اسلام به شکل دقیق و با جزئیات متعدد از منجی عالم سخن میگوید
گروه اندیشه: اسلام تنها دینی است که آموزههای وحیانی آن دچار تغییر و تحریف نشده است؛ از همین رو این دین در بعد توجه به موعود به شکل دقیق و با جزئیات متعدد سخن بسیار برای گفتن دارد و به معرفی دقیق منجی خود میپردازد تا پیروان خود را با امید به سمت آیندهای روشنتر رهنمون کند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، اسلام تنها دینی است که آموزههای وحیانیش طبق وعده ای که خداوند در کتاب آسمانی این دین یعنی قرآن داده است، دچار تغییر و تحریف نشده است. دین اسلام براساس مهم ترین و کامل ترین منابعش یعنی قرآن و روایات به ویژگیهای منحصر به فردی چون جامعیت، پاسخگویی به همه نیازهای بشر در تمام دورانها، خاتمیت، کامل بودن و جاودانگی آراسته شده است.
از همین رو و در ادامه بررسی آموزهها و منجی موعود در ادیان ابراهیمی و تلاش بشر برای داشتن آیندهای امیدوار کننده به موعود در دین اسلام به عنوان خاتم ادیان ابراهیمی میپردازیم.
منجی در اسلام
جامعیت دین اسلام سبب شده که این مکتب چنان توانایی داشته باشد که پا به پای بشریت در زمان های مختلف پیش رفته و به نیازها پاسخ دهد. خود قرآن کریم به این جامعیت از جمله در آیه 89 سوره نحل اشاره دارد. از طرفی مهمترین اسباب خاتمیت دین اسلام، جاودانگی آن است. چرا که باید بتواند به تمامی نیازهای بشر در تمام قرون پاسخ دهد. از همین روست که توجه به موعود و نجات بخشی بشریت در این دین به شکل خاص و با ویژگیهای متعدد و حتی جزئی آن آمده است.
اسلام و حضرت مهدی(عج)
موعود و منجی اسلام در نزد دو مذهب مهم شیعه و سنی، مهدی(عج) نامیده میشود که به معنای هدایت شده است. براساس آموزههای دین اسلام و از جمله روایات معتبر، نسب حضرت مهدی(عج) از نسل امام حسین(ع) و امام حسن عسگری(ع) است. از آن جهت که کار موعود و منجی نجات دادن است و انتظار نجات، نقطه مشترک ادیان است، از همین رو ضروری است تا موعود اسلام که در شخصیت امام مهدی(عج) مجسم یافته است، توضیح داده شود.
همه مذاهب اسلامی در کلیات مهدی باوری هم عقیده هستند مانند اینکه ایشان دوازدهمین خلیفه رسول خدا(ص)، هم نام پیامبر، فرزند پیامبر(ص) و از نسل زهرا(س) است، در آخرالزمان ظهور کرده ظلم را از میان برداشته و حکومت تشکیل میدهد و جهان را پر از عدل و داد میکند. همچنین حضرت عیسی(ع) از آسمان نزول و پشت سر ایشان نماز میخواند. اندیشه مهدویت در باورهای بنیادین دین اسلام و مذاهب آن ریشه دارد و اعتقاد به مهدی(عج) با این ویژگیها از مسلمات مذاهب اسلامی است.
احادیثی که اصول ویژگیهای مشترک عامه و همه علمای خاصه را بیان میکنند، عبارتند از احادیثی که اصل قضیه مهدویت، وجوب اعتقاد به امام مهدی(عج)، فراگیر بودن دعوت و جهانی بودن آن، نزول عیسی و اقتدا به امام زمان(عج)، خسف بیداء، اتفاق بر لقب مهدی(عج)، امداد الهی، طلوع خورشید از مغرب، مهدی(عج) از فرزندان فاطمه(ص)، مشخصات ظاهری امام، فراوانی نعمت در زمان امام، عدالت فراگیر و هم نام پیامبر(ص) بودن را بیان می کنند. البته در برخی زمینهها نیز اختلاف نظر وجود دارد.
حضرت مهدی(عج) در قرآن
از آن جهت که قرآن کریم جامعیت دارد حتما به مقوله موعود، مهدویت و حضرت مهدی(عج) پرداخته است. البته قرآن کریم گاهی با نام و گاهی هم با صفت به معرفی میپردازد. از آنجا که مبنای نجات در دین اسلام در پرتوی آیات و روایات بررسی میشود، در قرآن کریم چندین دسته آیات وجود دارد که حکومت آینده زمین را از آنِ مستضعفان میداند، مانند آیه 137 سوره اعراف، آیه 227 سوره شعراء.
همچنین دستهای از آیات پیروزی پیامبران را وعده داده و بیان میکنند مانند آیه 26 سوره انفال، 32 و 33 سوره توبه. علاوه بر این از آیاتی که پیروزی نهایی حق بر باطل را بیان میکنند میتوان به آیه 41 سوره عنکبوت، 81 سوره اسراء ، آیه 7 و 8 سوره انفال و آیه 13 و 14 سوره ابراهیم اشاره کرد.
دستهای دیگر از آیات قرآن کریم بر پیروزی متقین و بندگان صالح خدا دلالت میکنند که از آن جمله میتوان به آیه 41 سوره حج، 55 سوره نور و 109 سوره انبیاء اشاره کرد. همچنین در سوره مائده آیه 56 و مجادله آیه 22 پیروزی نهایی حز بالله آمده است. و در نهایت ازآیاتی که بر تمامیت نور خدا در سطح زمین دلالت میکنند می توان از آیه 8 سوره صف نام برد.
روایات و ظهور
در مورد روایاتی که به موضوع نجات میپردازند میتوان گفت که در متون روایی اسلام، روایات بسیاری به بحث نجات و موعود و مهدی باوری میپردازند. این روایلات در منابع معتبر شیعه سنی در حد تواتر آمده است که محتوا و مضمون آنها تنها با اعتقاد به موعود و منجی نهایی و مهدویت همخوانی دارد. طبق محتوای این روایات از مسلمانان تکالیفی خواسته شده که مسلما لازمه آن اعتقاد به وجود امام مهدی(عج) و مهدوی باوری است. از جمله روایاتی که در منابع معتبر شیعه و سنی آمده است شامل حدیث ثقلین، حدیث سفینه و حدیث خلفایی اثنیعشر میباشد.
جهان در آستانه ظهور امام مهدی(عج)
در این زمینه هم روایاتی وجود دارند که از جهت سند قابل اعتماد هستند و به وضعیت اجتماعی عصر ظهور و علائم ظهور اشاره میکنند که این علائم خود به دو دسته علائم حتمی و غیر حتمی تقسیم میشود. در واقع وجود علائم و نشانههای متعدد در مورد یک انقلاب نشان از تحقق حتمی آن قیام دارد و خود زمینه امید را در منتظران فراهم میکند. البته این نشانهها برای آنان که ظلم و بیعدالتی میکنند هشدار است. از طرفی با دانستن این علائم و شرایط کسانی که منتظر وقوع این قیام هستند از همه جهت خود را آماده کرده و راهبرد و برنامهریزیهای لازم را انجام میدهند. با این اوصاف با جامعه ای پویا، امیدوار و هدفمند مواجه هستیم که تمام جهات زندگی افراد آن برای تحقق آن وعده الهی و حضور منجی نجاتدهنده گره خورده است.
علائم حتمی ظهور
علائم حتمی ظهور در اسلام شامل ندای آسمانی، خروج سفیانی(مردی از نسل ابوسفیان و اموی است که با اهل بیت دشمنی دارد در ماه رجب از سرزمین شام قیام و به عراق حمله کرده و اقدام به کشتار شیعیان میکند، برخی باور دارند که سفیانی یک شخص خاص نیست بلکه به شخصیتیهایی که در برابر حق خروج میکنند اطلاق میشود)، خسف بیدا(سفیانی لشگری را برای جنگ با امام مهدی(عج) به طرف مکه میفرستد وقتی این سپاه به منطقه بیدا میان مکه و مدینه میرسد در زمین فرو میرود)، قیام یمانی(قیام انسانی وارسته و مؤمن از یمن که از نشانههای حتمی ظهور است. او علیه ظلم و گناه قیام میکند و زمینه ظهور را فراهم کرده و قیامش به ظهور حضرت متصل میشود)، شهادت نفس زکیه( از جمله علائم حتمی ظهور است، نفس زکیه از بندگان شایسته خداست و قبل از ظهور توسط دشمنان به شهادت میرسد که براساس روایات شهادت او 15 شب قبل از قیام امام مهدی(عج) است)، قیام سید حسنی(از بزرگان شیعه در منطقه دیلم بوده و قیام میکند و همراه لشگرش وارد شهر کوفه میشود و به خدمت حضرت مهدی(عج) میرسد و با حضرت بیعت میکند). تعداد علائم غیر حتمی ظهور هم زیاد است و باید در صحت آنها دقت شود.
تألیفات مهدوی
نزدیک به 30 عنوان کتاب به دست مؤلفان مختلف در عصر قبل از ولادت امام مهدی(عج) نوشته شده است که این امر نشان از عمق عقیدهای است که رسول اکرم(ص) برای جهانیان طرح و بیان کردند.
حدود 20 عنوان کتاب نیز توسط نویسندگان اهل سنت همچون سعدالدین حموی، ابونعیم اصفهانی، برزنجی شافعی، متقی هندی، گنجی شافعی، ابن حجر مکی، ملاعلی قاری هروی، جلالالدین سیوطی، صدرالدین قونوی، محیالدین ابن عربی، ابن کثیر دمشقی، قاضی عبدالجبار معتزلی، ابن قیم جوزی، شمسالدین محمد ذهبی و ... در موضوع مهدویت نگاشته شده است.
همچنین نزدیک به 170 عنوان کتاب هم توسط شیعیان نوشته شده است که از جمله کتابهای تحقیقی و گردآوری شده در زمینه حضرت مهدی(عج) میتوان به «المهدی» آیتالله صدر، «المهدی عند اهل السنه» از فقیه ایمانی، «من هوالمهدی» از ابوطالب تجلیل و «اتفاق در مهدی موعود ائمه» از علیاکبر قرشی نمونههایی از این کتب است.
بر طبق بشارت همه ادیان و کتب آسمانی موعود، منجی و مصلح تمام جهان در آخرالزمان خواهد آمد و عدالت و نیک بختی را در تمامی عالم حاکم میکند و حکومتی جهانی واحد تشکیل میدهد.
در پایان توجه به این نکته ضروری است که حکومت جهانی حضرت مهدی(ع) و ویژگیهای متعدد و منحصر به فرد ایشان بر طبق آنچه که در دین اسلام و دیگر ادیان بیان شد، بسیار منطبق بر هم هستند. البته اختلافاتی هر چند جزیی وجود دارد که با توجه به منابع متعددی که به صراحت به ویژگیها و حکومت ایشان پرداختند، قابل چشم پوشی است. با کمی دقت میتوان نتیجه گرفت که اغلب امیدها، بشارتها و نشانههایی که برای منجی در مکتبهای مختلف آمده بر شخصیت امام مهدی(عج) که مسلمانان به آن اعتقاد راسخ دارند، منطبق است.
به امید روزی که آن خورشید پنهان ز دیدگان، بر عاشقان و منتظران خود چهره بگشاید و ندای دل انگیز« انا بقیةالله» در سراسر گیتی طنینانداز شود و با برپایی حکومت عدلش وعده الهی را محقق سازد.
زهرا قندهاری
