محبت به حضرت رقیه(س)؛ جلوه‌ای از ارادت شیعیان به امام حسین(ع)

حجت‌الاسلام والمسلمین مهدی عبادی عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان رضوی، با تأکید بر اینکه حضرت رقیه(س) در کنار حضرت علی‌اصغر(ع)، از مهم‌ترین اسناد مظلومیت اهل‌ بیت(ع) هستند، نقش آن حضرت را در ماندگاری و جهانی شدن پیام عاشورا، اهمیت زیارت و توسل، جایگاه ایشان در فرهنگ عزاداری شیعیان و درس‌های تربیتی زندگی کوتاه حضرت رقیه(س) برای نسل امروز تشریح کرد.

وی درباره منابع تاریخی مربوط به حضرت رقیه(س) اظهار کرد: در سال‌های اخیر، منابع مربوط به این موضوع، از نظر کمی و کیفی، غنی‌تر شده و پژوهش‌های تاریخی توانسته‌اند اسناد و شواهد قدیمی‌تری را شناسایی و معرفی کنند.

عبادی با بیان اینکه تا حدود سه یا چهار دهه پیش، عمده مطالب مربوط به حضرت رقیه(س) از کتاب کامل بهایی اثر عمادالدین طبری، از دانشمندان قرن هفتم هجری، نقل می‌شد، افزود: این اثر سال‌ها به‌عنوان قدیمی‌ترین منبع شناخته می‌شد و بیشتر استنادها درباره حضرت رقیه(س) بر همین کتاب استوار بود.

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد ادامه داد: با واکاوی‌هایی که متخصصان تاریخ اسلام و پژوهشگران حوزه اسناد در سال‌های اخیر انجام داده‌اند، منابع قدیمی‌تری نیز شناسایی شده که به موضوع حضرت رقیه(س) و روایت مربوط به ایشان اشاره دارند. از جمله این منابع، مطالبی است که مرحوم علامه سیدمحسن امین در کتاب «طبقات الشیعه» به آن پرداخته است.

عبادی با اشاره به اینکه ماجرای شهادت حضرت رقیه(س) نیز در منابع تاریخی ثبت شده است، گفت: این واقعه تنها به منابع متأخر محدود نیست، بلکه برخی از مورخان قدیمی نیز آن را نقل کرده‌اند. از جمله ابن فندق در کتاب خود به‌صورت مفصل به این موضوع پرداخته و همان روایتی را که امروز در محافل دینی، هیئت‌ها و حوزه‌های علمیه مطرح می‌شود، قرن‌ها پیش در آثار خود ثبت کرده است.

وی افزود: روایت مشهور شهادت حضرت رقیه(س) که امروز در میان شیعیان شناخته شده است، همان گزارشی است که ابن فندق در قرن ششم هجری نقل کرده و این مسئله نشان می‌دهد که این روایت، سابقه تاریخی قابل‌توجهی دارد.

این استاد دانشگاه با بیان اینکه در گذشته درباره برخی منابع تاریخی مربوط به حضرت رقیه(س) ابهاماتی وجود داشت، اظهار کرد: بخشی از این ابهامات ناشی از محدود بودن دسترسی به منابع یا روشن نبودن برخی اسناد تاریخی بود، اما پژوهش‌های گسترده، به‌ویژه در دهه اخیر، بسیاری از این ابهامات را برطرف کرده و تصویر روشن‌تری از پیشینه تاریخی حضرت رقیه(س) ارائه داده است.

اثرگذاری گسترده حضرت رقیه(س) در فرهنگ عزاداری شیعیان

وی در ادامه، درباره علت اثرگذاری گسترده حضرت رقیه(س) در فرهنگ عزاداری شیعیان گفت: واقعه عاشورا دارای ابعاد مختلفی است و یکی از مهم‌ترین جلوه‌های آن، مظلومیتی است که بر امام حسین(ع) و خاندان ایشان وارد شد. در این میان، کودکان حاضر در این حادثه، از مهم‌ترین اسناد مظلومیت اهل‌ بیت(ع) به‌شمار می‌روند.

عبادی تصریح کرد: حضرت علی‌اصغر(ع) در روز عاشورا به شهادت رسیدند و حضرت رقیه(س) نیز پس از واقعه کربلا و در شام به شهادت رسیدند. اگرچه کیفیت شهادت این دو بزرگوار متفاوت است، اما هر دو سند مظلومیت خاندان پیامبر(ص) محسوب می‌شوند و به همین دلیل، جایگاه ویژه‌ای در فرهنگ عزاداری شیعیان دارند.

وی ادامه داد: توجه ویژه شیعیان به حضرت رقیه(س) از آن روست که مظلومیت اهل‌ بیت(ع) از طریق زندگی و شهادت ایشان بیش از پیش نمایان می‌شود و هرچه این مظلومیت بهتر شناخته شود، حقیقت قیام امام حسین(ع) نیز روشن‌تر خواهد شد.

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد در پاسخ به پرسشی درباره نقش حضرت رقیه(س) در رساندن پیام عاشورا اظهار کرد: مهم‌ترین نقش حضرت رقیه(س)، رساندن پیام مظلومیت امام حسین(ع) و اهل‌ بیت(ع) به همه انسان‌هاست. اگر حضرت علی‌اصغر(ع) با شهادت خود در صحرای کربلا، سند مظلومیت امام حسین(ع) شدند، حضرت رقیه(س) نیز با شهادت خود در دمشق و در فضای حکومت امویان، این پیام را از کربلا فراتر بردند و موجب شدند مظلومیت اهل‌ بیت(ع) در قلب حکومت یزید نیز آشکار شود.

حضرت رقیه(س) از شخصیت‌های اثرگذار در جهانی شدن پیام عاشورا

عبادی تأکید کرد: از همین‌رو، می‌توان گفت حضرت رقیه(س) یکی از شخصیت‌های اثرگذار در جهانی شدن پیام عاشورا هستند و نقش مهمی در انتقال این پیام به نسل‌های مختلف ایفا کرده‌اند.

وی درباره علت اهمیت زیارت حضرت رقیه(س) در میان شیعیان نیز گفت: یکی از ویژگی‌های حضرت رقیه(س)، علاقه ویژه امام حسین(ع) به ایشان و همچنین محبت عمیق آن حضرت نسبت به پدر بزرگوارشان است. شیعیان نیز به دلیل علاقه فراوانی که به امام حسین(ع) دارند، نسبت به کسانی که محبوب آن حضرت بوده‌اند، محبت و ارادت ویژه‌ای نشان می‌دهند و امیدوارند از این طریق، مشمول شفاعت و عنایت امام حسین(ع) قرار گیرند.

عبادی بیان کرد: همان‌گونه که حضرت علی‌اصغر(ع) در میان شیعیان به‌عنوان باب‌الحوائج شناخته می‌شوند، حضرت رقیه(س) نیز به دلیل انتساب به امام حسین(ع) و جایگاهشان به‌عنوان سند مظلومیت آن حضرت، مورد توسل و توجه ویژه قرار گرفته‌اند.

وی ادامه داد: تجربه تاریخی شیعیان نیز نشان می‌دهد که توسل‌های فراوانی به حضرت رقیه(س) صورت گرفته و افراد بسیاری، حاجت‌روایی و شفاعت را از طریق توسل به ایشان تجربه کرده‌اند. از این‌رو، حضرت رقیه(س) در میان شیعیان، به‌عنوان یکی از راه‌های تقرب به خداوند و وسیله‌ای برای نزدیکی به ساحت مقدس امام حسین(ع) شناخته می‌شوند.

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد در پاسخ به این پرسش که زندگی کوتاه حضرت رقیه(س) چه درس‌های تربیتی و اخلاقی برای کودکان و نوجوانان امروز دارد، اظهار کرد: نخستین و مهم‌ترین درس زندگی آن حضرت، صبر و استقامت در مسیر حق است؛ درسی که نشان می‌دهد حتی سن کم نیز مانع ایفای نقش در دفاع از حقیقت و ارزش‌های الهی نیست.

وی افزود: حضرت رقیه(س) با وجود سن اندک، در مسیر نهضت امام حسین(ع)، صبر و پایداری را به نمایش گذاشتند. این روحیه را از پدر بزرگوارشان، امام حسین(ع)، و همچنین از حضرت زینب(س) آموختند و با رفتار و ایستادگی خود، آن را به الگویی ماندگار برای همه نسل‌ها تبدیل کردند.

عبادی با اشاره به اینکه کودکان نیز در واقعه عاشورا نقش‌آفرین بودند، گفت: حضور حضرت رقیه(س) در این حادثه نشان می‌دهد که پیام عاشورا محدود به گروه یا سن خاصی نیست و هر انسان، در هر مرحله از زندگی، می‌تواند در جبهه حق نقش‌آفرین باشد.

وی در ادامه، درباره علت پررنگ بودن موضوع مظلومیت کودکان اهل‌ بیت(ع) در روضه‌های حضرت رقیه(س) اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین جلوه‌های عاشورا، مظلومیت کودکانی است که در کنار امام حسین(ع) حضور داشتند. این مسئله تنها یک اتفاق عاطفی نیست، بلکه بیانگر جامع بودن نهضت عاشوراست.

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد افزود: امام حسین(ع) برای اصلاح امت پیامبر اکرم(ص)، همه داشته‌های خود را به میدان آوردند؛ از جان و مال گرفته تا خانواده، فرزندان و نزدیک‌ترین عزیزانشان. حضور کودکان در این مسیر نیز نشان می‌دهد که آن حضرت، همه هستی خود را در راه تحقق این هدف الهی تقدیم کردند.

وی تصریح کرد: از همین‌رو، مظلومیت کودکان عاشورا، از جمله حضرت رقیه(س)، یکی از روشن‌ترین نشانه‌های حقانیت مسیر امام حسین(ع) است و به همین دلیل، در فرهنگ عزاداری شیعه جایگاه ویژه‌ای یافته است.

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به شهادت حضرت رقیه(س) در خرابه شام گفت: آنچه از این واقعه در تاریخ نقل شده، تنها یک حادثه مربوط به همان زمان نیست، بلکه حادثه‌ای است که پیام آن در طول تاریخ استمرار یافته است.

وی افزود: گریه‌های حضرت رقیه(س) از سر محبت و دلتنگی برای پدر بزرگوارشان، امام حسین(ع)، در نیمه‌های شب خرابه شام، تنها یک ناله کودکانه نبود، بلکه فریادی بود که تا همیشه تاریخ باقی ماند و وجدان انسان‌ها را مخاطب قرار داد.

عبادی اظهار کرد: این صدای مظلومیت، تنها در همان شب پایان نیافت، بلکه تا ابد در تاریخ طنین‌انداز است و همواره کاخ یزیدیان را به لرزه درمی‌آورد. در حقیقت، این حادثه یکی از جلوه‌های جهانی شدن پیام عاشوراست.

وی بیان کرد: جهانی شدن پیام عاشورا تنها به واسطه میدان نبرد کربلا تحقق نیافت، بلکه بازماندگان این نهضت نیز هر یک سهم بزرگی در انتقال این پیام داشتند. حضرت زینب(س)، امام سجاد(ع) و حضرت رقیه(س) هر کدام بخشی از این رسالت بزرگ را بر عهده گرفتند و سبب شدند پیام عاشورا برای همیشه در تاریخ زنده بماند.

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد در ادامه درباره علت زنده بودن یاد حضرت رقیه(س) در میان شیعیان گفت: تا زمانی که نام و یاد امام حسین(ع) در میان مسلمانان و شیعیان زنده باشد، یاد حضرت رقیه(س) نیز زنده خواهد ماند؛ زیرا ایشان بخشی از نهضت عاشورا و از پیام‌آوران این قیام الهی هستند.

وی افزود: هر یک از شخصیت‌های حاضر در واقعه عاشورا، رسالت ویژه‌ای بر عهده داشتند و بخشی از پیام این نهضت را به آیندگان منتقل کردند. حضرت رقیه(س) نیز با زندگی کوتاه، مظلومیت و شهادت خود، یکی از مهم‌ترین بخش‌های این پیام را به تاریخ سپردند.

عبادی با توصیف عاشورا به‌عنوان جلوه‌ای از مقاومت همه‌جانبه اظهار کرد: حادثه عاشورا برای همه انسان‌ها، در هر سن، جایگاه و شرایطی، درس و الگو دارد. بزرگسالان می‌توانند از شخصیت‌هایی همچون امام حسین(ع)، حضرت عباس(ع)، حضرت علی‌اکبر(ع)، حبیب بن مظاهر و زهیر بن قین، درس ایثار، وفاداری و استقامت بگیرند.

وی ادامه داد: حتی افرادی مانند وهب مسیحی نیز الگویی از حق‌طلبی و ایمان هستند و نشان می‌دهند که راه حقیقت، مرزهای قومی و دینی را در می‌نوردد. در مقابل، کودکان نیز در این نهضت بی‌نقش نبودند و حضرت علی‌اصغر(ع)، حضرت رقیه(س) و دیگر کودکان حاضر در کربلا، هر یک با شیوه‌ای متفاوت، پیام صبر، مظلومیت، ایمان و مقاومت را به نسل‌های بعد منتقل کردند.

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد تأکید کرد: عاشورا مجموعه‌ای از درس‌های فراگیر برای همه مخاطبان است؛ به‌گونه‌ای که هر انسان، متناسب با سن، جایگاه و شرایط خود، می‌تواند الگویی از این واقعه بزرگ برگزیند و از پیام‌های آن در زندگی فردی و اجتماعی بهره ببرد.