لزوم فراگیری کلام عربی قرآن برای ورود به عرصه تدبر

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، حجت‌الاسلام محمدحسین الهی‌زاده، مشاور قرآنی سازمان اوقاف و امور خیریه کشور در اختتامیه کارگاه علمی ـ آموزشی اعضای هیئت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن سراسر کشور که پنجشنبه، 23 مرداد در مجتمع فرهنگی فدک برگزار شد، با اشاره به اهمیت و فلسفه وجودی پرداختن به مباحث تدبر در قرآن ابراز کرد: قرائت قرآن نشاط، امید و معرفت را در وجود انسان زنده می‌کند و آدمی به اندازه‌ای می‌تواند از این کلام الهی بهره ببرد که مشکلات و ناامیدیش محو می‌شود.

وی با اشاره به اینکه حقیقتاً قرآن دارالشفاء است و عبارت‌های روان و جذابی دارد، اضافه کرد: ما خط به خط کتاب‌های درسیمان را می‌خوانیم اما در عرصه قرآن متأسفانه اتفاقی رخ نداده و قرآن آنچنان که باید خوانده نمی‌شود و از شفاعت‌گری قرآن خودمان را محروم می‌کنیم.

وی با بیان اینکه برخلاف گفته برخی افراد قرآن گویا و رسا است، گفت:  قرآن اعجاز رسانه‌ای دارد و کار رسانه، رساندن پیام به دیگری است، البته دیگر رسانه‌ها منطقه نفوذشان گوش، چشم و ذهن است، اما منطقه نفوذ قرآن فطرت و جوهره وجودی انسان است.

مشاور قرآنی سازمان اوقاف کشور هدایتگری قرآن را فلسفه وجودی دومی دانست که اهمیت ورود به بحث تدبر را بیشتر می‌کند و افزود: در واقع قرآن گویا، رسا و هدایتگر است، همچنین قرآن و سنت دو نور واحد هستند.

وی با بیان اینکه قرآن راهبردها، سیاست‌ها، افق‌ها و چشم‌اندازها را در جهان هستی نشان می‌دهد، اضافه کرد: به تعبیر دیگر قرآن کریم هدایت راهبردی دارد، به کجا رفتن را به شکل کلی اشاره می‌کند، اما چگونه رفتن با سنت و سیره اهل بیت(ع) امکان‌پذیر است و این دو ما را در رسیدن به مقصود یاری می‌کنند.

الهی‌زاده با بیان اینکه اصل تدبر برای نجات انسان است، ابراز کرد: شفاعت‌گری و هدایت‌گری قرآن، دو فلسفه وجودی ضرورت پرداختن به تدبر در قرآن است و این عوامل سبب شد که به‌عنوان یک استاد قرآن به موضوع تدبیر در قرآن به عنوان یک نیاز عمومی بپردازم.

وی با اشاره به اینکه با بیان اینکه حدود 12 تفاوت میان تدبر و تفسیر وجود دارد، ابراز کرد: فرآیند تفسیر اجتهاد، کسب علم و معرفت می‌خواهد، اما تدبر انس با کلام عربی آسان قرآن را نیاز دارد؛ لذا ضروری است که مردم برای ورود به عرصه تدبر، عربی آسان قرآن را فرا گیرند.

الهی‌زاده با اشاره به اینکه عربی که در حوزه تدریس می‌شود، بسیار پیشرفته است، ادامه داد: نیازی نیست که مردم این میزان از عربی را فرا گیرند، زیرا در این عربی دو هزار قاعده بیان شده است اما یک فرد عادی برای تدبر در قرآن 50 قاعده بیشتر نیاز ندارد و در این زمینه کتاب‌هایی برای استفاده عموم نگارش شده است.

وی با بیان اینکه برای سلیقه‌ای نشدن تدبر، روشی طراحی شده که قابل آموزش و عرضه است، ابراز کرد: این روش قابل ارزیابی و ارزش‌یابی است که معتبر بوده و از اصول اجتهادی برای طراحی آن استفاده شده است که چهار مرحله آموزشی دارد و عنوان آن «قرائت متدبرانه متذکرانه» است.

الهی‌زاده با بیان اینکه اصل تدبر بحث قرائت است، گفت: هر نوع تدبر در این روش کارآیی ندارد، بلکه تدبر باید، مدبرانه و متذکرانه باشد و تدبری که به تذکر ختم نشود، تدبر نیست در واقع تدبر، خواندن و فهمیدن و خواندن، فهماندن و مجسم کردن است.

مشاور قرآنی سازمان اوقاف کشورادامه داد: تدبر با تفکر هم تفاوت دارد اگر در قرآن دقت شود می‌بینیم که تدبر در گفتار است و تفکر در اعیان،‌ اشیا، آسمان و زمین است، یعنی در موجود خارجی است نه ذهنی که لفظی باشد و تذکر نتیجه تدبر است نه راه تدبر.

وی با اشاره به مهارت‌هایی که برای تدبر طراحی شده است، افزود: این مهارت‌ها باید متناسب با مخاطب آموزش داده شود، البته باید دقت کرد که پایه‌های تدبر در نظام لفظی قرآن وجود دارد و این قرائن لفظی به فهم منجسم قرآن کمک می‌کند؛ لذا کسی که می‌خواهد تدبر کند باید مجموعه‌ای ببیند و در قرائت تکرار داشته باشد.

الهی‌زاده با اشاره به چهار مرحله اجرایی تدبر در قرآن، ابراز کرد: مرحله نخست، انجام قرائت در حد انس با الفاظ، معانی و عبارت‌هاست که در این مرحله خواندن سوره، کلمات غریب و پیدا کردن معانی و ترکیبات آن پیشنهاد می‌شود و اجرای این مراحل بدین شکل است که ابتدا یک سوره یا صفحه از قرآن را انتخاب و آن را قرائت می‌کنیم، البته باید حداقل چهار مرتبه سوره مورد نظر قرائت شود.

وی ادامه داد: گام دوم کشف ساختار عبارات سوره است یعنی ساختاریابی براساس نظام لفظی است که به شکل صرفی،‌ نحوی و بلاغی است، یعنی اگر 15 آیه داریم دو یا سه پاراگراف را با هم خوانده تا به انتها برسیم، زیرا قرآن کریم بند بند و دسته دسته است و از این طریق کشف نظام لفظی به کمک قرائن لفظی صورت می‌گیرد.

الهی‌زاده با بیان اینکه گام سوم در این زمینه جهت‌یابی است، افزود: در واقع گام سوم قرائت متن برای به دست آوردن قرائت محتوایی است، یعنی اینکه آیا این سوره دارای دسته است و همه آنها در یک راستا هستند؛ بنابراین راستا با مشترکات به‌دست می‌آید و مشترکات به ما جهت می‌دهد.

وی گام چهارم را تفهم متن دانست و افزود: تفهم متن از پنج فهم شکل می‌گیرد که ریشه در مراحل قبل دارد که فهم نخست بساقی است و ریشه در قرائت یک (فاز ابتدایی) دارد، همچنین فهم دوم فهم سیاقی (قبل و بعد) و فهم سوم قیاسی (تناسب) است که این‌ها در قرائت دوم که کشف ساختار بود قرار می‌گیرند.

الهی‌زاده با بیان اینکه فهم چهار و پنج، فهم مجموعه‌ای و هدایتی است که در آن دیدن ابتدا و انتهای متن با یکدیگر وجود دارد که ریشه در قرائت سوم دارد، ابراز کرد: بنابراین روش تدبر مبتنی بر چهار قرائت است که شامل قرائت در حد انس با قرآن، ‌کشف ساختار، جهت‌یابی مبتنی بر مشترکات و تفهم متن با پنج فهم دارد.

مشاور قرآنی سازمان اوقاف کشور با بیان اینکه به زبان ساده تدبر یعنی قرآن را بخوان،‌ بفهم و بخوان و بفهمان، ادامه داد: این روش چندین سال مورد مطالعه قرار گرفته و برای حوزویان و عامه مردم بیان می شود که با استقبال مواجه شده است.

وی با بیان اینکه میان برداشت از قرآ‌ن و دریافت از قرآن تفاوت وجود دارد، عنوان کرد: دریافت یعنی تدبر و چون در برداشت‌ها اختلاف وجود دارد، پس تدبر برداشت از قرآن نیست بلکه تدبر، مهارت انس با قرآن است و در آن گویایی و رسایی قرآن مطرح است.