شرح دعای روز نوزدهم ماه رمضان در بيان آيتالله مجتهدی تهرانی
گروه انديشه: بايد از حال همسايه خود با خبر باشيد؛ بعضیها با نان خالی روزه میگيرند و شما مسئول هستيد، حتی اگر بی خبر باشيد! بايد تحقيق كنيد و از حال همسايه فقيرتان اطلاع داشته باشيد.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، آيتالله مجتهدی تهرانی، استاد برجسته اخلاق، همهروزه در روزهای ماه مبارك رمضان در بين نماز ظهر و عصر در مدرسه علميه خود به شرح دعای مختصر آن روز میپرداختند كه شرح دعای روز نوزدهم ماه مبارك رمضان در بيان ايشان به قرار ذيل است:
«اللهمّ وفّرْ فيهِ حَظّی من بَرَكاتِهِ، وسَهّلْ سَبيلی الى خَیْراتِهِ، ولا تَحْرِمْنی قَبولَ حَسَناتِهِ، يا هادياً الى الحَقّ المُبين؛ خدايا در اين روز بهره مرا از بركات و فيوضات ماه مبارك رمضان افزون نما و راهم را بسوی خيرها وخوبیهايش هموار ساز و مرا از درك نيكیهای آن محروم ننما، ای راهنما به سوى حـق آشكار.
«اللَّهُمَّ وَفِّرْ فِيهِ حَظِّی مِنْ بَرَكَاتِهِ»: خدايا روزی من كن تا از بركات ماه مبارك رمضان حظ و بهره فراوان ببرم، و بركات ماه رمضان همان قرآن خواندن و دعای ابو حمزه خواندن است و گريه كردن بر سختی مرگ و آنچه پس از مرگ در پيش رو داريم.
توبه نمودن و پذيرفته شدن آن نمونهای از حظ و بهرهای است كه از بركات اين روز میتواند باشد . يكی از بركاتی كه در اين روز میتوان از آن بهرهمند شد، توبه به درگاه خداوند است؛ آن هم « توبه نصوح» كه ديگر بازگشت به گناه وجود نداشته باشد. چرا كه خداوند توبه كنندگان را دوست دارد : «انَّ اللّهَ یُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَیُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ؛ خداوند توبه كنندگان و پاكان را دوست دارد» (بقره/ 222) و توبه آنان را در صورت اصرار نورزيدن بر گناه میآمرزد...
امير مؤمنان حضرت علی (ع) يكی از اسوههای بزرگ در يتيم نوازی و رسيدگی به امور آنان بود؛ چنانچه در حديثی فرمودند: «من افضل البر برالايتام؛ از برترين نيكیها، نيكی به يتيمان است».
خداوند عزوجل در قرآن خطاب به بندگان خويش میفرمايد: « فاستبقوا الخيرات؛ پس در كارهای خير (از يكديگر) سبقت بگيريد»، چرا كه انسان در لحظهای از عمر خود ممكن است تصميم كار خيری را بگيرد و در لحظهای ديگر از آن منصرف گردد يا اينكه عمر او كفاف ندهد تا آن كار خير را انجام دهد لذا خداوند انسانها را به سبقت گرفتن در كار خير امر میفرمايد و ما نيز بايد اين را در نظر داشته باشيم. ممكن است كه ماه رمضان سال آتی از عمر ما نباشد كه بتوانيم كار خيری را انجام دهيم، پس امروز كه از عمر ماست و هم اكنون در اين ماه قرار داريم، بهتر است كه از اين فرصتها استفاده نماييم...
قرائت قرآن يكی از مهمترين اعمال در اين روزهای با ارزش و مخصوصاً ليالی قدر است؛ چرا كه خداوند متعال در قرآن میفرمايد: «شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِیَ أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ؛ماه رمضانی كه قرآن در آن ماه نازل گرديد »(بقره/ 185) و اين آيه نشاندهنده اين است كه اين ماه، ماه برپايی قرآن چه از نظر تلاوت و چه از نظر عمل میباشد چنانچه پيامبر اكرم (ص) فرمودند: «عليك بقرائه القرآن فان قرائته كفاره للذنوب و ستر فی النار و امان من العذاب؛ بر تو باد قرائت قرآن، زيرا كه خواندن قرآن كفاره گناهان و پوششی از آتش (دوزخ) و ايمنی از عذاب است».
«حظ» به معنی بهره است. بعضیها در معاملات و قرض دادنهايشان بهره حرام میگيرند و اهل ربا هستند. فراموش نكنيم بهره دو نوع است: يكی بهره حرام مثل ربا و يكی هم بهره معنوی مثل ماه رمضان كه محل دعا و بهرههای معنوی میباشد.
«وَ سَهِّلْ سَبِيلِی إِلَی خَیْرَاتِهِ؛ خدايا راه خيرات را برای من آسان كن». يكی از خيرات افطاری دادن هست، اگر تمكن مالی داريد افطاری بدهيد، كه ثواب زيادی هم دارد. لذا از خدا بخواهيد كه راه خيرات را برای ما آسان بكند؛ بايد از حال همسايه خود با خبر باشيد؛ بعضیها سحری ندارند بخورند با نان خالی روزه میگيرند؛ و شما مسئول هستيد، حتی اگر بی خبر باشيد! بايد تحقيق كنيد و از حال همسايه فقيرتان اطلاع داشته باشيد.
در روايت است كه شخصی مورد مؤاخذه امام معصوم(ع) قرار گرفت كه چرا تو از حال همسايه فقيرت بیخبری؟ آن شخص گفت: نمیدانستم. حضرت فرمودند: مؤاخذهات میكنم كه چرا نمیدانستی؛ اگر با خبر بودی كه همسايهات ندارد و كمك نمیكردی كه كافر بودی! صرف دعا خواندن انسان را بهشتی نمیكند. بايد زير بال و پر فقرا را گرفت؛ آن هم نه هر فقيری، بلكه فقير آبرومند كه فقير هست و اظهار فقر نمیكند. كاری نكنيم حسنات اعمال از بين برود.
«وَ لاَ تَحْرِمْنِی قَبُولَ حَسَنَاتِهِ؛ خدايا مرا از قبول حسنات محروم نكن»، خدايا اگر كار خوبی میكنم، اهل نماز شب و دعای ابوحمزه و ... هستم حسنات آن اعمالم را به من برسان و محرومم نكن؛ يعنی كاری نكنم كه آن حسناتم از بين برود، مثلاً اگر يك غيبت كنم، تمام اعمال چهل روزه من از بين میرود (مستدرك الوسائل ج 7، ص322). در حديث آمده است كه اگر كسی غيبت كند، عبادات چهل روزه او در نامه كسی كه مورد غيبت قرار گرفته است، نوشته میشود (ارشاد القلوب، ترجمه رضايی ج 1 /278).
لذا اگر كسی غيبت شما را كرد، بايد برای او چشم روشنی هم ببريد چون تا چهل روز هر كار خيری كه بكند در نامه اعمال شما ثبت میشود؛ در «جامع السعادت» آمده است كه شخصی مورد غيبت قرار گرفت و آن شخص برای غيبت كننده هديه فرستاد و تشكر كرد. بايد هر روز بگوييم كه خدايا كاری كن كه حسناتم مورد قبول تو واقع بشود.
« یَا هَادِياً إِلَی الْحَقِّ الْمُبِين»؛ ای خدايی كه راهنمايی میكنی به سوی حق؛ الان چقدر بايد از خدا شكرگذار باشيم كه ما را به دين حق هدايت نموده است و همه، شيعيان اميرالمؤمنين علی بن ابيطالب(ع) هستيد.
«و الَی الحقِ المُبين»؛ حق مبين در حقيقت ولايت اهل بيت (ع) است كه خداوند ما را به سوی آن هدايت نموده است. در اين روز از خداوند میخواهيم كه خداوند ما را ياری كند تا بتوانيم كار نيكی كه با آن مواجه میشويم جامه عمل بپوشانيم چرا كه اگر خداوند انسان را ياری ننمايد هرگز نمیتواند به كار خيری دست بزند، زيرا شيطان در كمين انسان نشسته است تا او را از كارهای خير و خداپسندانه باز دارد. چنانچه امام صادق (ع) فرمودند: « هركس قصد انجام كار خيری را دارد، پس بايد در آن بشتابد، زيرا هر كار خيری كه پس افتد به راستی شيطان را در آن نظری است».
امام صادق(ع) فرمودند: «اذا همت بشی من الخير فلاتوخره فان الله عزوجل ربها اطلع علی العبد و هو علی شی من الطاعه فيقول و عزتی و جلالی لا اعذبك بعدها ابدا ؛ چون قصد انجام خيری نمودی پس آن را به تأخير مينداز، زيرا همانا كه خداوند بلند مرتبه چه بسيار باشد كه از بندهای در حال انجام خيری مطلع میشود و [به خاطر انجام همان كار خير] میگويد به بزرگی شكوهم سوگند كه تو را پس از انجام اين كار خير هرگز عذاب ننمايم».
انسان به واسطه گناهانی كه در طول عمر خويش انجام میدهد، باعث میگردد كه از يك سری كارهای نيك كه انجام آنها مقبول درگاه خداوند میباشد، محروم گردد. زيرا گناه حجابی است كه بنده بين خود و خدای خويش ايجاد میكند و آن حجاب اينگونه است كه انسان با انجام هر گناه لكه سياهی بر دلش مینشيند و با مرور زمان و انجام گناهان بيشتر آن لكه سياه افزون میگردد تا اينكه انسان با آن دل سياه خود نمیتواند با خدای خويش ارتباط برقرار كند و كسی كه از خدای خويش دور گردد، هرگز نمیتواند كار نيكی را انجام دهد. پس با اين وجود ما به درگاه خداوند استغاثه نموده و او را به حق دين حقی كه برای ما مقرر فرموده، قسم میدهيم كه ما را از گناهان دور ساخته و به انجام حسنات كه مقبول درگاه اوست مشغول سازد.
«اللهمّ وفّرْ فيهِ حَظّی من بَرَكاتِهِ، وسَهّلْ سَبيلی الى خَیْراتِهِ، ولا تَحْرِمْنی قَبولَ حَسَناتِهِ، يا هادياً الى الحَقّ المُبين؛ خدايا در اين روز بهره مرا از بركات و فيوضات ماه مبارك رمضان افزون نما و راهم را بسوی خيرها وخوبیهايش هموار ساز و مرا از درك نيكیهای آن محروم ننما، ای راهنما به سوى حـق آشكار.
«اللَّهُمَّ وَفِّرْ فِيهِ حَظِّی مِنْ بَرَكَاتِهِ»: خدايا روزی من كن تا از بركات ماه مبارك رمضان حظ و بهره فراوان ببرم، و بركات ماه رمضان همان قرآن خواندن و دعای ابو حمزه خواندن است و گريه كردن بر سختی مرگ و آنچه پس از مرگ در پيش رو داريم.
توبه نمودن و پذيرفته شدن آن نمونهای از حظ و بهرهای است كه از بركات اين روز میتواند باشد . يكی از بركاتی كه در اين روز میتوان از آن بهرهمند شد، توبه به درگاه خداوند است؛ آن هم « توبه نصوح» كه ديگر بازگشت به گناه وجود نداشته باشد. چرا كه خداوند توبه كنندگان را دوست دارد : «انَّ اللّهَ یُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَیُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ؛ خداوند توبه كنندگان و پاكان را دوست دارد» (بقره/ 222) و توبه آنان را در صورت اصرار نورزيدن بر گناه میآمرزد...
امير مؤمنان حضرت علی (ع) يكی از اسوههای بزرگ در يتيم نوازی و رسيدگی به امور آنان بود؛ چنانچه در حديثی فرمودند: «من افضل البر برالايتام؛ از برترين نيكیها، نيكی به يتيمان است».
خداوند عزوجل در قرآن خطاب به بندگان خويش میفرمايد: « فاستبقوا الخيرات؛ پس در كارهای خير (از يكديگر) سبقت بگيريد»، چرا كه انسان در لحظهای از عمر خود ممكن است تصميم كار خيری را بگيرد و در لحظهای ديگر از آن منصرف گردد يا اينكه عمر او كفاف ندهد تا آن كار خير را انجام دهد لذا خداوند انسانها را به سبقت گرفتن در كار خير امر میفرمايد و ما نيز بايد اين را در نظر داشته باشيم. ممكن است كه ماه رمضان سال آتی از عمر ما نباشد كه بتوانيم كار خيری را انجام دهيم، پس امروز كه از عمر ماست و هم اكنون در اين ماه قرار داريم، بهتر است كه از اين فرصتها استفاده نماييم...
قرائت قرآن يكی از مهمترين اعمال در اين روزهای با ارزش و مخصوصاً ليالی قدر است؛ چرا كه خداوند متعال در قرآن میفرمايد: «شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِیَ أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ؛ماه رمضانی كه قرآن در آن ماه نازل گرديد »(بقره/ 185) و اين آيه نشاندهنده اين است كه اين ماه، ماه برپايی قرآن چه از نظر تلاوت و چه از نظر عمل میباشد چنانچه پيامبر اكرم (ص) فرمودند: «عليك بقرائه القرآن فان قرائته كفاره للذنوب و ستر فی النار و امان من العذاب؛ بر تو باد قرائت قرآن، زيرا كه خواندن قرآن كفاره گناهان و پوششی از آتش (دوزخ) و ايمنی از عذاب است».
«حظ» به معنی بهره است. بعضیها در معاملات و قرض دادنهايشان بهره حرام میگيرند و اهل ربا هستند. فراموش نكنيم بهره دو نوع است: يكی بهره حرام مثل ربا و يكی هم بهره معنوی مثل ماه رمضان كه محل دعا و بهرههای معنوی میباشد.
«وَ سَهِّلْ سَبِيلِی إِلَی خَیْرَاتِهِ؛ خدايا راه خيرات را برای من آسان كن». يكی از خيرات افطاری دادن هست، اگر تمكن مالی داريد افطاری بدهيد، كه ثواب زيادی هم دارد. لذا از خدا بخواهيد كه راه خيرات را برای ما آسان بكند؛ بايد از حال همسايه خود با خبر باشيد؛ بعضیها سحری ندارند بخورند با نان خالی روزه میگيرند؛ و شما مسئول هستيد، حتی اگر بی خبر باشيد! بايد تحقيق كنيد و از حال همسايه فقيرتان اطلاع داشته باشيد.
در روايت است كه شخصی مورد مؤاخذه امام معصوم(ع) قرار گرفت كه چرا تو از حال همسايه فقيرت بیخبری؟ آن شخص گفت: نمیدانستم. حضرت فرمودند: مؤاخذهات میكنم كه چرا نمیدانستی؛ اگر با خبر بودی كه همسايهات ندارد و كمك نمیكردی كه كافر بودی! صرف دعا خواندن انسان را بهشتی نمیكند. بايد زير بال و پر فقرا را گرفت؛ آن هم نه هر فقيری، بلكه فقير آبرومند كه فقير هست و اظهار فقر نمیكند. كاری نكنيم حسنات اعمال از بين برود.
«وَ لاَ تَحْرِمْنِی قَبُولَ حَسَنَاتِهِ؛ خدايا مرا از قبول حسنات محروم نكن»، خدايا اگر كار خوبی میكنم، اهل نماز شب و دعای ابوحمزه و ... هستم حسنات آن اعمالم را به من برسان و محرومم نكن؛ يعنی كاری نكنم كه آن حسناتم از بين برود، مثلاً اگر يك غيبت كنم، تمام اعمال چهل روزه من از بين میرود (مستدرك الوسائل ج 7، ص322). در حديث آمده است كه اگر كسی غيبت كند، عبادات چهل روزه او در نامه كسی كه مورد غيبت قرار گرفته است، نوشته میشود (ارشاد القلوب، ترجمه رضايی ج 1 /278).
لذا اگر كسی غيبت شما را كرد، بايد برای او چشم روشنی هم ببريد چون تا چهل روز هر كار خيری كه بكند در نامه اعمال شما ثبت میشود؛ در «جامع السعادت» آمده است كه شخصی مورد غيبت قرار گرفت و آن شخص برای غيبت كننده هديه فرستاد و تشكر كرد. بايد هر روز بگوييم كه خدايا كاری كن كه حسناتم مورد قبول تو واقع بشود.
« یَا هَادِياً إِلَی الْحَقِّ الْمُبِين»؛ ای خدايی كه راهنمايی میكنی به سوی حق؛ الان چقدر بايد از خدا شكرگذار باشيم كه ما را به دين حق هدايت نموده است و همه، شيعيان اميرالمؤمنين علی بن ابيطالب(ع) هستيد.
«و الَی الحقِ المُبين»؛ حق مبين در حقيقت ولايت اهل بيت (ع) است كه خداوند ما را به سوی آن هدايت نموده است. در اين روز از خداوند میخواهيم كه خداوند ما را ياری كند تا بتوانيم كار نيكی كه با آن مواجه میشويم جامه عمل بپوشانيم چرا كه اگر خداوند انسان را ياری ننمايد هرگز نمیتواند به كار خيری دست بزند، زيرا شيطان در كمين انسان نشسته است تا او را از كارهای خير و خداپسندانه باز دارد. چنانچه امام صادق (ع) فرمودند: « هركس قصد انجام كار خيری را دارد، پس بايد در آن بشتابد، زيرا هر كار خيری كه پس افتد به راستی شيطان را در آن نظری است».
امام صادق(ع) فرمودند: «اذا همت بشی من الخير فلاتوخره فان الله عزوجل ربها اطلع علی العبد و هو علی شی من الطاعه فيقول و عزتی و جلالی لا اعذبك بعدها ابدا ؛ چون قصد انجام خيری نمودی پس آن را به تأخير مينداز، زيرا همانا كه خداوند بلند مرتبه چه بسيار باشد كه از بندهای در حال انجام خيری مطلع میشود و [به خاطر انجام همان كار خير] میگويد به بزرگی شكوهم سوگند كه تو را پس از انجام اين كار خير هرگز عذاب ننمايم».
انسان به واسطه گناهانی كه در طول عمر خويش انجام میدهد، باعث میگردد كه از يك سری كارهای نيك كه انجام آنها مقبول درگاه خداوند میباشد، محروم گردد. زيرا گناه حجابی است كه بنده بين خود و خدای خويش ايجاد میكند و آن حجاب اينگونه است كه انسان با انجام هر گناه لكه سياهی بر دلش مینشيند و با مرور زمان و انجام گناهان بيشتر آن لكه سياه افزون میگردد تا اينكه انسان با آن دل سياه خود نمیتواند با خدای خويش ارتباط برقرار كند و كسی كه از خدای خويش دور گردد، هرگز نمیتواند كار نيكی را انجام دهد. پس با اين وجود ما به درگاه خداوند استغاثه نموده و او را به حق دين حقی كه برای ما مقرر فرموده، قسم میدهيم كه ما را از گناهان دور ساخته و به انجام حسنات كه مقبول درگاه اوست مشغول سازد.
