ابعاد اعتقادی، اخلاقی و اجتماعی انتظار/ 7
خردمندی در منش و زيبايی در سلوك؛ دو ويژگی بارز جامعه مهدوی
گروه انديشه: در آرمانشهر موعود شيعی كه ما آن را شهر عدل میدانيم، دو ويژگی به شكل بارز و برجسته ظهور خواهد كرد؛ يكی عقلانيت تامه در منش و ديگری زيبايی در سلوك و رفتار كه در وضعيت عدالت اجتماعی و فراهم شدن شرايط تكامل برای فرد فرد آحاد جامعه محقق خواهد شد.
علیاصغر پورعزت، دانشيار و عضو هيئت علمی دانشگاه تهران در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، درباره جوانب فردی و اجتماعی انتظار و اوصاف و ويژگیهای جامعه آرمانی مهدوی، با اشاره به تأكيدی كه در فرهنگ انتظار بر ضرورت حضور آگاهانه مردم در جريان تحقق شهر عدل موعود میشود، گفت: ادعيهای كه در اين زمينه به دست ما رسيده است كاملاً گويای اين مطلب است.
پورعزت با اشاره به دعای «اللهم عرفنی نفسك فانك ان لم تعرفنی نفسك لم اعرف نبيك. اللّهم عرفنی نبيك فانك ان لم تعرفنی نبيك لم اعرف حجتك. اللهم عرفنی حجتك فانك ان لم تعرّفنی حجتك ضللت عن دينی؛ پروردگارا خود را به من بشناسان كه اگر خود را به من نشناسانی، نمیتوانم پيغمبرت را بشناسم. پروردگارا پيغمبرت را به من بشناسان كه اگر پيغمبرت را به من نشناسانی، نمیتوانم حجت تو را بشناسم. پروردگارا! حجت خود را به من بشناسان، كه اگر حجت خود را به من نشناسانی، دين خود را از دست میدهم، و گمراه خواهم شد» بيان كرد: بر اين اساس شناخت امام زمان(عج) معادل هدايتشدگی در دين است.
اين دانشيار دانشگاه تهران اساساً انتظار را به معنای ناآرامی و دغدغهمندی آگاهانه دانست و افزود: هرگز نمیتوان فرد مرفه، راحت و آسودهخاطر را منتظر تلقی كرد و ما به مراتبی كه برای تغيير شرايط اجتماعیمان دغدغهمنديم، منتظر هستيم؛ در غير اينصورت دچار همان گرفتاریهايی خواهيم بود كه يك زندگی جاهلی به آن گرفتار است.
پورعزت با بيان اين كه هرگونه پيروی كوركورانه در سنت ائمه مصومين شيعه(ع) مطرود است، خاطرنشان كرد: حتی يك الگوی عملی در تاريخ اهل بيت(ع) وجود ندارد كه پيروی كوركورانه را تأييد كرده باشد؛ از ماجرای كربلا گرفته تا روايتهايی كه از مواضع ساير ائمه(ع) در موارد درخواست قيام از آنها شده، آن چه آشكار است، اينكه آنان هرگز ياوران ناآگاه را نخواستهاند و هرگز اطاعت كوركورانه جايی در برنامه رهبری و راهبری آنان نداشته است.
وی افزود: بر همين اساس فرهنگ انتظار نيز فرهنگ شعور و آگاهی است و شناخت امام زمان(عج) بايد دلالت بر اين داشته باشد كه ايشان با چه هدفی، با چه منشی، با چه ديدگاهی و با چه سبكی ظهور خواهند كرد و منتظر واقعی كسی است كه بداند كه امام او چه قصدی دارد و با چه هدفی به تغييرات اجتماعی خواهد پرداخت. در واقع در رهبری امام مهدی يك پيروی آگاهانه طلب میشود و اگر قرار باشد مأموم از شخصيتی مانند امام مهدی(ع) آگاهانه پيروی كند، بايد از بلوغ و رشد و سطح فهم بالايی برخوردار باشد.
پورعزت با اشاره به مضمون آيه 105 سوره شريفه انبياء كه صالحان را ميراثداران زمين معرفی میكند، شعور پيروان را مقدمه تحقق ظهور دانست و عنوان كرد: اساساً حضور امام در جامعه نابالغ منتفی است؛ كما اينكه در نهجالبلاغه هم اشاره میشود كه جامعه نابالغ استعدادی برای اين كه حكومت عدل در آن برپا شود، ندارد و در فرمايشات امام علی(ع) مشاهده میكنيم كه دليل امتناع ايشان از پرداختن به حكومت، قبل از رجوع گسترده مردم، همين نابالغ بودن جامعه عنوان میشود.
وی افزود: فرد منتظر فردی است كه از يك سو امام خويش را به صفات و سلوك میشناسد و از سوی ديگر و با توجه به اينكه بعثت نبی و دعوت مردم از سوی او چيزی جز ايجاد آگاهی و شوق در مردم نبوده است، اين آگاهی و شوق در او وجود دارد و همچنان كه گفته شد به شكل دغدغهمندی آگاهانه برای تغيير شرايط موجود خود را نشان میدهد. نهايتاً ظهور موعود نيز در هر روز تحقق پيدا كند حاكی از به بلوغ رسيدن آن آگاهی و شوق و نتيجه دادن حركتی است كه با بعثت نبی آغاز شده است.
پورعزت در بخش ديگری از اين گفتوگو خردمندی در انديشه و منش و زيبايی در سلوك و رفتار را به عنوان دو وصف و ويژگی جامعه آرمانی مورد انتظار شيعه مطرح كرد و گفت: در آرمانشهر موعود شيعی كه ما آن را شهر عدل میدانيم دو ويژگی به شكل بارز و برجسته ظهور خواهد كرد؛ يكی عقلانيت تامه در انديشه و منش و ديگری زيبايی در سلوك و رفتار كه میتوان عدالت در جامعه موعود را نيز با اين دو مؤلفه تعريف كرد.
نويسنده كتاب مختصات حكومت حقمدار در پرتو نهجالبلاغه افزود: در واقع انتظار جامعه موعود انتظار عدالت اجتماعی به نحو گسترده است و هدف اين عدالت اجتماعی ايجاد شرايط تكامل فرد فرد آحاد جامعه است و با تحقق چنين شرايطی، همچنانكه در روايات معتبر مطرح میشود، آن چه بسيار بارز خواهد بود، رفتارها و كنشهای اجتماعی عقلانی و زيبا است. در اين جامعه رفتار امام(ع) فوق العاده عقلانی است و رفتار پيروان او نيز عقلانی است و رفتار امام(ع) بسيار زيبا و اخلاقی است و رفتار پيروان او نيز زيبا و اخلاقی است.
پورعزت در بخش ديگری از اين گفتوگو با اشاره به لزوم بررسی فرآيندی كه بايد طی شود تا چنين جامعهای تحقق يابد، بيان كرد: در آيندهپژوهی مفهومی وجود دارد با عنوان پسنگری كه حاكی از شيوهای برای بررسیهای اين حوزه از مطالعات است. بر اساس اين شيوه يك مطالعه میتواند از جامعه آرمانی آغاز شود و به تدريج به آن چه كه هنوز فرانرسيده، اما نسبت به آن آينده، گذشته است منتقل شود. نتيجه اين خواهد بود كه برای مثال اگر قرار است در آينده نزديك و يا آينده دور، شهر عدلی زيبا و خردمند ايجاد شود، مراحل رسيدن به آن شهر عدل چيست و امروز ما بايد در چه شرايطی قرار گرفته باشيم كه بتوانيم در طی چند يا چندين مرحله در آينده به آن شهر عدل برسيم. ما نيازمند چنين پژوهشهايی هستيم تا اين مراحل و فرآيند را برای ما ترسيم كند.
اين عضو هيئت علمی دانشگاه تهران در پايان با تأكيد بر اين مطلب كه اعتراض نمیتواند منفعل باشد، عنوان كرد: منتظران بايد فعال باشند و فعاليت آنها نه در عرصه سياسی و بازیهای سياسی كه گاهی اوقات با انحراف آميخته میشود، بلكه با تمايل آگاهانه به تغيير وضع موجود و اشتياقی كه ناشی از اعتراض به وضع موجود، به واسطه شناخت وضع مطلوب است، توأم خواهد بود.
پورعزت با اشاره به دعای «اللهم عرفنی نفسك فانك ان لم تعرفنی نفسك لم اعرف نبيك. اللّهم عرفنی نبيك فانك ان لم تعرفنی نبيك لم اعرف حجتك. اللهم عرفنی حجتك فانك ان لم تعرّفنی حجتك ضللت عن دينی؛ پروردگارا خود را به من بشناسان كه اگر خود را به من نشناسانی، نمیتوانم پيغمبرت را بشناسم. پروردگارا پيغمبرت را به من بشناسان كه اگر پيغمبرت را به من نشناسانی، نمیتوانم حجت تو را بشناسم. پروردگارا! حجت خود را به من بشناسان، كه اگر حجت خود را به من نشناسانی، دين خود را از دست میدهم، و گمراه خواهم شد» بيان كرد: بر اين اساس شناخت امام زمان(عج) معادل هدايتشدگی در دين است.
اين دانشيار دانشگاه تهران اساساً انتظار را به معنای ناآرامی و دغدغهمندی آگاهانه دانست و افزود: هرگز نمیتوان فرد مرفه، راحت و آسودهخاطر را منتظر تلقی كرد و ما به مراتبی كه برای تغيير شرايط اجتماعیمان دغدغهمنديم، منتظر هستيم؛ در غير اينصورت دچار همان گرفتاریهايی خواهيم بود كه يك زندگی جاهلی به آن گرفتار است.
پورعزت با بيان اين كه هرگونه پيروی كوركورانه در سنت ائمه مصومين شيعه(ع) مطرود است، خاطرنشان كرد: حتی يك الگوی عملی در تاريخ اهل بيت(ع) وجود ندارد كه پيروی كوركورانه را تأييد كرده باشد؛ از ماجرای كربلا گرفته تا روايتهايی كه از مواضع ساير ائمه(ع) در موارد درخواست قيام از آنها شده، آن چه آشكار است، اينكه آنان هرگز ياوران ناآگاه را نخواستهاند و هرگز اطاعت كوركورانه جايی در برنامه رهبری و راهبری آنان نداشته است.
وی افزود: بر همين اساس فرهنگ انتظار نيز فرهنگ شعور و آگاهی است و شناخت امام زمان(عج) بايد دلالت بر اين داشته باشد كه ايشان با چه هدفی، با چه منشی، با چه ديدگاهی و با چه سبكی ظهور خواهند كرد و منتظر واقعی كسی است كه بداند كه امام او چه قصدی دارد و با چه هدفی به تغييرات اجتماعی خواهد پرداخت. در واقع در رهبری امام مهدی يك پيروی آگاهانه طلب میشود و اگر قرار باشد مأموم از شخصيتی مانند امام مهدی(ع) آگاهانه پيروی كند، بايد از بلوغ و رشد و سطح فهم بالايی برخوردار باشد.
پورعزت با اشاره به مضمون آيه 105 سوره شريفه انبياء كه صالحان را ميراثداران زمين معرفی میكند، شعور پيروان را مقدمه تحقق ظهور دانست و عنوان كرد: اساساً حضور امام در جامعه نابالغ منتفی است؛ كما اينكه در نهجالبلاغه هم اشاره میشود كه جامعه نابالغ استعدادی برای اين كه حكومت عدل در آن برپا شود، ندارد و در فرمايشات امام علی(ع) مشاهده میكنيم كه دليل امتناع ايشان از پرداختن به حكومت، قبل از رجوع گسترده مردم، همين نابالغ بودن جامعه عنوان میشود.
وی افزود: فرد منتظر فردی است كه از يك سو امام خويش را به صفات و سلوك میشناسد و از سوی ديگر و با توجه به اينكه بعثت نبی و دعوت مردم از سوی او چيزی جز ايجاد آگاهی و شوق در مردم نبوده است، اين آگاهی و شوق در او وجود دارد و همچنان كه گفته شد به شكل دغدغهمندی آگاهانه برای تغيير شرايط موجود خود را نشان میدهد. نهايتاً ظهور موعود نيز در هر روز تحقق پيدا كند حاكی از به بلوغ رسيدن آن آگاهی و شوق و نتيجه دادن حركتی است كه با بعثت نبی آغاز شده است.
پورعزت در بخش ديگری از اين گفتوگو خردمندی در انديشه و منش و زيبايی در سلوك و رفتار را به عنوان دو وصف و ويژگی جامعه آرمانی مورد انتظار شيعه مطرح كرد و گفت: در آرمانشهر موعود شيعی كه ما آن را شهر عدل میدانيم دو ويژگی به شكل بارز و برجسته ظهور خواهد كرد؛ يكی عقلانيت تامه در انديشه و منش و ديگری زيبايی در سلوك و رفتار كه میتوان عدالت در جامعه موعود را نيز با اين دو مؤلفه تعريف كرد.
نويسنده كتاب مختصات حكومت حقمدار در پرتو نهجالبلاغه افزود: در واقع انتظار جامعه موعود انتظار عدالت اجتماعی به نحو گسترده است و هدف اين عدالت اجتماعی ايجاد شرايط تكامل فرد فرد آحاد جامعه است و با تحقق چنين شرايطی، همچنانكه در روايات معتبر مطرح میشود، آن چه بسيار بارز خواهد بود، رفتارها و كنشهای اجتماعی عقلانی و زيبا است. در اين جامعه رفتار امام(ع) فوق العاده عقلانی است و رفتار پيروان او نيز عقلانی است و رفتار امام(ع) بسيار زيبا و اخلاقی است و رفتار پيروان او نيز زيبا و اخلاقی است.
پورعزت در بخش ديگری از اين گفتوگو با اشاره به لزوم بررسی فرآيندی كه بايد طی شود تا چنين جامعهای تحقق يابد، بيان كرد: در آيندهپژوهی مفهومی وجود دارد با عنوان پسنگری كه حاكی از شيوهای برای بررسیهای اين حوزه از مطالعات است. بر اساس اين شيوه يك مطالعه میتواند از جامعه آرمانی آغاز شود و به تدريج به آن چه كه هنوز فرانرسيده، اما نسبت به آن آينده، گذشته است منتقل شود. نتيجه اين خواهد بود كه برای مثال اگر قرار است در آينده نزديك و يا آينده دور، شهر عدلی زيبا و خردمند ايجاد شود، مراحل رسيدن به آن شهر عدل چيست و امروز ما بايد در چه شرايطی قرار گرفته باشيم كه بتوانيم در طی چند يا چندين مرحله در آينده به آن شهر عدل برسيم. ما نيازمند چنين پژوهشهايی هستيم تا اين مراحل و فرآيند را برای ما ترسيم كند.
اين عضو هيئت علمی دانشگاه تهران در پايان با تأكيد بر اين مطلب كه اعتراض نمیتواند منفعل باشد، عنوان كرد: منتظران بايد فعال باشند و فعاليت آنها نه در عرصه سياسی و بازیهای سياسی كه گاهی اوقات با انحراف آميخته میشود، بلكه با تمايل آگاهانه به تغيير وضع موجود و اشتياقی كه ناشی از اعتراض به وضع موجود، به واسطه شناخت وضع مطلوب است، توأم خواهد بود.
