موعظه حسنه، سخن دلسوزانه و به دور از تحقیر مخاطب است

حجت‌الاسلام والمسلمین جواد طاهری، استاد دانشگاه در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان رضوی با اشاره به اهمیت دعوت به نیکی و بازداشتن از بدی به‌عنوان یکی از ارکان حیات اجتماعی در اسلام، اظهار کرد: در آیه ۱۰۴ سوره آل‌عمران آمده است: «وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ ۚ وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ»؛ یعنی باید از میان شما گروهی باشند که مردم را به کارهای شایسته فراخوانند و از کارهای ناپسند بازدارند.

 

وی افزود: خداوند در این آیه شرط برتری و رستگاری اجتماعی را وجود جمعی می‌داند که مردم را به سوی نیکی دعوت کرده و از بدی‌ها بازدارند، زیرا رشد و تعالی یک جامعه تنها وابسته به تخصص‌ها و توانمندی‌های فنی نیست، بلکه به نظارت اخلاقی و فعال بودن وجدان جمعی نیز وابسته است، بنابراین بی‌تفاوتی در برابر مفاسد، می‌تواند به سقوط کل جامعه منجر شود حتی اگر اکثریت افراد آن جامعه صالح باشند.

 

طاهری با اشاره به آیه ۷۹ سوره مائده «كَانُوا لَا يَتَنَاهَوْنَ عَنْ مُنكَرٍ فَعَلُوهُ ۚ لَبِئْسَ مَا كَانُوا يَفْعَلُونَ»، گفت: این آیه بیانگر آن است که  سکوت در برابر ناهنجاری‌ها، نوعی پذیرش تدریجی تخریب اجتماعی و صفتی نکوهیده است. در نگاه قرآن دعوت دیگران به نیکی تنها یک مسئولیت اجتماعی نیست، بلکه ابزاری برای رشد معنوی خود فرد نیز محسوب می‌شود.

 

وی با بیان اینکه کسی که در مسیر هدایت و اصلاح جامعه گام برمی‌دارد اراده و ایمان خویش را تقویت کرده و از خودمحوری فاصله می‌گیرد، اظهار کرد: قرآن کریم تنها به اصل دعوت به خوبی‌ها بسنده نمی‌کند، بلکه بر شیوه و روش آن نیز تأکید دارد؛ چنانکه در آیه ۱۲۵ سوره نحل «ادْعُ إِلَىٰ سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ»، سه رکن مهم برای اثرگذاری یعنی حکمت، موعظه حسنه و گفت‌وگوی نیکو مطرح شده است. 

 

این استاد دانشگاه گفت: مقصود از حکمت، شناخت مخاطب و انتخاب زمان و موقعیت مناسب برای بیان سخن، موعظه حسنه به معنای سخن دلسوزانه و به دور از تحقیر مخاطب و گفت‌وگوی نیکو نیز گفت‌وگویی بر مبنای منطق و ادب است. از منظر قرآن کریم، دعوت به نیکی و بازداشتن از بدی را می‌توان به سیستم ایمنی جامعه تشبیه کرد، همان‌گونه که بدن برای حفظ سلامت خود نیازمند شناسایی و دفع عوامل آسیب‌زا است، جامعه نیز برای بقا و پیشرفت به افرادی نیاز دارد که با روش‌های حکیمانه، نیکی‌ها را ترویج کرده و از گسترش ناهنجاری‌ها جلوگیری کنند.