تفسیر المیزان بهترین منبع برای بیان دیدگاه اسلام در علوم انسانی است

حجت‌الاسلام والمسلمین محمود رجبی، دبیر علمی همایش بین‌المللی اندیشه‌های علامه طباطبایی در تفسیر المیزان در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از قم، درباره‌ ضرورت و اهداف برپایی این همایش گفت: علامه طباطبایی ‌ر‌حمه‌الله‌ یکی از نوادر دوران معاصر است که به‌ ویژه در احیاء، گسترش، فرهنگ‌سازی و نهادینه‌سازی معارف عقلی و تفسیر قرآن در حوزه علمیه و جامعه شیعه نقش بی‌بدیلی داشته‌اند. ایشان در عرضه ارائه روزآمد، مستدل و مستند معارف قرآن، دفاع از فرهنگ اهل بیت(ع) در برابر تهاجم و تحریف و تفسیر ناروای آن و نیز در تربیت مفسران و فیلسوفان نامدار پس از خود نقشی ممتاز دارند.

وی ادامه داد: از منظری دیگر، ایشان را می‌توان پشتوانه تئوریک نظام دانست؛ چنانکه آیت‌الله مصباح در این باره گفته‌اند: علامه طباطبایی زمانی صحبت از حکومت اسلامی و زعامت روحانیت می‌کرد که حتی اندیشه آن از مغز بسیاری از روشنفکران به دور بود.

تفسیر المیزان؛ دایرة المعارف آموزه‌های قرآنی

رجبی بیان کرد: تفسیر شریف «المیزان فی تفسیر القرآن» نیز یک دایرة‌المعارف از آموزه‌های قرآنی بر مبنای روش و مبانی اخذ شده از اهل بیت(ع) است و تفسیری بی‌نظیر در جهان تشیع، بلکه جهان اسلام است؛ استاد شهید آیت‌الله مرتضی مطهری(رحمه الله) می‌فرماید: کمتر مشکلی در مسائل اسلامی و دینی برایم پیش آمده که کلید حل آن را در تفسیر المیزان پیدا نکرده باشم و در جای دیگری هم می‌فرماید من می‌توانم ادعا کنم که تفسیر المیزان ایشان بهترین تفسیری است که در میان شیعه و سنی از صدر اسلام تا امروز نوشته شده است.

دبیر علمی همایش بین‌المللی اندیشه‌های علامه طباطبایی در تفسیر المیزان اظهار کرد: با توجه به نقش و جایگاه عظیم مرحوم علامه طباطبایی‌‌ (ره) و تفسیر المیزان در ارائه، تثبیت و فرهنگ‌سازی در قلمرو معارف قرآن و اهل بیت(ع) و نقشی که در تبیین و تقویت نظام اسلامی و پاسخگویی به نیازها، شبهات و پرسش‌های جامعه اسلامی بلکه جامعه بشری دارد، ضرورت بررسی اندیشه‌های علامه طباطبایی در المیزان روشن می‌شود.

قائم مقام مؤسسه آموزشی ـ پژوهشی امام خمینی(ره) عنوان کرد: گرچه درباره مرحوم علامه و تفسیر المیزان کارهای قابل توجهی صورت گرفته، ولی نظر به عظمت مرحوم علامه طباطبایی(ره) و تفسیر المیزان تلاش شایسته عظمت این دو، حداکثر در حد چند گام اولیه است. این امر ضرورت بررسی و عرضه اندیشه‌های علامه در تفسیر المیزان را دوچندان می‌سازد.

وی افزود: موارد یادشده موجب شد که مؤسسه در صدد برنامه‌ریزی در این زمینه برآید و طرح جامعی در این زمینه تهیه و به تصویب برساند و اکنون در دست اجراست؛ یک بخش از این برنامه جامع همایش بین‌المللی اندیشه‌های علامه طباطبایی در تفسیر المیزان است.

ضرورت معرفی اندیشه‌های علامه طباطبایی در جهان

رجبی ادامه داد: هدف این همایش بررسی و عرضه اندیشه‌های علامه طباطبایی، به صورت تخصصی و کارشناسانه و ناظر به نیازهای جامعه اسلامی و بشری است، با عرضه این اندیشه‌ها در قالب نظریه‌پردازی و ارائه راهبردهای نظری و راهکارهای عملی می‌خواهیم این شخصیت بزرگ و این تفسیر گرانسنگ را به جامعه اسلامی و جهان معرفی کنیم زیرا متأسفانه مرحوم علامه و تفسیرالمیزان حتی در حد برخی از شاگردان مرحوم علامه و آثار آنان - که از همین اندیشه‌ها بهره برده و به ارائه دیدگاه پرداخته‌اند - در سطح جامعه اسلامی و جهانی چنانکه باید معرفی نشده‌اند و آثار و اندیشه‌های ایشان که می‌بایست به زبان‌های مختلف دنیا ترجمه و نشر یافته باشد جز برخی از آثارشان، آن هم به برخی زبان‌های دیگر ترجمه نشده است.

عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه اظهار کرد: از سوی دیگر، یکی از نیازهای ضروری نظام ما و جامعه اسلامی بازسازی و بازتولید علوم انسانی بر اساس آموزه‌های دینی و قرآنی است که طرح جامع تصنیف المیزان که درموسسه درحال اجراست، شروع این حرکت مبارک به صورت علمی و تخصصی است. این همایش هم می‌تواند در این راستا اثرگذار باشد.

مدیر گروه قرآن و حدیث موسسه آموزشی ـ پژوهشی امام خمینی(ره) تصریح کرد: شناسایی و ایجاد یک حلقه وصل میان همه صاحب‌نظران و مراکزی که در این حوزه فعال هستند، هدف دیگر این همایش است که با تشکیل دبیرخانه دائمی و برگزاری همایش‌های تخصصی در رشته‌های مختلف علوم انسانی و اسلامی در سال‌های بعد انشا‌الله محقق خواهد شد.

رجبی با توجه به تمهیدات اندیشیده شده برای تأمین محتوای همایش و پرداخت به تمامی محورهای همایش عنوان کرد: خوشبختانه در این زمینه تدبیر معقولی صورت گرفته است و گروه‌های تخصصی موسسه در حوزه تخصصی عهده‌دار تدوین مقاله و ارتباط با صاحب‌نظران آن حوزه و چاره‌اندیشی برای عدم انباشته شدن مقالات در یک حوزه کرده‌اند.

عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بیان کرد: اصل حضور فعال گروه‌های موسسه و عهده‌دار بخش تخصصی خودشان و نیز همکاری سایر مراکز مختلف علمی ـ پژوهشی نوعی تدبیر برای این مسئله است و کمیته علمی همایش نیز اشراف بر توزیع مقالات دارد؛ گر چه مقالاتی که از طریق فراخوان می‌رسد، تعداد آن تابع اهتمام صاحب‌نظران است، ولی ارتباطات و اطلاع‌رسانی مناسب بدین هدف صورت گرفته است.

ارائه محورهای همایش در 30 موضوع

وی افزود: البته به دلیل گستردگی زیاد محورها، امکان پرداختن و عرضه همه محورها در متن همایش نیست و پرداختن جامع به آنها، به همایش‌های تخصصی سال‌های بعد واگذار شده است، ولی در هر محور کلی که حدود 30 محور است، مقالات ارزشمندی ارائه خواهد شد.

دبیر علمی همایش در پاسخ به این پرسش که اندیشه‌های علامه در تفسیر المیزان چه نقشی در تحقق اسلامی‌سازی علوم انسانی و تأکیدهای رهبر معظم انقلاب بر این مسئله دارد، عنوان کرد: می‌توان گفت تفسیر المیزان در این زمینه منحصر به فرد است؛ نگاه جامع مرحوم علامه و توجه ویژه ایشان به مسائل اجتماعی و علوم انسانی، شگفت‌انگیز است. ایشان در همین تفسیر می‌فرمایند: «الاسلام اجتماعی فی کل شؤونه»؛ اسلام در همه شئونش اجتماعی است.

وی تأکید کرد: بی‌شک یکی از منابع غنی و جامع بلکه بهترین منبع جامع در تبیین متقن دیدگاه اسلام درعلوم انسانی تفسیر المیزان است. از این‌رو، محورهای همایش و زیرمجموعه‌های آن همه شاخه‌های علوم انسانی را دربرمی‌گیرد و این محورهای کلی و جزئی توسط کارشناسان و متخصصان هر حوزه تهیه و نهایی شده است و در تدوین مقالات و ارزیابی مقالات نیز گروه‌های تخصصی علوم انسانی مؤسسه مجدانه و فعال همکاری صمیمانه داشته و افزون بر گروه تفسیر و علوم قرآن در بعد قرآنی و تفسیری آن اشراف بر محتوای همایش دارد.

اجرای کلان پروژه تفسیر موضوعی

مدیر گروه قرآن و حدیث موسسه آموزشی ـ پژوهشی امام خمینی(ره) تصریح کرد: در موسسه یک پروژه کلان سه‌مرحله‌ای در زمینه تفسیر موضوعی بر اساس المیزان داریم که مرحله اول آن یعنی تصنیف موضوعی المیزان با همکاری بیش از 60 محقق و ناظر از رشته‌های مختلف علوم انسانی و اسلامی در دست اجرا است.

وی ادامه داد: این پروژه هم پشتوانه قوی علمی برای همایش و هم زمینه‌ساز و فرآهم‌آورنده مواد لازم برای اسلامی‌سازی علوم انسانی است و فکر می‌کنم این همایش و آن پروژه کلان بهترین لبیک به فرمایش مقام معظم رهبری در بازسازی علوم انسانی، اسلامی‌سازی آن و تولید علوم انسانی اسلامی است.

ادامه دارد ...