تبلور ديدگاه اسلامی در حوزه علوم اجتماعی در كتاب «خبر»

گروه انديشه: كتاب «خبر» تأليف حسن بشير به تازگی از سوی انتشارات دانشگاه امام صادق(ع) منتشر شد؛ در اين كتاب با استفاده از رويكردی ميان‌رشته‌ای مفهوم «خبر» در علوم ارتباطات در مقايسه با جنبه‌ها و حوزه‌های مختلف علوم اسلامی مورد بررسی قرار گرفته است.

به گزارش خبرگزاری بين‌المللی قرآن (ايكنا)، كتاب «خبر» تأليف حسن بشير، از مجموعه «مفاهيم بنيادين علوم انسانی اسلامی» در شش فصل با عناوين «خبر در چارچوب مطالعات ميان‌رشته‌ای»، «مفهوم‌شناسی و اهميت خبر در حوزه ارتباطات»، «خبر از ديدگاه قرآن كريم»، «خبر از ديدگاه روايات»، «اخلاق خبر در اسلام» و «آسيب‌شناسی خبر در اسلام» توسط انتشارات دانشگاه امام صادق(ع) چاپ و منتشر شد.

در عصر كنونی خبر مهم‌ترين ابزار رسانه‌ای است. تاكنون تعاريف متعددی برای مفهوم «خبر» ارائه شده است، اما به دليل چندبعدی بودن اين مفهوم، هنوز بر سر يك تعريف واحد توافقی صورت نگرفته است. پيچيدگی انطباق خبر با واقعيت از يك سو و چگونگی انعكاس آن توسط افراد مختلف به ديگران از سوی ديگر، عواملی هستند كه با تنوع بخشيدن به شيوه‌های انعكاس خبر و پيچيده ساختن ماهيت خبر بر ابهام تعريف و حدود آن می‌افزايند.

اما «خبر» علاوه بر اين‌كه نوعی اِخبار و اطلاع‌رسانی درباره گذشته است، شيوه‌ای برای جهت‌دهی آينده نيز هست. «عبرت‌آموزی» از اخبار گذشتگان را در اينجا می‌توان نوعی جهت‌دهی خبری نسبت به آينده دانست. بر همين اساس خبر رابطه انسان را با بسياری از مقولات موجود در زمينه‌های مختلف سياسی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، امنيتی، دينی و غيره تبيين می‌كند و جهت‌گيری‌های خاص ذهنی و عملی وی را متبلور می‌سازد.

در حقيقت خبر عصاره پيام‌های انسان در حوزه‌های گوناگون است كه به وسيله رسانه‌های نوين منتقل می‌شود و با توجه به همين نكته خبر از منظر مطالعات ميان‌رشته‌ای نيز حائز اهميت است و پتانسيل ويژه‌ای برای اين‌گونه مطالعات را داراست.

در كتاب «خبر» كه به قلم حسن بشير به نگارش درآمده است، از همين پتانسيل استفاده شده و با استفاده از بار ميان‌رشته‌ای خبر، اين مفهوم مهم در علوم ارتباطات در مقايسه با جنبه‌ها و حوزه‌های مختلف علوم اسلامی مورد بررسی قرار گرفته و سعی شده است كه بر ديدگاه اسلامی در اين زمينه تأكيد شود و اين ديدگاه تعميق و گسترش يابد؛ تا از اين رهگذر و با اين شيوه از مطالعه، راهی به سوی ايجاد فهمی اسلامی از علوم اجتماعی و نهايتاً تبلور نوعی از ديدگاه اسلامی در اين حوزه بگشايد.

در اين كتاب پس از مقدمه و در فصل اول با عنوان «خبر در چارچوب مطالعات ميان‌رشته‌ای» ضمن اشاره به تعاريف و حوزه‌های علمی مختلف مطالعات ميان‌رشته‌ای و فرارشته‌ای، تلاش شده است كه در مورد مقوله خبر و اطلاع‌رسانی، امكان تحقق اين مطالعات مورد سنجش قرار گيرند.

فصل دوم، تحت عنوان «مفهوم‌شناسی و اهميت خبر در حوزه ارتباطات» در صدد ايجاد فهمی علمی و معناشناسانه از مفهوم خبر در حوزه ارتباطات بوده و در مورد چيستی خبر، معنا و تعاريف خبر، اهميت خبر در اطلاع‌رسانی، گوناگونی حوزه‌های خبر، تحولات گفتمانی و تكنولوژيكی خبر و بالاخره ارزش‌های خبری بحث می‌كند.

فصل سوم، با عنوان «خبر از ديدگاه قرآن كريم» در صدد بررسی مفاهيم، رويكردها، معانی، محتوای خبری و ارزش‌های ايجابی و سلبی خبر در قرآن كريم است. درج آيات مختلف كه حاكی از ديدگاه ارزشی قرآن كريم نسبت به خبر و اطلاع‌رسانی است، به شكل تفصيلی در اين فصل آمده است.

فصل چهارم، با عنوان «خبر از ديدگاه روايات»، مباحث گوناگونی از قبيل معناشناسی روايت و خبر، اهميت متن در خبر روايی، خبر متواتر و خبر واحد، اهميت راوی در خبر روايی، اخلاق خبر روايی، و نهايتاً ارزش‌های ايجابی و سلبی خبر روايی را پوشش داده است.

فصل پنجم، تحت عنوان «اخلاق خبر در اسلام» مباحث چيستی اخلاق، اخلاق رسانه‌ای، اصول اخلاقی روزنامه‌نگاری و خبرنويسی، حريم خصوصی و ارزش‌های سلبی خبر، حريم خصوصی از ديدگاه اسلامی، اخلاق فضيلت‌محور خبر در اسلام، تعريف پيشنهادی خبر از ديدگاه اسلامی و بالاخره اخلاق اسلامی پيام مورد پوشش قرار گرفته است.

فصل ششم، با عنوان «آسيب‌شناسی خبر در اسلام» مباحث مربوط به آسيب‌شناسی خبر به طور كلی و از منظر اسلامی مورد بررسی قرار گرفته‌اند. شامل آسيب‌شناسی تعاريف خبر مطالعه معناشناسانه، آسيب‌شناسی ارزش‌های خبری؛ مطالعه معناشناسانه، مقايسه ارزش‌های خبری از منظر علوم ارتباطی و ارزش‌های قرآنی و اسلامی، حوزه‌های مهم آسيب‌های خبر از قبيل شايعه، خروج از وظايف شرعی، امپرياليسم خبری و فيلترهای خبری مباحث مهم اين فصل است و در پايان نيز جمع‌بندی‌ای از تمام فصول در قالب يك نتيجه‌گيری ارائه شده است.

كتاب «خبر» تأليف حسن بشير، در قطع رقعی، در 272 صفحه، با قيمت 64 هزار ريال توسط انتشارات دانشگاه امام صادق(ع) چاپ و منتشر شده است.