بررسی روش‌شناسی تفسير فقهی در دو فصل‌نامه «قرآن و علم»

گروه انديشه: حجت‌الاسلام و المسلمين محمدمهدی كريمی‌نيا در يازدهمين شماره دو فصلنامه علمی ـ ترويجی «قرآن و علم» به بررسی روش‌شناسی تفسير فقهی پرداخته است.

به گزارش خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا)، يكی از انواع تفسير قرآن كريم «تفسير فقهی» است كه فقها و مفسران شيعه و سنی برای فهم احكام شرعی از قرآن كريم از قرن‌های اوليه اسلام تاكنون، از اين روش استفاده كرده‌اند.

حجت‌الاسلام و المسلمين محمدمهدی كريمی‌نيا، عضوهيئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و انديشه در مقاله‌ای تحت عنوان «روش‌شناسی تفسير فقهی» می‌نويسد: مقصود از روش تفسيری، مستند يا مستنداتی است كه مفسران در فهم و تفسير آيات قرآن از آن بهره گرفته‌اند كه از آن می‌توان به «منهج تفسيری» نيز تعبير كرد. در بعضی از اصطلاحات، گرايش‌های تفسيری، منابع تفسيری يا اتجاه تفسيری با تعاريف گوناگون به جای روش تفسيری آمده است.

وی در ادامه می‌نويسد: مفسر در تفسير فقهی به عناصر زير توجه بيشتری می‌كند: به تفسير آياتی می‌پردازد كه احكام فقهی درمورد زندگی بشر دارد و تكليف انسان را به صورت واجب، مستحب، حرام، مكروه و مباح در ابواب عبادات و معاملات و...بيان می‌كند؛ همت مفسر به استنباط احكام شرعی فرعی عملی از آيات قرآن است؛ معمولا مفسر آيات‌الاحكام، شخصی مجتهد در فقه است. معمولا مفسر در اين گرايش با روش فقهی، مسائل را تجزيه و تحليل می‌كند و در اين راه از كتاب، سنت، عقل و اجماع بهره می‌برد.

در بخشی از اين مقاله می‌خوانيم: فقه‌القرآن يا آيات‌الاحكام در حقيقت، نوعی تفسير موضوعی قرآن است كه به صورت يك گرايش تفسيری از قرن‌های اوليه اسلام تاكنون ادامه داشته و ده‌ها كتاب در اين زمينه نگارش يافته است، اما با پيدايش مذاهب فقهی از قرن دوم به بعد، شيعه و پيروان مذاهب حنفی، مالكی، شافعی و حنبلی به تفسير آيات‌الاحكام و تاليف در اين زمينه پرداختند.

وی در ادامه می نويسد: مهم‌ترين تفسيرهای فقهی از اين قرار است: احكام‌القرآن جصاص(م 370)، احكام‌القرآن منسوب به شافعی(م204)، فقه‌القرآن راوندی(م573)، كنزالعرفان فی فقه‌القرآن، سيوری(م726)، زبده‌البيان فی احكام‌القرآن، مقدس اردبيلی(م 993)، مسائل‌الافهام الی آيات‌الاحكام، جواد كاظمی(قرن يازدهم)، قلائدالدرر فی بيان آيات الاحكام بالاثر، احمد بن اسماعيل جزائری(م1151).

يادآورمی‌شود، مقاله «روش‌شناسی تفسير فقهی» به قلم حجت‌الاسلام و المسلمين محمدمهدی كريمی‌نيا در يازدهمين شماره دوفصلنامه علمی ـ ترويجی قرآن و علم منتشر شده است.