برترین ویژگی تفسیر المیزان، روش نقادانه آن است

حجت‌الاسلام والمسلمین نصرت‌الله جمالی، پژوهشگر و محقق علوم قرآنی در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از قم، گفت: صداقت و یکرنگی از صفات بارز مرحوم علامه طباطبایی بود و او هرچه فراگرفته بود خود عامل به آن بود. زهد او در زندگی خصوصی و اجتماعی همتا نداشت.

وی ادامه داد: برترین ویژگی تفسیر المیزان همان روش نقادانه است که مرحوم علامه به تفسیرهای گذشتگان از خود، پرداخته و با خمیرمایه  جامع و مانع، خردمندی را چاشنی اساسی تفسیر قرآن به قرآن کرده است.

جمالی ابراز کرد: علامه طباطبایی با آن همه دانش و اندوخته علمی سربار کسی نبود. او همیشه اهتمام داشت که خود امورش را انجام دهد؛ او در ساده‌زیستی شهره خاص و عام بود و دنیا در چشم تیزبینش حقیر و دون‌مایه بود.

وی با اشاره به برخی دیگر از سجایای اخلاقی مرحوم علامه طباطبایی روش کاری او را همراه با گمنامی و بدون مطرح کردن خودش ذکر کرد و افزود: جایی نبود که علامه خود را به رخ دیگران بکشد، سعی او در گوشه‌گیری و تلاش برای امور دینی و فراگیری و فرا‌آموزی بود.

تواضع مثال زدنی علامه طباطبایی

جمالی بیان کرد: علامه طباطبایی از لحاظ حرف شنوی از بزرگان حوزه مثل مرجع عام مرحوم بروجردی زبانزد بزرگان عصر خود بود که به امر ایشان تدریس فلسفه را کنار گذاشت.

وی ابراز کرد: تواضع علامه طباطبایی گویای بزرگی ایشان درعلم و دانش و و رجاوندی آن مرحوم است  اگرلحظه لحظه عمرش را صرف علم و دانش نکرده بود، توفیق نگارش تفسیرعظیم المیزان را پیدا نمی‌کرد. به‌طورخلاصه باید گفت هرچه از قرآن آموخته و هرچه با نگارش سیرة‌النبی(ص) از سیره و روش رسول‌الله(ص) فراگرفته بود الگوی عملی و سیره اخلاقی آن سلیم‌النفس عظیم‌القدر شده بود و از این گلیم خدایی پایش را بیرون نمی‌گذاشت.

وی علامه طباطبایی را جامع بین علوم ذکر کرد و افزود: اگر مرحوم علامه جامع معقول و منقول نبود نمی‌توانست اثری جاودانه مثل المیزان را از خود به یادگار بگذارد. از زمان مرحوم طبرسی صاحب مجمع البیان تا عصر علامه کار حاذق و ماهرانه جامع‌الاطرافی درباره قرآن از طرف بزرگان حوزه‌های علمیه صورت نگرفته بود وعلامه طباطبایی بود که علمدار این پرچم شد.

تبحر علمی علامه

این پژوهشگر قرآنی بیان کرد: علامه در حوزه ادبیات عرب اهل نظر بود، درعلوم استنباط، غواص درّ و صدف بود او درعلوم قرآنی و تاریخ قرآن، شأن نزول آیات، ناسخ و منسوخ، محکم و متشابهات ناخدای کشتی قرآن‌شناس بود، او هم‌چنین در تاریخ، زمان‌شناسی و جامعه‌شناسی دوران جاهلیت وعصر رسول‌الله(ص)، علوم حدیت و علم رجال و شبهات قرآن‌ستیزی دریایی مواج بود و علاوه بر همه این علوم، توفیق سلوک عرفانی بالا ازمعرفت آفریدگار جهان و اولیای خاص خداوندی را نیز در ره توشه خود داشت تا توانست این اثر یگانه را به قلم آفرینش سپارد و آن را جاودانه سازد.

وی با اشاره به روش تفسیری علامه طباطبایی در المیزان گفت: روش علامه در تفسیربه ظاهر تفسیر قرآن به قرآن بود اما آنچه در پس پرده این روش نهفته است روش عقلانی و تبحّر قرآنی مرحوم علامه طباطبایی در به‌کارگیری و نوع استدلال و دلیل‌های ارائه شده با خمیر مایه عقلانیت است. به همین جهت است که بسیاری از نظرهای مفسران در این است که علامه گرفتار گرداب تفسیر به رأی نشده است.

بهره‌گیری از احادیث شیعه و سنی

وی اظهار کرد: علامه برای این‌که خود نیز گرفتار تفسیر به رأی یا ناپختگی در بیان و توضیح آیات نشود و اسرائیلیات او را از مسیر صحیح تفسیرش منحرف نکند از احادیث محدثان چه شیعه و چه سنی بهره گرفته است. علامه طوری از عقل و خرد در تفسیرش به‌طور نقادانه بهره گرفته است که مخالفان به‌ویژه اخباریان و حدیث‌پژوهان نتوانند بر نظرش خدشه‌ای وارد کنند.