به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، آنچه پيش روی شماست گزيدهای از كتاب «بر مائده آسمانی» تأليف فقيه و انديشمند فرزانه آيتالله سيدمحمدرضا مدرسی طباطبايی يزدی درباره ليلةالقدر بوده كه بخش دوم آن تقديم علاقهمندان میشود.
اينجا در روايات به نكته عجيب و جالبی اشاره شده است: امام(ع) میفرمايد: «ای شيعيان ما! اگر میخواهيد با كسانی كه با شما مخالفند مباحثه كنيد از قرآن برای آنها دليل بياوريد، سوره مباركه قدر و آيه شريفه «إِنَّا أَنزَلناهُ فِی لَيلَةٍ مُّبارَكَةٍ إِنَّا كُنَّا مُنذِرِينَ فِيهَا یُفرَقُ كُلُّ أَمرٍ حَكِيمٍ»(1) را برای آنها تلاوت كنيد كه اگر با اين آيات با آنها مباحثه كنيد پيروز خواهيد شد و حجّت شما غالب خواهد شد.
از مخالفين سؤال كنيد «آيا شب قدر هميشه هست، يا فقط در يك زمان خاصّی بوده است؟ شخص مخالف مجبور است بگويد شب قدر برای هميشه است، به دو دليل:
اوّل اينكه از خود آيه استفاده میشود؛
دوم اينكه در روايات شيعه و سنّی مورد قبول است كه شب قدر برای هميشه است. آيه میفرمايد: ما قرآن را در شب مباركی نازل كرديم و آن شبی است كه در آن هر امر محكمی تفصيل میيابد و هر تقدير مجملی فيصله پيدا میكند. در اين آيه شريفه از فعل مضارع «يفرق» استفاده شده تا بر استمرار در طول زمان دلالت كند، در حالی كه در مورد نزول قرآن كريم از فعل ماضی «أَنزَلناهُ» استفاده شد. بنابراين معنای آيه شريفه چنين است كه: قرآن در شب قدر نازل شد، امّا شب قدر شبی است كه تقديرات امور هميشه در اين شب محقّق میشود. در سوره مباركه قدر هم اين تعبير با فعل مضارع «تَنَزَّلُ الْمَلائِكَةُ وَ الرُّوحُ» آمده است كه باز بر استمرار و تكرار نزول ملائكه و روح دلالت میكند.
پس ليلةالقدر برای هميشه است و هر سال تكرار میشود و ملائكه و روح هر سال نازل میشوند. از آن طرف، نزول فرشتگان در ليلةالقدر برای چيست؟ برای تقدير امور است. آنها تقديرات را میآورند. در زمان پيامبراعظم(ص) يقيناً بر قلب مبارك او نازل میشد. امّا حالا اين فرشتگان بر چه كسی نازل میشوند؟ كدام قلب توان و تحمّل آن را دارد؟ طبق روايت، مرگ، زندگی، بيماری، سلامتی، رزق، خوشی، ناخوشی، طاعت، عصيان و هر پديدهای كه در طول سال رخ خواهد داد در شب قدر محقّق میشود و ملائكه آن را نازل میكنند. چه قلبی است كه میتواند همه اين مطالب را دريافت بكند؟ آيا جز قلب ولیّ خدا و حجّت خدا، قلب ديگری هست؟
بنابراين، چون هر سال شب قدری داريم و ملائكه مقدّرات هر چيزی را میآورند، بايد روی زمين كسی باشد كه اين را تلقّی و دريافت بكند. وقتی كه رسولالله(ص) نباشد چه كسی تلقّی بكند؟ اميرمؤمنان(ع) هست. وقتی اميرمؤمنان(ع) نباشند كيست؟ امام حسن(ع) هستند. وقتی امام حسن(ع) نباشند كيست؟ امام حسين(ع) هستند. بعد از امام حسين(ع) چه كسی؟ امام سجّاد(ع) هست، بعد امام باقر(ع)، بعد امام صادق(ع)، بعد امام كاظم(ع)، بعد امام رضا(ع)، بعد امام جواد(ع)، بعد امام هادی(ع) و بعد امام عسكری(ع) هستند. و امروز، آن قلبی كه ملائكه بر او نازل میشوند و روح كه اعظم ملائكه است بر او نازل میشود و«مِن كُلِّ أَمرٍ» را تلقّی و دريافت میكند، آن قلبی كه اين گنجايش را دارد، قلب ولیّالله الاعظم است؛ قلب امام زمان عجّل الله تعالی فرجه الشريف است. اينجا خوب دقّت بفرماييد؛ يك راز گشوده میشود.
سرّ و باطن ليلة القدر، فاطمة الزهراء(س) است. كسی كه فاطمه زهرا(س) را به حقّ معرفت بشناسد ليلةالقدر را درك كرده است: عَن أَبِیعَبدِ اللَّهِ عليه السّلام أَنَّهُ قَالَ إِنَّا أَنزَلناهُ فِی لَيلَةِ الْقَدرِ اللَّيلَةُ فاطِمَةُ وَ الْقَدرُ اللَّهُ فَمَن عَرَفَ فاطِمَةَ حَقَّ مَعرِفَتِها فَقَد أَدرَكَ لَيلَةَ الْقَدر؛ از امام صادق(ع) وارد شده است كه فرمودند: همانا ما نازل كرديم آن را در شب قدر؛ شب فاطمه، قدر الله. پس كسی كه فاطمه را به گونه شايسته بشناسد، ليلة القدر را درك كرده است. (2)
از اينجا میفهميم اگر بخواهيم ليلةالقدر داشته باشيم بايد امام داشته باشيم؛ بايد حجّت خدا داشته باشيم. حجّت خدا بعد از پيامبر اعظم(ص) و علی(ع) بايد از فاطمه(ع) و فرزندان فاطمه(ع) باشد. و فرزندان فاطمه(ع) هستند كه حجّت خدا هستند تا امروز كه امام عصر ارواحنا لتراب مقدمه الفداء حجّت خدا است. در حقيقت چون فاطمه(س) علاوه بر مقام عصمت و عظمت خود مادرِ آن كسانی است كه ليلة القدر به آنها قوام دارد، لذا حقيقت ليلة القدر فاطمه(س) است.
پس يكی از نكات و اسرار اينكه ليلة القدر به فاطمه زهراء(س) تفسير شده اين است كه دامن او خاستگاه و محلّ پرورش كسانی است كه شب قدر با وجود آنها معنا پيدا میكند. ليلة القدر فاطمه زهرا(س) است كه در اولاد طاهرينش تجسّد و تبلور پيدا كرده است.
نكته ديگر و راز ديگر اين است كه طبق روايت، شخصی خدمت امام صادق(ع) آمد و عرض كرد: آقاجان! ليلة القدر فقط مخصوص زمان پيامبر(ص) بود، يا هميشه هست؟
قالَ سَمِعتُ رَجُلاً یَسأَلُ أَبا عَبدِ اللَّهِ عليه السّلام عَن لَيلَةِ الْقَدرِ فَقالَ أَخبِرنِی عَن لَيلَةِ الْقَدرِ كانَت أَو تَكُونُ فِی كُلِّ عَامٍ؟
حضرت فرمود: ليلة القدر برای هميشه است و اختصاص به زمان خاصّی ندارد. بعد، اين جمله را طبق روايت اضافه فرمود:
فقال عليه السّلام لَو رُفِعَت لَيلَةُ الْقَدرِ لَرُفِعَ الْقُرآنُ؛ (3)
اگر ليلة القدر برداشته شود و نباشد، قرآن نيست.
چرا؟ راز اين مطلب چيست؟ جهات و اسرار متفاوتی میتواند داشته باشد. امّا يك رازش باز حضرت فاطمه الزهرا(س) است. در حديث ثقلين پيامبر اسلام(ص) میفرمايد:
إِنِّی تارِكٌ فِيكُمُ الثَّقَلَينِ كِتابَ اللَّهِ وَ عِترَتِی أَهلَ بَيتِی وَ إِنَّهُما لَن یَفتَرِقا حَتَّی یَرِدا عَلَیَّ الْحَوضَ؛ (4)
ای مسلمانها! من از ميان شما خواهم رفت. امّا دو چيز گرانبها و ارزشمند را در ميان شما باقی میگذارم: يكی، كتاب خدا؛ و ديگری، عترت و اهل بيتم. اين دو تا (يعنی قرآن و عترت) هرگز از يكديگر جدا نمیشوند تا روز قيامت سر حوض بر من وارد بشوند.
بنابراين اگر ليلة القدر ـ كه قوام آن به حجّت خداست ـ برداشته شود، بايد قرآن هم برداشته شود؛ چون قرآن و عترت جدايیناپذيرند. اكنون بيشتر توجّه كنيد: از يك طرف گفتيم اگر ائمّه اطهار(ع) و امام زمان(عج) ـ نعوذبالله ـ نباشند ليلة القدری نيست و ليلة القدر معنی ندارد، چون قوام ليلة القدر به آنهاست. از طرف ديگر، طبق حديث ثقلين كه فرمود: «قرآن و عترت با هم هستند و از هم جدا نمیشوند» اگر ائمّه اطهار(ع) و امام زمان(عج) ـ نعوذ بالله ـ نباشند قرآن هم نيست. خلاصه، اگر ائمّه اطهار(ع) و امام زمان(عج) نباشند، نه ليلة القدر هست و نه قرآن. و چون فاطمه زهرا(س) مادرِ حجج الهی و در نتيجه باطن و حقيقت ليلة القدر است، اگر فاطمه زهرا(س) نباشد نه ليلة القدر هست و نه قرآن.
و معنای روايت كه فرمود: «اگر ليلة القدر نباشد قرآن هم نيست»؛ اين است كه اگر فاطمه زهرا(س) (كه حقيقت ليلة القدر است) نباشد قرآن هم نيست؛ زيرا اگر فاطمه زهرا(س) نبود عترت پيامبر اسلام(ص) هم نبودند و اگر نبود بايد قرآن هم نباشد، چون طبق حديث ثقلين قرآن و عترت از هم جدا نمیشوند.
ای شيعيان! ای نمازگزاران! ای عبادتكنندگان خداوند متعال در خانه او در شب قدر! ببينيد خداوند متعال چقدر به شما لطف كرده! چقدر عنايت كرده! چگونه درهای رحمتش را امشب بر روی ما باز كرده! از اين فرصت استفاده كنيد؛ ساده نگذريم؛ غافل نباشيم؛ معلوم نيست اين فرصت دوباره در اختيار ما باشد.
...عَنْ أَبِیجَعفَرٍ مُحَمَّدِ بنِ عَلِیٍّ الرِّضا عليه السّلام عَن آبائِهِ عَن عَلِیٍّ عليه السّلام قالَ (قالَ النَّبِیُّ صلّی الله عليه وآله) مَن أَحيا لَيلَةَ الْقَدرِ غُفِرَت لَهُ ذُنُوبُهُ وَ لَو كانَت عَدَدَ نُجُومِ السَّماءِ وَ مَثاقِيلَ الْجِبالِ وَ مَكایِيلَ الْبِحارِ؛ (5)
كسی كه شب قدر را احيا بدارد، خداوند متعال گناهان او را خواهد آمرزيد اگرچه به اندازه شماره ستارگان آسمان و وزن كوهها و به مقدار آبهای درياها باشد.
عجيب است! چه رحمتی بالاتر از اين! چه نعمتی بالاتر از اين! از اين فرصت استفاده كنيم و به درگاه خداوند متعال بازگرديم؛ از گذشته خود پشيمان بشويم و إستغفار كنيم؛ خود را در اين دريای مطهّر، تطهير نماييم و پاكيزه صبح كنيم. در روايت آمده است:
لا واللَّهِ ما أَرادَ اللَّهُ تَعالَی مِنَ النَّاسِ إِلَّا خَصلَتَينِ أَن یُقِرُّوا لَهُ بِالنِّعَمِ فَیَزِيدَهُم وَ بِالذُّنُوبِ فَیَغفِرَها لَهُم؛ (6)
(توجّه كنيد: طبق روايت، امام(ع) میفرمايد:) خدا از مردم جز دو خصلت نخواسته است: يكی اينكه اقرار كنند نعمتهايی كه دارند از خداست، تا خداوند نعمتشان را زياد كند؛ دوم اينكه به گناه و قصور خود اقرار كنند، تا خداوند گناهان را بيامرزد.
بنابراين، خود اين اقرار به گناه در پيشگاه الهی و اينكه بگوييم«خدايا ما بد كرديم، عصيان كرديم، خطا كرديم؛ در نتيجه الآن پشيمان هستيم، آمديم در خانهات» همين موجب آمرزش میشود.
اكنون در سحرِ شب قدر، در خانه خدا، اطمينان داشته باشيد كه خداوند متعال، إستغفار شما را قبول میكند و دعاهای شما را مستجاب میكند. ان شاء الله.(7)
1. الدخان، آيه4-3.
2. بحارالانوار، ج43، ص65، باب3.
3. الكافی، ج4، ص156.
4. وسائل الشيعة، ج27، ص34.
5. وسائل الشيعة، ج8، ص21.
6. الكافی، ج2، ص426.
7. كتاب «بر مائدهی آسمانی»، صص 286-293