مردمسالاری دينی؛ تحقق حق حاكميت الهی با حضور مردم
گروه انديشه: پيامبر(ص) در مدينه حاكم سياسی مدينه است، چون مردم هستند و میخواهند حاكميت اتفاق بيافتد؛ مشروعيت با خدا است و حق حاكميت با خدا است، اما اگر مردم و حضور مردم و مردمسالاری وجود داشته باشد، اين حاكميت میتواند شكل بگيرد.
محمدعلی اخوان پژوهشگر، استاد حوزه و دانشگاه در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) به بيان مسائلی در باب نقش مردم در شكلگيری حكومت اسلامی پرداخت و اظهار كرد: بايد به نكتهای اساسی توجه كنيم و آن اين است كه ما در بحث شكل حكومت، در واقع بحثی تحت عنوان محتوای حكومت و بحث ديگری تحت عنوان شكل حكومت داريم. با توجه به اينكه محتوای حكومت جمهوری اسلامی است و اصل اسلاميت نظام است و شكل حكومت اسلامی كه در واقع آن محتوای اسلامی در اين غالب میخواهد قرار بگيرد، جمهوری است.
اخوان افزود: جمهوری اسلامی محتوايش اسلام و شكل آن جمهوريت است و آن انتخاب و حضور مردم است. اين دستهبندی را بايد مورد توجه قرار دهيم تا اولاً جايگاه انتخاب مردم معلوم بشود. مصاديق عملی كه ما از صدر اسلام تا امروز داشتيم با دموكراسی غربی تفاوتهای بسياری دارد. سبك زندگی اسلامی با سبك زندگی غربی تفاوت دارد. سبك زندگی غربی براساس اومانيسم و انسانمداری است و بر اساس آن، حق انتخاب حكومت با انسانها است.
وی افزود: در مقابل ما سبك زندگی اسلامی را داريم كه خدامحوری اصل اول آن است؛ در حاكميت حرف اول را بايد خدا بزند، لذا نوع انتخابات و آن جمهوريتی كه در نظام دينی خودمان با عنوان مردمسالاری دينی داريم، بايد مورد بحث قرار بگيرد كه در واقع مصاديق عينی آن براساس دموكراسی و اومانيسم غربی است يا براساس خدامحوری و اينكه حق حاكميت در سبك زندگی اسلامی با خدا است؟ اگر سبك زندگی ما سبك زندگی اسلامی، الهی و خدامحور باشد و حق حاكميت با حضرت حق باشد، ممكن است شكل و قالب اين نظام اسلامی مدلهای مختلفی داشته باشد كه پيشنهاد حضرت امام(ره) بحث جمهوری اسلامی بوده است.
مسئول موسسه تبليغی فرهنگی رويش افزود: اگر بخواهيم مصاديق عينی اين قضايا را در دوران مختلف مثلا در زمان پيامبر گرامی اسلام(ص) يا در زمان امير المومنين(ع) بررسی كنيم، به چه نحوی بايد به بررسی آن بپردازيم؟ اگر در طول ادوار تاريخی نقش مردم را در حاكميت دينی رصد بكنيم، اهميتش را در جامعه امروزی به وضوح نشان میدهد؛ ما در واقع دو دوره تنزيل و تاويل داريم.
وی افزود: سالهايی كه به پيامبر گرامی(ص) قرآن نازل میشد و ايشان حضور داشتند دوره تنزيل قرآن است و در دوره تاويل قرآن كريم كه اهل بيت(ع) براساس آن تنزيلها وقايع زمان خود را تعيين مصداق میكردند و تطبيق میدادند و ما آن سير مردمسالاری دينی را به انحای مختلف میبينيم؛ يعنی تحقق حاكميت دينی در جايی كه مردم حضور دارند، شكل میگيرد و آن جايی كه مردم حضور ندارند، حاكميت دينی حضور ندارد. در دوران پيامبر(ص) يعنی در دوره تنزيل، شاهد دو دوره هستيم؛ دورهای كه پيامبر(ص) در مكه هستند و دورهای كه ايشان در مدينه هستند. تفاوت اينجا است كه پيامبر مكه يعنی پيامبر اسلامی كه در مكه است، حاكميتی ندارند، اما وقتی كه حاكميت معنای حاكميت سياسی پيدا میكنند، حاكميت سياسی ايشان در مدينه به عنوان يك رهبر كاريزماتيك به يك معنا شكل میگيرد.
اخوان ادامه داد: اين مردمی كه در آنجا هستند يعنی همان اكثريتی به يك معنا همه مردم غير از منافقينی كه در مدينه هستند نگاه میكنيم معتقدند به اينكه پيامبر(ص) بايد حرف اول را در مدينه بزند حق حاكميت با خداست اما تحققش در مكه اتفاق نمیافتد چون اكثريتی كه در مكه هستند اصلاً حاكميت پيامبر(ص) را برنمیتابند اما همان پيامبری كه در واقع مشروعيت دارد و حرفش در مكه هم حجت است، اما در مدينه همان حرف حجت میتواند به حاكميت سياسی هم به ابزار حاكميت سياسی هم دست پيدا بكند به خاطر حضور مردم يعنی جمهوريتی كه در واقع ما الان از آن صحبت میكنيم نه به معنای مردمسالاری به معنای دموكراسی به معنای مردمسالاری كه اگر مردم در صحنه آمدند، حاكميت شكل میگيرد.
وی ادامه داد: پيامبر(ص) در مدينه حاكم سياسی مدينه هم هست، چون مردم هستند و میخواهند حاكميت اتفاق بيافتد. مشروعيت با خدا است و حق حاكميت با خدا است، اما اگر مردم و حضور مردم و مردمسالاری وجود داشته باشد، اين حاكميت میتواند شكل بگيرد.
اخوان افزود: جمهوری اسلامی محتوايش اسلام و شكل آن جمهوريت است و آن انتخاب و حضور مردم است. اين دستهبندی را بايد مورد توجه قرار دهيم تا اولاً جايگاه انتخاب مردم معلوم بشود. مصاديق عملی كه ما از صدر اسلام تا امروز داشتيم با دموكراسی غربی تفاوتهای بسياری دارد. سبك زندگی اسلامی با سبك زندگی غربی تفاوت دارد. سبك زندگی غربی براساس اومانيسم و انسانمداری است و بر اساس آن، حق انتخاب حكومت با انسانها است.
وی افزود: در مقابل ما سبك زندگی اسلامی را داريم كه خدامحوری اصل اول آن است؛ در حاكميت حرف اول را بايد خدا بزند، لذا نوع انتخابات و آن جمهوريتی كه در نظام دينی خودمان با عنوان مردمسالاری دينی داريم، بايد مورد بحث قرار بگيرد كه در واقع مصاديق عينی آن براساس دموكراسی و اومانيسم غربی است يا براساس خدامحوری و اينكه حق حاكميت در سبك زندگی اسلامی با خدا است؟ اگر سبك زندگی ما سبك زندگی اسلامی، الهی و خدامحور باشد و حق حاكميت با حضرت حق باشد، ممكن است شكل و قالب اين نظام اسلامی مدلهای مختلفی داشته باشد كه پيشنهاد حضرت امام(ره) بحث جمهوری اسلامی بوده است.
مسئول موسسه تبليغی فرهنگی رويش افزود: اگر بخواهيم مصاديق عينی اين قضايا را در دوران مختلف مثلا در زمان پيامبر گرامی اسلام(ص) يا در زمان امير المومنين(ع) بررسی كنيم، به چه نحوی بايد به بررسی آن بپردازيم؟ اگر در طول ادوار تاريخی نقش مردم را در حاكميت دينی رصد بكنيم، اهميتش را در جامعه امروزی به وضوح نشان میدهد؛ ما در واقع دو دوره تنزيل و تاويل داريم.
وی افزود: سالهايی كه به پيامبر گرامی(ص) قرآن نازل میشد و ايشان حضور داشتند دوره تنزيل قرآن است و در دوره تاويل قرآن كريم كه اهل بيت(ع) براساس آن تنزيلها وقايع زمان خود را تعيين مصداق میكردند و تطبيق میدادند و ما آن سير مردمسالاری دينی را به انحای مختلف میبينيم؛ يعنی تحقق حاكميت دينی در جايی كه مردم حضور دارند، شكل میگيرد و آن جايی كه مردم حضور ندارند، حاكميت دينی حضور ندارد. در دوران پيامبر(ص) يعنی در دوره تنزيل، شاهد دو دوره هستيم؛ دورهای كه پيامبر(ص) در مكه هستند و دورهای كه ايشان در مدينه هستند. تفاوت اينجا است كه پيامبر مكه يعنی پيامبر اسلامی كه در مكه است، حاكميتی ندارند، اما وقتی كه حاكميت معنای حاكميت سياسی پيدا میكنند، حاكميت سياسی ايشان در مدينه به عنوان يك رهبر كاريزماتيك به يك معنا شكل میگيرد.
اخوان ادامه داد: اين مردمی كه در آنجا هستند يعنی همان اكثريتی به يك معنا همه مردم غير از منافقينی كه در مدينه هستند نگاه میكنيم معتقدند به اينكه پيامبر(ص) بايد حرف اول را در مدينه بزند حق حاكميت با خداست اما تحققش در مكه اتفاق نمیافتد چون اكثريتی كه در مكه هستند اصلاً حاكميت پيامبر(ص) را برنمیتابند اما همان پيامبری كه در واقع مشروعيت دارد و حرفش در مكه هم حجت است، اما در مدينه همان حرف حجت میتواند به حاكميت سياسی هم به ابزار حاكميت سياسی هم دست پيدا بكند به خاطر حضور مردم يعنی جمهوريتی كه در واقع ما الان از آن صحبت میكنيم نه به معنای مردمسالاری به معنای دموكراسی به معنای مردمسالاری كه اگر مردم در صحنه آمدند، حاكميت شكل میگيرد.
وی ادامه داد: پيامبر(ص) در مدينه حاكم سياسی مدينه هم هست، چون مردم هستند و میخواهند حاكميت اتفاق بيافتد. مشروعيت با خدا است و حق حاكميت با خدا است، اما اگر مردم و حضور مردم و مردمسالاری وجود داشته باشد، اين حاكميت میتواند شكل بگيرد.
