دینی با بیان اینکه این نمونه‌ها نشان می‌دهد موضوع فضائل امام علی(ع) در میان عالمان اهل سنت نیز جایگاه ویژه‌ای داشته است بر لزوم حضور اجتماعی شیعیان در احیای غدیر تأکید کرد و گفت: یکی از بزرگان شیعه در پاسخ به این پرسش که چرا شیعیان در عاشورا با علم، دسته و هیئت به خیابان می‌آیند، فرموده بود ما در غدیر چنین نکرده‌ایم و به‌تدریج اصل اثرگذاری غدیر مورد غفلت قرار گرفت، از این‌رو برای عاشورا این حضور اجتماعی شکل گرفت تا فراموش نشود و اگر شیعه این حضور را در عاشورا نداشت، چه‌بسا عاشورا نیز به فراموشی سپرده می‌شد.

 

حسینی قمی بیان کرد: اگر امروز کوتاهی‌های گذشته درباره غدیر جبران نشود، قطعاً آسیب خواهیم دید، البته طی سال‌های اخیر حرکت‌های بسیار خوبی در کشور شکل گرفته است. راهپیمایی‌های روز غدیر، اطعام گسترده مؤمنان، دید و بازدیدها و عیدی دادن‌ها از جمله اقدامات ارزشمندی است که باید تقویت شود، همچنین بسیار پسندیده است که سادات در این روز عیدی بدهند، اما روایات، عیدی دادن را منحصر به سادات نکرده‌اند و همه مؤمنان می‌توانند در این روز به یکدیگر هدیه دهند، دل‌ها را شاد کنند و محبت را در جامعه گسترش دهند.

 

این عالم دینی با بیان اینکه بزرگداشت غدیر سابقه‌ای طولانی در تاریخ اسلام دارد، اظهار کرد: برخی تصور می‌کنند آیین‌هایی که امروز برای غدیر برگزار می‌شود، پدیده‌ای تازه است، در حالی‌که ابن‌اثیر در کتاب «الکامل فی التاریخ» می‌نویسد در سال ۳۵۲ هجری، در دوران آل‌ بویه، غدیر تعطیل رسمی و جشن عمومی بود، شهرها آذین‌بندی می‌شد، مردم به زیارت مشاهد مشرفه می‌رفتند و قربانی می‌کردند که این نشان می‌دهد شیعه از قرن‌ها پیش، غدیر را با عظمت برگزار می‌کرده است و اگر در احیای غدیر کوتاهی کنیم، آسیب می‌بینیم، همان‌گونه که تا امروز نیز بخشی از این آسیب‌ها را دیده‌ایم، بنابراین باید تلاش کنیم از این پس، غدیر را در خانواده، جامعه، محافل دینی و فرهنگی جدی‌تر بگیریم.

 

وی با تأکید بر اینکه غدیر باید در قالب شعائر و در حوزه معرفت دینی احیا شود، گفت: جشن، شادمانی، راهپیمایی، اطعام، عیدی دادن و دید و بازدید در غدیر بسیار ارزشمند است، اما به باور من، بالاترین کار در غدیر این است که هر سال نسل جوان را با حقیقت غدیر بیشتر آشنا کنیم. باید کتاب‌های روان، مستند و قابل فهم درباره غدیر و امامت در اختیار جوانان قرار دهیم، لازم نیست کتاب‌ها بسیار مفصل باشد؛ آثاری مانند «التعجب» یا ترجمه‌های آن می‌تواند برای آغاز مطالعه بسیار مفید باشد، به‌طوری‌که تقویت اعتقادات نسل جوان یکی از مهم‌ترین وظایف ما در روز غدیر است.

 

حسینی قمی با پرداختن به سیره امام رضا(ع) در بزرگداشت غدیر، به روایتی از شیخ طوسی در کتاب «مصباح» اشاره و تصریح کرد: در روایتی آمده است که جمعی در روز عید غدیر خدمت امام رضا(ع) بودند. هنگام رفتن، حضرت اجازه ندادند آنان بازگردند و فرمودند «امروز عید غدیر است بمانید تا افطار کنید». وقتی آنها از خانواده‌های خود سخن گفتند، امام رضا(ع) فرمودند: «برای خانواده‌های شما نیز غذا و هدیه آماده کرده‌ایم». در این روایت آمده است که امام رضا(ع) برای خانواده مهمانان غذا، لباس، انگشتر و کفش فرستادند و این سیره نشان می‌دهد همان‌گونه که اعیادی مانند نوروز شادی‌آفرین هستند، غدیر نیز باید در خانه‌های ما چنین جایگاهی پیدا کند چراکه از نظر دینی جایگاهی بسیار والا دارد.

 

وی با اشاره به اهمیت اطعام در روز غدیر ادامه داد: امام رضا(ع) فرمودند: «هر کس در روز غدیر یک نفر را اطعام کند، مانند آن است که همه پیامبران، صدیقان و اولیا را اطعام کرده باشد». اگر به ما بگویند در روز غدیر امام رضا(ع)، حضرت زهرا(س)، امیرالمؤمنین(ع)، امام زمان(عج) و پیامبران الهی مهمان شما هستند، چگونه پذیرایی می‌کنیم؟ روایت می‌فرماید: اطعام یک مؤمن در روز غدیر چنین ارزشی دارد. در روایتی دیگر آمده است که هزینه کردن یک درهم در روز غدیر، ثواب صد هزار درهم را دارد. در برخی نقل‌ها نیز ثواب بیشتری ذکر شده است، پس اگر به این فضیلت باور داشته باشیم، در اطعام، عیدی دادن، هدیه دادن و برگزاری جشن‌های غدیر باید جدی‌تر عمل کنیم.

 

این عالم دینی با اشاره به خطبه‌ای از امیرالمؤمنین(ع) در روزی که عید غدیر با جمعه همزمان شده بود، گفت: امیرالمؤمنین(ع) در آن خطبه سفارش کردند که  خانواده خود را شاد و به برادران ایمانی خود نیکی کنید. همچنین فرمودند بهترین غذا را برای نیازمندان ببرید زیرا پسندیده نیست انسان برای خود غذای خوب فراهم کند، اما هنگام اطعام غدیر، غذایی بسیار ساده و حداقلی بدهد. در روایات تأکید شده همان غذایی که خود می‌خورید، به فقرا و نیازمندان نیز بدهید و شادی را در چهره و رفتار خود آشکار کنید.

 

حسینی قمی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به آیات مرتبط با واقعه غدیر افزود: در ارتباط با غدیر، آیات متعددی مطرح شده است. در صحیح بخاری نقل شده که گروهی از یهودیان نزد خلیفه دوم آمدند و گفتند در قرآن شما آیه‌ای وجود دارد که اگر در کتاب آسمانی ما بود، آن روز را عید می‌گرفتیم. منظور آنان آیه سوم سوره مائده بود: «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَرَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلَامَ دِینًا». باید منصفانه پرسید چه روزی در تاریخ اسلام می‌تواند مصداق اکمال دین، اتمام نعمت و یأس کفار باشد؟ آیا صرف حضور حجاج در عرفات چنین معنایی دارد؟ پس آنچه با این تعابیر سازگار است، روز اعلام ولایت امیرالمؤمنین(ع) در غدیر است. آیه «یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَیْکَ مِن رَبِّکَ...» که به آیه تبلیغ معروف است، نشان می‌دهد موضوعی بسیار مهم در میان بوده است، موضوعی که اگر ابلاغ نمی‌شد، رسالت پیامبر(ص) کامل نمی‌گردید. 

 

وی با اشاره به ضرورت مطالعه آثار اعتقادی درباره امامت به کتاب «التعجب من أغلاط العامة» اثر علامه قاضی کراجکی، از شاگردان شیخ مفید، پرداخت و گفت: این کتاب با عنوان‌هایی مانند «حیرت‌نامه» و «گنجینه معارف» به فارسی ترجمه شده و اثری بسیار مفید برای کسانی است که می‌خواهند درباره امامت مطالعه کنند. ویژگی این کتاب آن است که مؤلف بیشتر با طرح پرسش‌های عقلی و تاریخی، خواننده را به تأمل وامی‌دارد. یکی از پرسش‌های مهم این کتاب آن است که پیامبر اکرم(ص) در سفرهای کوتاه خود از مدینه برای مردم جانشین تعیین می‌کردند، همان‌گونه که حضرت موسی(ع) هنگام رفتن به میقات، هارون را جانشین خود قرار داد. آیا می‌توان پذیرفت پیامبری که برای چند روز سفر جانشین تعیین می‌کرد، برای سفر همیشگی از دنیا و آینده امت اسلامی تدبیری نکرده باشد؟

 

این خطیب مذهبی ادامه داد: پرسش دیگر این است که پیامبر(ص) در جنگ‌ها حتی برای لشکرهای کوچک، فرمانده تعیین می‌کردند و گاه فرماندهان را به ترتیب مشخص می‌فرمودند؛ مانند جنگ موته. آیا ممکن است پیامبر(ص) برای جامعه بزرگ اسلامی پس از خود فرمانده و رهبر تعیین نکرده باشند؟ همچنین در منابع دینی صدها روایت درباره بهداشت فردی، نظافت، آداب مسواک، اصلاح مو و ناخن و دیگر مسائل جزئی وجود دارد، بنابراین چگونه ممکن است پیامبری که حتی شیوه مسواک زدن را برای امت بیان کرده، درباره شیوه اداره جامعه پس از خود سخنی نگفته باشد؟

 

این عالم دینی با اشاره به جایگاه وصیت در اسلام گفت: قرآن و روایات بر وصیت تأکید کرده‌اند. اگر انسان بدهی، حق‌الناس، نماز و روزه قضا یا امانتی بر عهده داشته باشد، باید وصیت کند تا حقی ضایع نشود. حال چگونه می‌توان پذیرفت دینی که وصیت را درباره بدهی ناچیز یا امانت کوچک لازم می‌داند، درباره بزرگ‌ترین امانت، یعنی آینده امت اسلامی، پیامبر(ص) را بی‌تکلیف گذاشته باشد؟

 

حسینی قمی با اشاره به گزارشی تاریخی درباره وصیت خلیفه اول برای جانشینی پس از خود افزود: در منابع تاریخی آمده است که در لحظات پایانی عمر خلیفه اول، درباره جانشینی پس از خود نوشته‌ای تنظیم و در آن، عمر بن خطاب به‌عنوان جانشین معرفی شد. پرسش اینجاست که چگونه درباره گمراهی مردم پس از یک خلیفه چنین نگرانی وجود داشت، اما نسبت به رحلت پیامبر اسلام(ص) چنین نگرانی و تدبیری پذیرفته نشود؟

 

این خطیب مذهبی با تأکید بر اهمیت وحدت اسلامی اظهار کرد: وحدت، موضوعی بسیار مهم و جدی است و همواره مورد تأکید امام خمینی(ره) و رهبر شهید بوده است، اما وحدت به معنای دست برداشتن از اصول اعتقادی نیست، بلکه باید بدون اهانت، بدون درگیری و با ادبیات علمی و محترمانه، باورهای خود را بیان کنیم. با توجه به اینکه از نظر شیعه، امام باید منصوب از سوی خداوند، دارای مقام عصمت و برخوردار از علم الهی باشد، باید این سه ویژگی که از مبانی اعتقادی شیعه درباره امامت است را با استدلال، ادب و منطق برای نسل جوان تبیین کرد. لازم است به احترام امیرالمؤمنین(ع) در کنار برگزاری جشن‌ها و آیین‌های غدیر، برای معرفت‌افزایی و تقویت باور دینی جامعه تلاش کنیم.