حرکت از مناسک به سمت منش؛ راهبرد پاسداشت میراث امام حسین(ع)

زهره صداقت، پژوهشگر دینی و در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان رضوی با اشاره به این‌که بزرگ‌ترین چالش نسل امروز، شکاف بین حقیقت و تصویر است، اظهار کرد: نسل امروز بین دریایی از اطلاعات و تصاویر متناقض و سبک‌های زندگی تحمیلی غرق‌ شده و تشنه اصالت است و به هرچه بوی تصنع و تحمیل بدهد و شعاری باشد حساسیت نشان می‌دهد و آن را پس می‌زند، از این‌‌رو میراث امام حسین(ع) نمی‌تواند یک بسته شعاری و آئینی باشد، بلکه این میراث برای نسل امروز نقشه راه زندگی اصیل در عصر بحران معناست.

وی بیان کرد: میراث امام حسین(ع) برای نسل امروز را در چند لایه می‌توان تعریف کرد که پاسخی به نیازهای روحی و روانی این نسل است؛ اولین لایه این میراث انتخاب آگاهانه است و در شرایطی که این نسل از تحمیل و زور برخی باورها بدون پشتوانه فکری از سوی نسل قدیم و یا تحمیل سبک غربی از سوی رسانه‌ها و ...بیزار است و می‌خواهد خودش انتخاب کند میراث کربلا می‌تواند به این نسل انتخاب آگاهانه محض را نشان دهد.

صداقت افزود: امام حسین(ع) می‌توانستند بیعت، سکوت و یا مصلحت‌اندیشی کنند، اما ایشان دست به انتخابی تاریخی زدند؛ انتخاب بودن به جای داشتن، انتخاب حقیقت بر قدرت و یادآوری این جمله معروف ایشان که فرمودند: من از روی سرمستی و گردن‌کشی خروج نکردم، بلکه برای طلب اصلاح خارج شدم. میراث ایشان برای نسل جوان، امکان انتخاب آگاهانه را می‌دهد و تأکید می‌کند که تو مجبور نیستی در قالب‌های پیش‌ساخته زندگی کنی و می‌توانی بر اساس حق و حقیقت راهی را انتخاب کنی که این همان آزادی مسئولانه است که نسل امروز دنبال آن می‌گردد.

این پژوهشگر دینی گفت: دومین لایه میراث امام حسین(ع) ایستادگی در برابر روایت‌های دروغ است. میراث ایشان و کربلا این است که روایت‌های دروغ را شکست، به‌طوری که وقتی یزید ایشان را خارجی و یاغی نامید حضرت زینب(س) و امام سجاد(ع) با خطبه‌های آتشین روایت‌های دروغ را در هم شکستند و روایت حقیقت را بیان کردند، به‌طوری‌که حضرت زینب(س) در کاخ یزدید فرمودند: هرچه در توان داری مکر کن، اما به خدا سوگند نه می‌توانی نام ما را محو کنی و نه وحی ما را بمیرانی. سومین لایه از میراث امام(ع) برای نسل امروز امید در دل بحران و خطرناک‌ترین بیماری نسل امروز پوچ‌گرایی است. 

وی بیان کرد: در نگاه ظاهری امام حسین(ع) کشته شد، اما در نگاه عمیق این کشته شدن، روح جاودان و ماندگاری در کالبد تاریخ دمید که هنوز پس از بیش از 1400 سال نیروی محرک بزرگ‌ترین تحولات اجتماعی و فردی است و این پیام را به ما می‌دهد که شکست ظاهری پایان ماجرا نیست. حتی اگر شکست بخوری زمانی که بر حق و حقیقت باشی، حقیقت پیروز هست و این امید ریشه‌دار پادزهر نسل امروز است. جمله معروف امام حسین(ع) «هیهات منا الذله» فقط یک جمله تاریخی نیست، بلکه مانیفستی برای نسل جوان می‌تواند باشد که عزت و امید را در این نسل زنده نگه دارد.

این پژوهشگر دینی در پاسخ به این پرسش که چگونه می‌توانیم برای نسل امروز از میراث ایشان حفاظت کنیم، اظهار کرد: این نسل نیازمند رویکرد زیسته و مسئله‌محور است و نمی‌توان با روش‌های سنتی و مناسکی این میراث را زنده نگه داشت. برای حفاظت از میراث امام حسین(ع) اولین راهبرد آن است که این میراث را از یک سری مسائل تاریخی به مسئله امروز تبدیل کنیم.

وی با اشاره به این‌که خطر امروز برای حفاظت از میراث امام حسین(ع) موزه‌ای شده عاشوراست و عده‌ای امام(ع) را متعلق به 1400 سال می‌دانند که فقط باید بر مصیبت‌های او و خانواده‌اش گریه کنیم، گفت: حفاظت واقعی از میراث امام حسین(ع) مسئله‌سازی از این میراث است. باید ببینیم اگر ایشان امروز بود در برابر بی‌عدالتی اجتماعی، فساد اقتصادی و... چه کاری انجام می‌داد؟  باید از هر قطعه کربلا یک مسئله معاصر دربیاوریم. مسئله حری یعنی هر جوانی راه بازگشت دارد حتی در دقیقه نود، یا مسئله حبیب ابن مظاهر، تعهد نسلی را نشان می‌دهد و این نکته را یادآور می‌شود که پیرمردها هم می‌توانند در امور مهم نقش‌آفرینی کنند و یا مسئله وهب نصرانی نشان می‌دهد حقیقت مرز دین و ملیت ندارد و... که این‌ها را می‌توان در دنیای امروز کاربردی کرد.

وی بابیان این‌که دومین راهبرد برای حفاظت از میراث امام حسین(ع) حرکت از مناسک به سمت منش است افزود: جوان امروز بین رفتارهای دهه اول محرم و زندگی عادی مابقی سال، دوگانگی فاحشی می‌بیند و از آن بیزار است و می‌خواهد شخصیتی یکپارچه داشته باشد. حفاظت از میراث ایشان یعنی اینکه نشان دهیم عاشورا یک الگوی سبک زندگی است و نه صرفاً یک مناسک مقطعی. باید کل یوم عاشورا و کل ارض کربلا، از شعار به عمل تبدیل شود و جوان بداند عاشورا در انتخاب‌های کوچک ما جاری است؛ در صداقت، امتحان، انصاف، رقابت و ....