سنتی که از مسیر اصلی خود منحرف شد/ شادی به قیمت ضایعشدن حقوق دیگران تمام نشود
گروه اجتماعی: با نزدیک شدن به ایام پایانی سال، مناسبت چهارشنبهسوری را در پیش داریم؛ اگر چه این سنت ریشهای ایرانی دارد اما هر ساله حوادث بسیار تأسفبار و خسارات غیرقابل جبرانی را شاهد هستیم که بسیاری از آنها تا آخر عمر نیز قابل جبران نیست.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، سلامتی و ارزش نهادن به این نعمت الهی که جایگزینی برای آن نیست، در دین مبین اسلام و سخنان ائمه(ع) بسیار تأکید شده است به گونهای که بالاترین نعمتها سلامتی و امنیت شمرده میشود.
این در حالی است که با نزدیک شدن به ایام پایانی سال، مناسبت چهارشنبه سوری را در پیش داریم. اگر چه این سنت ریشهای ایرانی دارد اما هر ساله و به دنبال برپایی به اصطلاح این آیین، حوادث بسیار تأسفبار و خسارات غیرقابل جبرانی را شاهد هستیم که بسیاری از آنها تا آخر عمر نیز قابل جبران نیست.
از طرفی براساس آموزههای دینی و نص صریح قرآن کریم ضرررساندن به خود و دیگران بسیار مورد نکوهش است و حتی کشتن یک نفر معادل کشتن تمام انسانیت شمرده میشود اما با وجود هشدارهای بسیار از سوی ارگانهای مختلف باز هم شاهد نادانی برخی افراد و سوء استفاده قشر دیگری هستیم.
در این خصوص و برای بررسی بیشتر زمینهها و ریشههای این آیین و چگونگی برگزاری آن در راستای کاهش اثرات نامطلوبش با اساتید حوزه و دانشگاه به گفتوگو نشستیم.
رسمی که از مسیر خود منحرف شده است
سیده منوره شایستهخو، مدیر مدرسه علمیه نرجس(س) مشهد در گفتوگو با ایکنا، با اشاره به فلسفه و چرایی مراسم چهارشنبه سوری ابراز کرد: امروزه از چهارشنبه سوری به عنوان یکی از سنتهای ملی و باستانی یاد میشود اما این مراسم در عین حال که آیینی ایرانی است، از مسیر اصلی خود منحرف شده است.
وی با بیان اینکه طبق مطالعات گسترده صورت گرفته، پریدن از روی آتش به بدین شکل مرسوم، در مراسم چهارشنبه سوری نبوده است، گفت: اگر از افراد متخصص و زرتشتیان اصیل سؤال شود، آنان نیز اشاره دارند که این مراسم بدین شکل نبوده است و عدهای سودجو در این جریان وارد شدند.
مدیر مدرسه علمیه نرجس(س) مشهد عنوان کرد: انجام این آیین و روشن کردن آتش در آن دوران در آستانه بهار و تحولات زمین صورت میگرفته و به منزله بازگشت گرمای زمین به آن بوده که یک امر مبارک به شمار می رفته است.
پررنگ کردن سنتها و ملیگرایی با هدف تقابل ارزشها
وی با بیان اینکه در حال حاضر کشور در ابعاد مختلف و از جمله بُعد مهم فرهنگی مورد هجمه قرار دارد، گفت: این در حالی است که شاهد انتشار پیامها و مطالب مختلف برای بزرگ کردن ابعاد ملیتگرایی هستیم که با هدف تحریک جوانان و نوجوانان برای اقبال به ملیگرایی و دور شدن از اسلام و ارزش گسترش مییابد.
شایستهخو ادامه داد: این حرکتها میخواهد ایرانیت را در مقابل اسلام قرار دهد، در صورتی که چنین مقایسههایی از ریشه اشتباه بوده و این جبههگیریها و فضاسازیها پیامهای ضد فرهنگی دارد، لذا در اینگونه حرکتها و از جمله جریان چهارشنبهسوری مدیریت نهادهای مسئول و از جمله خانوادهها را نیاز داریم.
اقدامات تدریجی و جهتدار، راهحل برخورد مناسب با سنتهای ناپسند
وی در مورد راهحل این رفتارها در شرایط کنونی گفت: مبنای اسلام این است که اگر میخواهیم با ضد ارزشها مواجه شویم، این برخورد و حذف یکباره نباشد، به عنوان نمونه در بحثی مانند استفاده از شراب به عنوان یک نوشیدنی حرام، برخورد اسلام تدریجی، به مرور و در سه مرحله با بیان تبعات و مضرات آن انجام شد تا آرام آرام در جهت حذف این مسئله اقدامات لازم صورت گرفت.
شایستهخو با اشاره به اینکه در برخورد با یک ضدارزش در جامعه باید به این روند و اصل توجه کنیم، اضافه کرد: متأسفانه در طول انقلاب به این قضایا زیاد توجه نشد و اینگونه امور و سنتهایی مانند چهارشنبهسوری به سمت و سویی رفت که از مسیر خود منحرف شد و خطرات بسیار جسمی، مالی و عاطفی را ایجاد کرد.
مدیر مدرسه علمیه نرجس(س) مشهد ابراز کرد: در حال حاضر جریان چهارشنبهسوری با تخلیه انرژی و هیجان عدهای نوجوان و جوان همراه و منطبق شده است بنابراین باید با یک برنامه دقیق و طولانیمدت به این رفتار جهت مناسب بدهیم که این امر یک حرکت بسیجی و ملی را میطلبد.
اختصاص مکانهایی به مراسم چهارشنبه سوری، برای تخلیه هیجانات جوانان
وی افزود: به عنوان مثال مشخص کردن مناطق و فضاهایی برای این موضوع، در اختیار قرار دادن مواد منفجره و آتشزای مجاز و اجازه دادن برای روشن کردن آتش توسط نوجوانان و جوانان در این محیطها زمینه تخلیه هیجانات درونی را ایجاد می کند و آرام آرام به این سنت جهت مناسب میدهد.
مدیر مدرسه علمیه نرجس(س) مشهد بیان کرد: علاوه بر این رسانهها باید به مرور خطرات و آسیبهای این سنت را بیان و جوانب مختلف این قضیه را باز و آشکار کنند تا وضعیت و پیشینه سنت چهارشنبهسوری، مسیر اصلی و فلسفه آن در طول زمان آشکار شود.
نقش خانواده و رسانهها در معرفی آیینهای ارزشمند
شایستهخو افزود: در کنار آن نقش خانواده در این مسیر نیز بسیار با اهمیت است و باید والدین قبل از اینکه جوانان وارد فضای مخاطرهآمیز اینگونه رفتارها شوند، زمینه را برای نشاط و تخلیه هیجانات آنان با مدیریت خود فراهم کنند تا این رفتارها هدایت و آسیبها کاهش یابد.
وی گفت: در واقع خانوادهها باید اقدام به تهیه اینگونه ترکیبات برای فرزندان کرده تا آنها در مناطق مطمئن با آسودگی و تحت نظر و کنترل والدین به ابراز شادی بپردازند، به هر حال فرزندان ما امروزه در این جو حاکم زندگی میکنند و به این امور متمایل هستند لذا نمیتوانیم تنها با گفتن بایدها و نبایدهای صرف آنها را کنترل کنیم.
چهارشنبهسوری به عنوان یک سنت ایرانی مورد قبول است
حسین بهروان، استاد جامعهشناس دانشگاه فردوسی مشهد نیز در این راستا در گفتوگو با خبرنگار ما، آیین چهارشنبهسوری را یکی از سنتهای مهم ایرانی دانست و در مورد ریشه و فلسفه چهارشنبهسوری اظهار کرد: از دیدگاه جامعهشناسی چون سنتها سبب انسجام، نشاط ملی و اجتماعی میشوند و عاملی برای حفظ هویت قومی و کاهش بیگانگی هستند، مورد تائید بوده از همین رو اصل چهارشنبهسوری به عنوان یک سنت ایرانی نیز مورد قبول است.
وی افزود: در کل سنتهای مردم و فرهنگ عامه کارکردهای بسیاری در حفظ نظام دارند که سلیقههای متفاوت و بعضا تعصبات گوناگون در این زمینه نتیجه درک نامناسب است که هر کس در هر جایگاهی به خود اجازه ورود و اظهارنظر میدهد.
بهروان گفت: از همینرو باید دولت و نیروی انتظامی از قبل با برنامهریزی و اطلاعرسانی مکانهایی را برای این مناسبت آماده و وسایل مجاز و کم خطر را در اختیار مردم قرار دهند تا فعالیتهای زیرزمینی و خطرناک کاهش، سوء استفادهها کمتر و کنترل بیشتری بر رفتارها صورت گیرد.
تلاش عدهای برای حذف سنتها
وی رهاکردن موضوعی به این بزرگی و خطرناکی را در واقع فرار از مسئولیت دانست و افزود: قبول دارم خطرات این سنت به لحاظ جانی، مالی و معنوی وسیع است اما اینکه بخواهند رفتار و آیینی که مردم سالها آن را انجام میدادند به یکباره حذف کنند، امکانپذیر نیست البته باید مسئولان قانع شده و باور کنند که با کنترل درست و مناسب میتوان هم این سنت را داشت و هم مردم شاد باشند.
این استاد جامعهشناس اضافه کرد: شاید بتوان گفت که در ابتدا یک سری ضرورتهای اجتماعی برای شکلگیری یک رسم و آئین وجود داشته است، اما بعدها این سنت به خاطر وجود خودش مهم شده و هویت بخشی پیدا کرده است.
وی حضور در اینگونه مراسمات را نشان هویت و همبستگی اجتماعی دانست و گفت: یکی از آفتهای بزرگ در فرهنگ عمومی برخورد تعصبگونه با موضوعات مختلف است البته در مورد چهارشنبهسوری ارائه آموزش درست برای اینکه این رفتارها خطرساز نشود نیز لازم است که این امر نیازمند گذر زمان است.
استاد جامعهشناس دانشگاه فردوسی ادامه داد: سنتها، ارزشهای اجتماعی و کارکردهای خودشان را دارند، در واقع آن سنتی که ماندگار شده، کارکرد داشته و باقی مانده است.
اثرات منفی ضایع کردن حقوق دیگران در چهارشنبهسوری
توجه به نظرات اساتید و کارشناسان این حوزه که هر کدام به جنبههایی از موضوع سنت چهارشنبهسوری پرداختند، نکاتی را روشن میکند و آن اینکه در عین حال که فضای عمومی جامعه، نوجوانان و جوانان ما به تنوع، نشاط و سرگرمی نیاز دارند، این مناسبت می تواند بهانهای برای رفع این نیاز و تخلیه هیجات باشد تا مردم در کنار هم قرار بگیرند.
اما باید به این موضوع نیز توجه کرد که بررسیهای ریشهای و کارشناسانه حاکی از آن است که این رسم در طول تاریخ دچار تحریفاتی شده و از هدف، انگیزه و علت اصلی خود در دوران باستان به انحراف رفته و در حال حاضر به شکل یک رفتار مخاطرهآمیز و ضایع کردن حقوق دیگران تبدیل شده است به طوری که در این ایام، شاهد انواع آسیبها و کشته شدن افراد هستیم که این خسارات هیچگاه قابل جبران نبوده و اثرات منفی آن بر پیکره جامعه و خانواده ها بر هیچکس پوشیده نیست.
بنابراین ضروری است که آسیبشناسی جدی و کارشناسانه در این حوزه صورت گرفته و به مرور این رسم که برخاسته از آیینی قدیمی است جهت و الگوی مناسب پیدا کند تا در عین حال که عاملی برای دورهم بودن مردم و شادی است، خطرات آن کاهش یابد.
