نقد و بررسی قرآنپژوهی مستشرقين/4
آغاز مطالعات انتقادی شرقشناسان از قرن نوزدهم
گروه انديشه: حدوداً از قرن نوزدهم بيشترين مطالعات انتقادی مستشرقان در باب اسلام و قرآن را مشاهده می كنيم و در ميان گستره نگاشتهها و دايرة المعارفها شايد مشهورترين آنها دايرةالمعارف اسلام، قرآن و دايرةالمعارف ليدن است كه در لندن تهيه شده و به چاپ رسيده است.
حجتالاسلام و المسلمين عبدالكريم بهجتپور، عضو هيئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی، در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآنی(ايكنا)، به معرفی دايرهالمعارفهای تاليف غرب و نقد اين آثار پرداخت و عنوان كرد: حدوداً از قرن نوزدهم بيشترين مطالعات انتقادی در باب اسلام و قرآن را مشاهده میكنيم و در ميان گستره نگاشتهها و دايرة المعارفها شايد مشهورترين آنها دايرةالمعارف اسلام، قرآن و دايرةالمعارف ليدن است كه در لندن توليد شده است.
وی افزود: اين دايرهالمعارفها مورد توجه محققان مسلمان قرار گرفته است. برخی از تكنگاشتههای شرقشناسان هم مثل تكنگاشته تئودرنولدكه و مونتگمری وات كه با هم درآمدی بر تاريخ قرآن نوشتهاند يا نوشتههای بلاشر كه در ايران تحت عنوان بر آستان قرآن ترجمه شده، كتابهايی هستند كه معمولاً نويسندگان آنها با نگاه خودشان نسبت به اسلام پرداختند. در برابر آنها مسلمانان هم به نگاشتههايی دست زدند؛ اما اينكه آيا در رابطه با دايرةالمعارفها كه اشاره شد، كاری صورت گرفته يا نه، مطالعاتی در اين زمينه در حوزه علميه توسط گروهی تحت عنوان شيعهشناسی انجام شده است.
بهجتپور ادامه داد: بخشهای مربوط به بخشهای دايرة المعارف اسلام و دايرةالمعارف قرآن هلند مورد نقد قرار گرفتهند و مورد توجه بودهاند و همچنين پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی از حدود سال 81 دست به توليد دايرةالمعارفی در حوزه قرآن زده است كه ناظر به همين دايرةالمعارفها خصوصاً دايرةالمعارف قرآن ليدن و دايرةالمعارف قرآن اوليور ليمون است. در اين كتاب به نقد برخی از مدخلهای اين دايرهالمعارفها پرداخته است و به نظر میرسد كه انشاء الله طی سالهای آينده هر آنچه از شبهه يا ضعف در مبانی اسلام باشد، در اين دايرةالعمارف منعكس میشود و در اختيار علاقهمندان قرار میگيرد.
وی افزود: نوشتهها و مقالات متفرق در باب شرقشناسان يا تكنگاشتههايی كه به طور كلی به مقوله شرقشناسی پرداخته باشد، كم نيستند. در ميان نوشتههای اخير از شهيد حكيم كتابی در نقد مطالب شرقشناسان داريم كه در اين اثر انصافا نقدهای خوبی مطرح شده است. شايد دقيقترين و كاملترين كار را مرحوم استاد معرفت در شبهات و ردود انجام داده كه در پنج فصل سعی كردند جديدترين شبهات در باب كرامت قرآن را مطرح كنند.
اين پژوهشگر قرآن و حديث در پايان گفت: اينكه آيا برای قرآن مصدر است يا نيست، آيا نكتههای قرآن خلاف علم است يا نيست؟ آيا نكتههای تاريخی قرآن اسطوره است يا تاريخی؟ آيا ضعف عمل كردن قرآن وجود دارد؟، اين شبهات و ردودشان با ترجمه فارسی منتشر شده است كه در آن به شبهاتی در حول قرآن پاسخ دادهاند. برخی از آقايان هم ناظر به آثار شرقشناسان و تاريخ قرآن وارد شدهاند كه از جمله آن میتوانيم از راميار در تاريخ قرآن ياد كنيم وآقای حجتی در پژوهشی در تاريخ قرآن كه تا حدودی هم موفق عمل كردهاند.
وی افزود: اين دايرهالمعارفها مورد توجه محققان مسلمان قرار گرفته است. برخی از تكنگاشتههای شرقشناسان هم مثل تكنگاشته تئودرنولدكه و مونتگمری وات كه با هم درآمدی بر تاريخ قرآن نوشتهاند يا نوشتههای بلاشر كه در ايران تحت عنوان بر آستان قرآن ترجمه شده، كتابهايی هستند كه معمولاً نويسندگان آنها با نگاه خودشان نسبت به اسلام پرداختند. در برابر آنها مسلمانان هم به نگاشتههايی دست زدند؛ اما اينكه آيا در رابطه با دايرةالمعارفها كه اشاره شد، كاری صورت گرفته يا نه، مطالعاتی در اين زمينه در حوزه علميه توسط گروهی تحت عنوان شيعهشناسی انجام شده است.
بهجتپور ادامه داد: بخشهای مربوط به بخشهای دايرة المعارف اسلام و دايرةالمعارف قرآن هلند مورد نقد قرار گرفتهند و مورد توجه بودهاند و همچنين پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی از حدود سال 81 دست به توليد دايرةالمعارفی در حوزه قرآن زده است كه ناظر به همين دايرةالمعارفها خصوصاً دايرةالمعارف قرآن ليدن و دايرةالمعارف قرآن اوليور ليمون است. در اين كتاب به نقد برخی از مدخلهای اين دايرهالمعارفها پرداخته است و به نظر میرسد كه انشاء الله طی سالهای آينده هر آنچه از شبهه يا ضعف در مبانی اسلام باشد، در اين دايرةالعمارف منعكس میشود و در اختيار علاقهمندان قرار میگيرد.
وی افزود: نوشتهها و مقالات متفرق در باب شرقشناسان يا تكنگاشتههايی كه به طور كلی به مقوله شرقشناسی پرداخته باشد، كم نيستند. در ميان نوشتههای اخير از شهيد حكيم كتابی در نقد مطالب شرقشناسان داريم كه در اين اثر انصافا نقدهای خوبی مطرح شده است. شايد دقيقترين و كاملترين كار را مرحوم استاد معرفت در شبهات و ردود انجام داده كه در پنج فصل سعی كردند جديدترين شبهات در باب كرامت قرآن را مطرح كنند.
اين پژوهشگر قرآن و حديث در پايان گفت: اينكه آيا برای قرآن مصدر است يا نيست، آيا نكتههای قرآن خلاف علم است يا نيست؟ آيا نكتههای تاريخی قرآن اسطوره است يا تاريخی؟ آيا ضعف عمل كردن قرآن وجود دارد؟، اين شبهات و ردودشان با ترجمه فارسی منتشر شده است كه در آن به شبهاتی در حول قرآن پاسخ دادهاند. برخی از آقايان هم ناظر به آثار شرقشناسان و تاريخ قرآن وارد شدهاند كه از جمله آن میتوانيم از راميار در تاريخ قرآن ياد كنيم وآقای حجتی در پژوهشی در تاريخ قرآن كه تا حدودی هم موفق عمل كردهاند.
