بخش پژوهشهای قرآنی مسابقات دانشجویان مسلمان؛ زمینه ورود معارف قرآن به زندگی
گروه دانشگاه: به گفته عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس، برای ورود قرآن به واقعیت زندگی لازم است که قرآن به علوم وارد شود که این مهم با مطالعات بین رشتهای در مسابقات دانشجویان مسلمان میسر میشود.
محمدجواد مهدوینژاد، عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن (ایکنا)، به بیان نکاتی درباره افزوده شدن بخش پژوهش مسابقات بینالمللی قرآن دانشجویان مسلمان که سازمانهای فعالیتهای قرآنی دانشگاهیان کشور آن را برگزار میکند، پرداخت که در ادامه مشروح این گفتوگو را میخوانید.
ایکنا: نظر خود را در مورد افزوده شدن بخش پژوهش به مسابقات قرآن دانشجویان مسلمان بیان کنید. این بخش چه نتایج و دستاوردهایی را میتواند به همراه داشته باشد؟
افزوده شدن این بخش، یکی از مهمترین اتفاقاتی است که همه ما، سالها انتظار آن را داشتیم. در واقع این جشنواره زمینهای بود که باید از آن، ایدهها و محصولاتی که فرهنگ انقلاب 
و اندیشههای مبتنی بر آموزههای اسلامی ـ ایرانی انتظار آن را داشتند، جمعآوری شود. این اتفاق در واقع به ثمر رسیدن این ظرفیت تلقی میشود. این اتفاق را اولویت جدی و اساسی و به ثمر رسیدن انتظاری میدانیم که واقعاً از این مجموعه میرفته است.
اگر نتوانیم علاوه بر بحثهای متداول، آن چیزهایی که مبنای ذهنی ما در هندسه معرفتی انقلاب اسلامی و یا اندیشههای اسلامی ـ ایرانی است را تدوین کنیم قطعاً به اندازه کافی در کسب نتایجمان موفق نبودهایم، به همین دلیل این کار یکی از اولویتهای بسیار جدی و اساسی هست.
ایکنا: به طور خاص، محور روششناسی مطالعات میانرشتهای قرآن به عنوان یکی از دو محور اصلی فراخوان این مسابقات را چگونه ارزیابی میکنید؟ به نظر شما این محور برای این مسابقات مناسب است؟
قرآن باید وارد زندگی مردم شود و برای ورود قرآن به واقعیت زندگی و برای تبدیل شدن قرآن به بخشی از زندگی لازم است که قرآن به علوم دیگر نیز وارد شود. به همین دلیل این کار یکی از زمینههای بسیار جدی است. اگر به سلوک و اندیشههای بزرگان از زمان بوعلی سینا تا به امروز مراجعه کنیم بهویژه اندیشههای رهبر انقلاب و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، بارها شنیدهایم که علاوه بر خواندن، حفظ کردن و قرائت با صوت زیبا، قرآن باید وارد زندگی افراد شود و برای این کار لازم است دانش آن تدوین شود. برای این قسمت راهی نداریم جز اینکه مبانی دانش را تقویت کنیم و مطالعات بین رشتهای انجام بدهیم و از ظرفیتهایی که میتواند قرآن را بیش از پیش وارد زندگی افراد کند، استفاده حداکثری را ببریم.
ایکنا: چگونه میتوان علوم را با قرآن سنجید؟
پاسخ تمام سؤالات بشر در قرآن هست. ممکن است ما متوجه نشویم ولی در قرآن پاسخها وجود دارد. در رشتههای مختلف باید افراد صاحب فن و اهل نظر وارد شوند. همان طور که اثر یک داروی جدید را یک پزشک حاذق میفهمد. بهطور مثال در حوزههای هنر، معماری و شهرسازی قرآن به صراحت پیشنهادها و نظراتی دارد. همچنین در تفاسیر بزرگان و تفاسیر معتبر مبتنی بر روایات معصومین به صراحت و به دقت اجزایی در این رابطه ترسیم شده که گمشده معماری و هنر امروز جهان هست. علاوه بر اینکه پاسخهایی برای کشور ما دارد، بلکه پاسخهایی برای جهان در خودش دارد.
مطالب بسیار زیادی را هنوز کشف نکردهایم اما هر گاه مطالعه میکنیم دستاوردهایی بهدست میآوریم که شگفتانگیز است. چه کسی تصور میکرد که قرآن جریان تلاقی آب شیرین دریا و آب شور را پیشبینی کرده باشد و نکتهای گفته باشد اما اصحاب صاحب فن این را فهمیدند. چه کسی میتوانست پیشبینی کند که قرآن درباره نحوه اداره شهر و در رابطه با روابط صحیح بین همسایگان مطلب گفته باشد. اهل فنی که همزمان با مفاهیم قرآنی، اندیشههای اسلامی، احادیث معصومین(ع) و کلاً هندسه معرفتی اسلامی آشنایی دارد، این را درک میکنند.
یکی از معروفترین آیات در این باره آیه «وَاسْتَعْمَرَکُمْ فِیهَا؛ و در آن شما را استقرار داد»، (هود/61) است. این آیه تکلیف بسیاری از سؤالات مدیریتی در حوزه معماری و شهرسازی را مشخص میکند. در جایی دیگر در این مورد صحبت شده که مساجد را کسانی باید بسازند که طاهر هستند و جزو عباد مورد نظر خداوند هستند، «إِنَّمَا یَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللّهِ مَنْ آمَنَ بِاللّهِ وَالْیَوْمِ الآخِرِ وَأَقَامَ الصَّلاَةَ وَآتَى الزَّکَاةَ وَلَمْ یَخْشَ إِلاَّ اللّهَ فَعَسَى أُوْلَئِکَ أَن یَکُونُواْ مِنَ الْمُهْتَدِینَ؛ مساجد خدا را تنها کسانى آباد مىکنند که به خدا و روز بازپسین ایمان آورده و نماز برپا داشته و زکات داده و جز از خدا نترسیدهاند پس امید است که اینان از راهیافتگان باشند»، (توبه/18)، در احادیث مشخصات دقیق این افراد ذکر شده و این نشان میدهد که در بعضی مواقع جهان اسلام راه را اشتباه رفته است. باید اینها را فهمید و افراد را در سر جای خودشان بهکار گرفت، سورهای نیست که نکته مهمی در آن گفته نشده باشد و راهی را مقابل انسان باز نکرده باشد. بعضی آیات به قدری واضح است که نیاز به فکر کردن ندارد، بعضیهایشان کمی مبهمتر و پیچیدهتر هستند و فقط کسانی که با دیدگاه دقیقتری نگاه میکنند میتوانند استفادههایی داشته باشند. بهطور مثال در آیات بسیار زیادی در مورد نحوه معامله صحبت میشود که توصیههایی در حوزه معماری و شهرسازی، نحوه تعامل بین کارفرما، طراح و جامعه دارد. ممکن است این موارد برای رشتههای دیگر و حوزههای دیگر نیز مهم باشد همانطور که در حوزه هنر، معماری و شهرسازی به شدت قابل استفاده است و مورد نیاز جدی جامعه امروز است.
ایکنا: نظر شما در مورد محور وحدت در مسابقات دانشجویان مسلمانان چیست؟
وحدت، گمشده جهان اسلام هست بهویژه با توجه به تبلیغاتی که گروههای انحرافی دارند و کشورهایی که از سیاست تفرقه بیانداز و حکومت کن «Divide and rule» تبعیت میکنند. آنها هیچ علاقهای به اتحاد جهان اسلام نداشته و ندارند. همچنین برخی افراد ضعیف و بیپایه در جهان اسلام برای اینکه بتوانند حرفهای ناروا و منافع خودشان را حفظ کنند آنها هم از وحدت دوری میکنند. از جمله چیزهایی که بهصورت خیلی جدی به آن نیاز داریم موضوع وحدت جهان اسلام بوده و هست. وحدت جهان اسلام بسیار موضوع مهم و اساسی هست و شاید این طور جلسات و موقعیتها فرصتی است برای بیان اندیشه جمهوری اسلامی ایران که از ابتدا بر کلمه وحدت بهعنوان یک موضوع اساسی تأکید داشته و همواره وحدت جهان اسلام را طلب کرده است.
در بسیاری از مواقع جمهوری اسلامی ایران تجربهای موفق در وحدت سیاسی و اجتماعی است. در خیلی از مطالبی که مایه اختلاف میشود نظر خودش را با نظر دیگران به تعامل رسانده یا اگر اختلاف نظری بوده و مشکلی در اجرای نظر دیگران نبوده، آن نظر را اجرا کرده، این نکته مهمی است که نشان میدهد رویه علمای بزرگ ما و رویه کشور ما بر روی وحدت است.
خوب است که این همایش فرصتی برای بیان وحدت شود و عوامل جدیدی در این وحدت شناسایی شوند. بهعنوان مثال در جهان اسلام این موضوع بسیار مهم است که چگونه باید تلاش کنیم از مفاهیمی که جهان اسلام به آن اعتقاد دارد در هنرها استفاده کنیم. فرصت خوبی است که جهان اسلام بر نقاط اشتراک خود فکر کند، به همین علت آثار هنری در بسیاری از نقاط مسلماننشین دنیا شباهت معناداری پیدا کرده است. این همایش فرصت خوبی برای تبیین این نظریه ممتاز و مترقی جمهوری اسلامی مبتنی بر وحدت، هماهنگی و انسجام جهان اسلام است.
ایکنا: آیا با وحدت علمی میتوانیم به وحدت سیاسی برسیم؟
وحدت سیاسی دو معنا دارد یک وحدت به این معنا که سیاستمداران به این وحدت برسند. منافع بسیاری از کشورها بر وحدت اقتضا نمیکند. آنها کشورهایی هستند که ذاتاً با نوعی دیکتاتوری اداره میشوند. اساس این کشورها پولهای عظیم نفتی است و خانواده محدودی بخش بزرگی از ثروت جامعه را به خودشان اختصاص دادهاند. با آنها نمیشود و نباید وحدت داشت. منافع آنها در تفرقه است. وحدت روشنی در این حوزه در جهان اسلام نمیبینم.
نوع دیگر وحدت که بسیار مهم است را در کنفرانسهای بینالمللی و ملاقاتهایی که در دانشگاههای متعدد جهان اسلام بوده را مشاهده کردهام. نخبگان و اندیشمندان مسلمان در کشورهای دیگر اتفاقاً خیلی به ما شبیه هستند. در مضامین هنری و اسلامی، ساخت مسجد و طراحی نماها شباهتهای زیادی با ما دارند. در آن حوزه وحدت کاملاً میسر و ممکن استو وحدتی که از طریق علم و دانش میسر میشود. اما وحدت از نوع سیاسی راه روشنی نیست و شاید ممکن نباشد.
افراد فرهیخته از کشورهای دیگر در جوامع خودشان مؤثر هستند و این همایش میتواند باعث نزدیکی ملتها و قلب افرادی شود که خیر جهان را میخواهند. جهانی خوب، متعالی و پیشرفته را میخواهند و در نتیجه منافع سیاسی فراوانی هم برای تمام جهان اسلام به همراه خواهد داشت که بهعنوان یک کل واحد منافع مشترک بسیار زیاد و متنوعی دارند.
ایکنا: آیا پیشنهادی در مورد محورهای همایش برای سالهای بعد دارید؟
در محورهای حوزه هنر، معماری و شهرسازی باید تأکید ویژهای شود، به این علت که اینها حوزههایی هستند که در جهان اسلام اتفاق نظر زیادی روی آنها وجود دارد. تمامی هنرمندان اصیل جهان اسلام از برخورد شکلی با مقولات هنری اجتناب کردهاند. بهطور مثال هیچ هنرمند متعهدی تصویر پیامبر اسلام(ص) را ترسیم نکرده و این نشان میدهد که مفاهیم والایی در فرهنگ اسلامی، در هنرمندان مسلمان، در کشورهای مختلف با افکار مختلف و با زبانهای مختلف رسوخ کرده است. هنر و معماری یکی از حوزههای وحدتآفرین و نزدیککننده قلبهاست. در این حوزهها باید تمرکز ویژهای صورت بگیرد.
ایکنا: چه پیشنهادی برای برگزاری بهتر همایش دارید؟
ابتکار عمل این دوره عالی بوده و به حوزههایی که مأموریت اساسی جمهوری اسلامی ایران و فرهنگ انقلاب است پرداختهاند اما در حوزه هنر و معماری کار بسیار بیشتر و متنوعتری مورد نیاز است. جلسات متعددی به زبانهای مختلف، ملاقات متعدد، برنامههای قوی و فشردهای تعیین شود. این مسابقات، ظرفیت بسیار بزرگی است. در کشورهای مسلمان دیگر هم افراد علاقهمند به وحدت، اتحاد و در یک کلام به منافع جهان اسلام وجود دارند و با نگاه بلندمدتی که دارند از این موضوعات به شدت دارند استقبال میکنند، بهتر است این حوزهها برای سالهای بعد بیشتر و جدیتر دنبال شود.
