شب قدر؛ سرآغاز زندگی نوين بشر و مبدأ تاريخ كمال و بامداد نيكبختی او
گروه انديشه: آيتاللهالعظمی صافی گلپايگانی به مناسبت فرارسيدن شبهای مباركه قدر در نوشتاری به تبيين جايگاه و اهميت شب قدر پرداخته و آن را سرآغاز زندگی نوين بشر و مبدأ تحوّل و تاريخ كمال واقعی انسانها خواندهاند كه اگر نبود بامداد نيكبختی بشر طلوع نمیكرد و از بند اسارت اقويا و استعمارگران آزاد نمیشد.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، آيتالله العظمی صافی گلپايگانی به مناسبت فرارسيدن شبهای مباركه قدر در نوشتاری به تبيين جايگاه و اهميت شب قدر پرداخته و آن را سرآغاز زندگی نوين بشر و مبدأ تحوّل و تاريخ كمال واقعی انسانها خواندهاند كه متن كامل آن به شرح ذيل است:
«شب قدر»، شب نور، رحمت، شب نزول قرآن و مَطْلَع خيرات و سعادات، و هنگام نزول بركات و سرآغاز زندگی نوين بشر و مبدأ تحوّل و تاريخ كمال واقعی انسانهاست؛ شبی كه اگر نبود و نيامده بود، شب تيره بدبختی انسان به پايان نمیرسيد و بامداد نيكبختی او طلوع نمیكرد و از بند اسارت اقويا و استعمارگران آزاد نمیگشت.
شب قدر، ليله مباركه، شب آزادی بشر و اعلان حقوق انسان و حكومت عدالت و دادگستری است؛ شبی كه برای ملتهای غفلتزده، ناآگاه و آلوده به فساد و تباهی و گمراهی، صبح هدايت و بيداری و آگاهی و رستگاری گشت و بزرگترين و گرامیترين كتب آسمانی ـ كه الی الابد و جاودان، راهنمای بشر و ضامن سعادت است ـ نازل شد و با اشراق ملكوتی، جهان را از ظلمت شرك و ثنویّتِ مجوس، تثليث ترسا، خرافات يهود و بتپرستی و ... به روشنايی توحيد و پرستش خدای يگانه راهبر شد.
اگر اين شب نبود، تمدن عظيم اسلامی با آن همه ارزشها و علوم معارف، اخلاقيات، عرفان، فقه و ... شخصيتهای والای پرورش يافته در دامن آن نيز وجود نداشت.
مدارجی كه بشر پس از نزول قرآن طی كرده و به منازل و معارجی كه پس از اين میرسد، همه از بركات اين شب و هدايت قرآن است.
برای اين كه تأثير اين شب عزيز در پيشرفت اهداف انسانی و ترقی جامعه بشری آشكار شود، موفقيتهای بزرگ و حركتها و جهشهايی را كه تحت تأثير تعاليم آزادیبخش قرآن در علم و صنعت و تمدن در طول 14 قرن، نصيب انسان شده است در نظر بگيريم و با زندگی كم تحرك و خاموش و كم نور پيش از آن مقايسه كنيم تا معلوم شود چگونه جنبش و نهضت اسلام و قيام مسلمين و رسالت پيامبر بزرگ خدا محمّد بن عبدالله(ص) مبدأ اصلاحات، جنبشها و انقلابات آزادیخواهانه و مترقی گرديد و كاروان بشريت را با سرعت و شتاب روزافزون، هر چه بيشتر به پيش برد و اين آدمیزاد را كه صدها قرن بود با كندی و سستی و ناتوانی گام بر میداشت، در ظرف 14 قرن به كجا رسانيد و دامنه فكر و انديشه او را از حدود زمين و ماه و كرات در گذرانيد.
آری، قرآن افكار را دگرگون كرده و شخصيت انسان را محترم شمرد و حقوق بشر را با صراحت اعلام كرد و پرستش افراد را محكوم كرده و قدرتهای شخصی را در هم شكست و هيئت حاكمه را محدود و از آن تجملات، تبذيرها، امتيازات و حيف و ميل بيتالمال و غارت دسترنج مردم باز داشت و برای همه، حقوق مدنی متساوی قرار داد.
پس، شب قدر از فرصتهای بسيار ارزنده و مغتنم است و ما بايد اين شب را برای تفكر در اوضاع اسلامی و توجه بيشتر به تعاليم قرآن مجيد غنيمت بدانيم و به مقدار ارتباط خود با قرآن و احكام آن، كاملاً رسيدگی كنيم.
بايد از ليالی متبرّكه «احياء» ـ كه در فضيلت آن و شب زندهداری و عبادت در آن در كتب دعا و حديث، اخبار بسيار وارد شده ـ استفاده كنيم. شبهای قدر شبهايی است كه هر شخصی در آن به در خانه خدا برود، به سعادت حضور معنوی و لذت تقرب نايل میشود.
قرآن، شب قدر را «ليلة مباركه» خوانده و در شأن آن يك سوره نازل شده و شرافت آن شب، از هزار ماه بيشتر است. هر چند در تعيين شب قدر اختلاف است، ولی قول معتمد و محقّق ـ كه از روايات معتبره گرفته شده ـ اين است كه از شب «نوزدهم» و «بيست و يكم» و «بيست و سوم» ماه رمضان بيرون نيست و به احتمال قوی ـ كه برخی از احاديث هم مثل «روايت جهنی» مؤیّد آن است ـ شب قدر، شب بيست و سوم است و از برخی اخبار ديگر استفاده میشود كه هر يك از اين سه شب «شب قدر» است.
به هر حال اگر به طور يقين، شب قدر معلوم نشود، نهان بودن آن متضمن حكمت و مصلحتی بوده و ممكن است آن مصلحت اين باشد كه مسلمانان تمام شبهای اين ماه، يا لااقل اين سه شب را در عبادت و پرستش خدای تعالی و تلاوت قرآن و آموختن معارف، حقايق و تعاليم آن، بيشتر اهتمام نمايند و سراسر ماه را «ماه قرآن» قرار دهند و در شبهای «نوزدهم» و «بيست و يكم» و «بيست و سوم»، در توبه و استغفار و اصلاح احوال و خواندن قرآن و دعا، جدّ و جحد بليغ نمايند و تا صبح بيدار باشند.
نكته ديگری كه در پنهان ماندن شب قدر به نظر میرسد، اين است كه اگر اين شب با اين همه قدر و منزلت، مشخص و شناخته شود، بسياری از مردم به عبادت در آن اكتفا كرده و از فيض توجه و دعا در ساير شبها باز میمانند و بسا كه سبب غرور يا عجز بعضی شود؛ در حالی كه چون پنهان و نامشخص است، مؤمنان در تمام شبهايی كه طرفِ احتمال است به ذكر الهی و توبه اشتغال میورزند و از بركات و ثوابهای بيشتری مستفيض شده و به واسطه تمرين زيادتر، ملكات فاضله در آنها راسختر میشود.
از جمله وظايف مهم در اين شبها، تجديد عهد با ولی امر، حضرت بقیّةالله(عج) و خواندن دعای معروف: «اَللُهَّم كُن لِوَلِیِّكَ...» میباشد؛ زيرا شب قدر به آن حضرت تعلق خاص دارد و در آن شب ملايكه بر آن بزرگوار نازل میشوند و تمسك به قرآن و عترت و كتاب مبين و امام مبين هم اقتضا دارد كه در شب قدر، مؤمنان به ثقلين قرآن مجيد و آخرين امامِ عدالتگستر و بقيه عترت هادیّه و مصداق حقيقی «ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتابَ الَّذِينَ اصْطَفَیْنا مِنْ عِبَادِنَا؛ سپس اين كتاب را به آن بندگان خود كه [آنان را] برگزيده بوديم، به ميراث داديم.» (فاطر/32) يعنی به حضرت حجّة بن الحسن العسكری روحی و ارواح العالمين له الفدا تمسّك نموده و بدانند كه به تصريح اخبار متواتره ثقلين، امن و نجات از ضلالت و گمراهی، فقط در سايه تمسّك به قرآن و عترت حاصل میشود و برای نجات از اين همه انحرافات و سرگردانیهای گوناگون، راهی جز توسّل و تمسّك به هدايت «قرآن و عترت» نيست.
«شب قدر»، شب نور، رحمت، شب نزول قرآن و مَطْلَع خيرات و سعادات، و هنگام نزول بركات و سرآغاز زندگی نوين بشر و مبدأ تحوّل و تاريخ كمال واقعی انسانهاست؛ شبی كه اگر نبود و نيامده بود، شب تيره بدبختی انسان به پايان نمیرسيد و بامداد نيكبختی او طلوع نمیكرد و از بند اسارت اقويا و استعمارگران آزاد نمیگشت.
شب قدر، ليله مباركه، شب آزادی بشر و اعلان حقوق انسان و حكومت عدالت و دادگستری است؛ شبی كه برای ملتهای غفلتزده، ناآگاه و آلوده به فساد و تباهی و گمراهی، صبح هدايت و بيداری و آگاهی و رستگاری گشت و بزرگترين و گرامیترين كتب آسمانی ـ كه الی الابد و جاودان، راهنمای بشر و ضامن سعادت است ـ نازل شد و با اشراق ملكوتی، جهان را از ظلمت شرك و ثنویّتِ مجوس، تثليث ترسا، خرافات يهود و بتپرستی و ... به روشنايی توحيد و پرستش خدای يگانه راهبر شد.
اگر اين شب نبود، تمدن عظيم اسلامی با آن همه ارزشها و علوم معارف، اخلاقيات، عرفان، فقه و ... شخصيتهای والای پرورش يافته در دامن آن نيز وجود نداشت.
مدارجی كه بشر پس از نزول قرآن طی كرده و به منازل و معارجی كه پس از اين میرسد، همه از بركات اين شب و هدايت قرآن است.
برای اين كه تأثير اين شب عزيز در پيشرفت اهداف انسانی و ترقی جامعه بشری آشكار شود، موفقيتهای بزرگ و حركتها و جهشهايی را كه تحت تأثير تعاليم آزادیبخش قرآن در علم و صنعت و تمدن در طول 14 قرن، نصيب انسان شده است در نظر بگيريم و با زندگی كم تحرك و خاموش و كم نور پيش از آن مقايسه كنيم تا معلوم شود چگونه جنبش و نهضت اسلام و قيام مسلمين و رسالت پيامبر بزرگ خدا محمّد بن عبدالله(ص) مبدأ اصلاحات، جنبشها و انقلابات آزادیخواهانه و مترقی گرديد و كاروان بشريت را با سرعت و شتاب روزافزون، هر چه بيشتر به پيش برد و اين آدمیزاد را كه صدها قرن بود با كندی و سستی و ناتوانی گام بر میداشت، در ظرف 14 قرن به كجا رسانيد و دامنه فكر و انديشه او را از حدود زمين و ماه و كرات در گذرانيد.
آری، قرآن افكار را دگرگون كرده و شخصيت انسان را محترم شمرد و حقوق بشر را با صراحت اعلام كرد و پرستش افراد را محكوم كرده و قدرتهای شخصی را در هم شكست و هيئت حاكمه را محدود و از آن تجملات، تبذيرها، امتيازات و حيف و ميل بيتالمال و غارت دسترنج مردم باز داشت و برای همه، حقوق مدنی متساوی قرار داد.
پس، شب قدر از فرصتهای بسيار ارزنده و مغتنم است و ما بايد اين شب را برای تفكر در اوضاع اسلامی و توجه بيشتر به تعاليم قرآن مجيد غنيمت بدانيم و به مقدار ارتباط خود با قرآن و احكام آن، كاملاً رسيدگی كنيم.
بايد از ليالی متبرّكه «احياء» ـ كه در فضيلت آن و شب زندهداری و عبادت در آن در كتب دعا و حديث، اخبار بسيار وارد شده ـ استفاده كنيم. شبهای قدر شبهايی است كه هر شخصی در آن به در خانه خدا برود، به سعادت حضور معنوی و لذت تقرب نايل میشود.
قرآن، شب قدر را «ليلة مباركه» خوانده و در شأن آن يك سوره نازل شده و شرافت آن شب، از هزار ماه بيشتر است. هر چند در تعيين شب قدر اختلاف است، ولی قول معتمد و محقّق ـ كه از روايات معتبره گرفته شده ـ اين است كه از شب «نوزدهم» و «بيست و يكم» و «بيست و سوم» ماه رمضان بيرون نيست و به احتمال قوی ـ كه برخی از احاديث هم مثل «روايت جهنی» مؤیّد آن است ـ شب قدر، شب بيست و سوم است و از برخی اخبار ديگر استفاده میشود كه هر يك از اين سه شب «شب قدر» است.
به هر حال اگر به طور يقين، شب قدر معلوم نشود، نهان بودن آن متضمن حكمت و مصلحتی بوده و ممكن است آن مصلحت اين باشد كه مسلمانان تمام شبهای اين ماه، يا لااقل اين سه شب را در عبادت و پرستش خدای تعالی و تلاوت قرآن و آموختن معارف، حقايق و تعاليم آن، بيشتر اهتمام نمايند و سراسر ماه را «ماه قرآن» قرار دهند و در شبهای «نوزدهم» و «بيست و يكم» و «بيست و سوم»، در توبه و استغفار و اصلاح احوال و خواندن قرآن و دعا، جدّ و جحد بليغ نمايند و تا صبح بيدار باشند.
نكته ديگری كه در پنهان ماندن شب قدر به نظر میرسد، اين است كه اگر اين شب با اين همه قدر و منزلت، مشخص و شناخته شود، بسياری از مردم به عبادت در آن اكتفا كرده و از فيض توجه و دعا در ساير شبها باز میمانند و بسا كه سبب غرور يا عجز بعضی شود؛ در حالی كه چون پنهان و نامشخص است، مؤمنان در تمام شبهايی كه طرفِ احتمال است به ذكر الهی و توبه اشتغال میورزند و از بركات و ثوابهای بيشتری مستفيض شده و به واسطه تمرين زيادتر، ملكات فاضله در آنها راسختر میشود.
از جمله وظايف مهم در اين شبها، تجديد عهد با ولی امر، حضرت بقیّةالله(عج) و خواندن دعای معروف: «اَللُهَّم كُن لِوَلِیِّكَ...» میباشد؛ زيرا شب قدر به آن حضرت تعلق خاص دارد و در آن شب ملايكه بر آن بزرگوار نازل میشوند و تمسك به قرآن و عترت و كتاب مبين و امام مبين هم اقتضا دارد كه در شب قدر، مؤمنان به ثقلين قرآن مجيد و آخرين امامِ عدالتگستر و بقيه عترت هادیّه و مصداق حقيقی «ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتابَ الَّذِينَ اصْطَفَیْنا مِنْ عِبَادِنَا؛ سپس اين كتاب را به آن بندگان خود كه [آنان را] برگزيده بوديم، به ميراث داديم.» (فاطر/32) يعنی به حضرت حجّة بن الحسن العسكری روحی و ارواح العالمين له الفدا تمسّك نموده و بدانند كه به تصريح اخبار متواتره ثقلين، امن و نجات از ضلالت و گمراهی، فقط در سايه تمسّك به قرآن و عترت حاصل میشود و برای نجات از اين همه انحرافات و سرگردانیهای گوناگون، راهی جز توسّل و تمسّك به هدايت «قرآن و عترت» نيست.
