دو گونه مواجهه با اخذ اجرت برای حرفه قرآنی در روایات معصومین(ع)

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا)، نشست تخصصی نظریه‌پردازی در تبیین ماهیت شغل قرآنی با حضور دکتر پورعزت، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران و رئیس کتابخانه این دانشگاه، دکتر معارف، عضو هئیت علمی گروه قرآن حدیث دانشگاه تهران و دکتر ابوالفضل خوش‌منش، رئیس مرکز هماهنگی و توسعه پژوهش و آموزش عالی قرآنی کشور امروز 12 اسفند ماه، در دانشکده مدیریت دانشگاه تهران برگزار شد.
پورعزت در ابتدا با اشاره به مشاغل مطرح شده در قرآن گفت: ماهیت همه مشاغل مطرح شده در قرآن فقط و فقط کسب خرد است. مثال‌های قرآنی در حالی که مصداق دقیق مشاغل را مشخص نمی‌کنند، اما بهترین نمونه برای عبرت گرفتن هستند. قرار نیست در قرآن بحث مشاغل و شغل‌ها مطرح شود. این دون شان قرآن کریم است. قرآن تنها مختصات را تعیین می‌کند.
وی به بیان نمونه‌هایی از الزامات عمل صالح در قرآن و سنت پرداخت و در رابطه به هدایت‌گری، تعالی‌جویی، تامین رزق سالم و حلال، مساعدت به دیگران با تاکید پدر و مادر نزدیکان، عدم تزاحم با عبادت و عدم تزاحم با مسئولیت‌های اجتماعی اشاره کرد.
این عضو هیئت علمی دانشگاه عنوان کرد: ما سیستم اجتماعی در جامعه را بد طراحی کرده‌ایم. شان و منزلت مسلمانان این است که نه تنها خودش را تامین کند، بلکه به دیگران هم نیکی کند. فرد مسلمان باید از طریق فعالیت اجتماعی خود زندگی خود را به طور کامل تامین کند. علاوه بر این نیز به نزدیکان، هم کیشان و حتی غیر هم کیشان نیز کمک کند. بسیاری از مسیحیان و یهودیان فارغ از اینکه دین خود را تغییر می‌دادند یا نمی‌دادند مورد حمایت ائمه معصومین(ع) بودند.
وی با بیان اینکه در مقابل هموطنانمان نیز مسئولیت‌های داریم، گفت: هنگام طراحی شغل باید از قرآن عبرت گرفت. حضرت موسی(ع) وقتی از کشوری که در آن زندگی می‌کرد، خارج شد بلافاصله شغلی برای خود انتخاب کرد و امکان اشغال سالم را پیدا کرد.
پورعزت اظهار کرد: مردم کما فی‌السابق اظهار مسلمانی می‌کنند، اما در واقع نمی‌توانند وظایف مسلمانی خود را به درستی ادعا کنند. باید برای شرایط بحرانی و غیر بحرانی راه حل داشته باشیم. اشتغال سالم مقدمه احراز منزلت والای بندگی است. بسیاری از معلمان قرآن علیه قرآن عمل کرده‌اند. جریان‌های داعش، طالبان و غیره توسط کسانی ایجاد شده که ادعای معلمی قرآن را داشتند. همه مشاغل می‌توانند قرآنی باشند در صورتی که با نیت عمل صالح انجام شود.
بنابراین گزارش، در ادامه این نشست، مجید معارف اظهار کرد: اگر شغل قرآنی را به عنوان یک اصطلاح در نظر بگیریم، می‌توانیم برای آن حوزه‌هایی را تعریف کنیم. پیامبران رابطه تعلیم حقایق و مزدخواهی را در ذهن خود قطع کرده بودند. جامعه باید قرآنیان را حمایت کند، نه اینکه آنها خودشان بخواهند شرطی برای کار خود قائل شوند.
وی افزود: مخالف این نیستم که فعالیت‌های قرآنی می‌تواند به عنوان شغل در نظر گرفته شود. شغل قرآنی حکایتی را پیش نیاورد که افرادی ریاکار به بدنه دین بچسبند و زمانی که دین از نظر اقتصادی به تنگنا می‌افتد، به دشمن جلب شوند.
در ادامه حجت‌الاسلام فاکر میبدی، عضو هیئت علمی گروه تفسیر جامعه‌المصطفی‌العالمیه به ارائه مقاله جایگاه شغل قرآنی پرداخت و گفت: سوالی که مطرح می‌شود، این است که یک مدرس علوم قرآنی آیا می‌تواند در برابر شغل قرآنی خود دستمزد دریافت کند و آن را منبع درآمد قرار دهد یا نه؟
وی افزود: شرح مقدس در اینجا هم همانند همه موضوعات پاسخ دارد. برخی مفسران گفته‌اند اخذ اجرت و دستمزد برای تعلیم قرآن به معنای عامش حرام است. از قدیم الایام برخی بزرگان نظراتشان این بود که هر کار قرآنی که در آن دریافت پول شود، با مشکل روبرو است.
فاکر میبدی عنوان کرد: در این زمینه، روایات دو دسته هستند. می‌توانند مانند دیگر حرفه‌ها براساس آن کاری که انجام می‌دهند، اخذ اجرت بگیرند. آنچه مسلم است در حوزه قرائت و آموزش محض قرآن حساسیت بیشتری وجود دارد. اما در مورد بقیه شغل‌ها به طور یکسان نمی‌توانیم قضاوت کنیم. باید به دسته‌بندی مشاغل توجه کنیم. بعضی شغل‌ها ذاتا قرآنی هستند و برخی این‌گونه نیستند. داور پایان‌نامه قرآنی فرق نمی‌کند که پایان‌نامه مهندسی یا قرآنی را داوری کند، اصل کارش داوری است.
وی به دو روایت در این باره اشاره کرد و گفت: در روایتی به امام صادق(ع) عرض می‌شود که برای تعلیم قرآن مزد گرفتن اشکال دارد یا خیر. حضرت می‌فرمایند دشمنان خدا دروغگو هستند. این نوع طرز تفکر برای اینکه مردم را از قرآن دور کنند، روایاتی دیگری هم از حضرت علی(ع) است که شخصی نزد آن حضرت آمد و گفت من کارم تعلیم قرآن است. به حضرت فرمود از من دور شود تو برای تعلیم قرآن پول می‌گیری. حال راهکار چه چیزی است؟ برخی می‌گویند آن نهی‌ها تنزهی است، اما آیا راهکار دیگری داریم که این دریافت درآمد مباح و حلال شود؟
وی افزود: هر کاری که واجب محسوب شود و وجوب آن تشخیص داده شود، باید بدون هیچ چشم داشتی انجام شود و گرفتن هزینه حرام است و پول گرفتن معنا ندارد. اگر به حد وظیفه شرعی برسد، مثل نمازخواندن و روزه گرفتن واجب می‌شود. ممکن است برای فرار از حرمت راهکارهای باشد، اما مشکل جامعه قرآنی حل نمی‌شود.
بنابراین گزارش، در ادامه دکتر فخیمی، مدیر گروه هنرهای تجسمی فرهنگستان هنر با بیان اینکه انسان به اذن خدا آفریده شده تا نمادی از هنر خداوند را آشکار کند، گفت: اگر انسان از نمونه‌های رهنما بهره بگیرد، مستقیما به مقصد و مقصود دست پیدا می‌کند. انجام این نه به زبان و به بیان بلکه باید در رفتار و کردار باشد.
وی افزود: می‌گویند آیت‌الکرسی پر از آیات است. همین مقدار برای من کافی است که خداوند زنده و پاینده است. انسانی منظور خداوند است که خداوند خصایص را در او نهادینه کرده است.
وی افزود: کار انسان باید همراه با اندیشه باشد. اولین جمله‌ای که حضرت محمد(ص) به ما یاد داده است بسم الله الرحمن الرحیم است. هر کسی این را در خود متجلی کند، رحمان و رحمت خداوند را در زندگی خود خواهد داشت. اگر به این نیت به همنوعان خود نگاه کنیم، دیگر نیازی نداریم کسی معلم قرآن باشد. همین جمله همه مشکلات را حل می‌کند.
وی افزود: پدربزرگی داشتم که در زنجان و ابهر حوزه دار بود و گفته بود اگر کسی بابت هر کار دینی که انجام داده‌ام، تحفه‌ای آورد حرام و خودشان را از آهنگری ارتزاق می‌کردند. تصورم این است که آموزش هم یک قداستی دارد و این قداست باید در تمام دانشگاه‌ باشد.