دانشگاه‌ها و موسسات پژوهشی بر‌تر کشور در حوزه دیپلماسی علمی معرفی شدند

سرپرست پایگاه استنادی علوم جهان اسلام(ISC) اظهار داشت: توجه به دیپلماسی علم و فناوری فقط مختص به جمهوری اسلامی ایران نبوده بلکه هم اکنون کشورهای پیشرو در حوزه علم و فناوری نیز به اهمیت این موضوع واقف و شدیدا در این زمینه فعال شده‌اند. از آنجا که پژوهش سنگ زیرین فناوریست، این دسته از کشور‌ها انجام پژوهش‌های مشارکتی را در صدر فعالیت‌هایشان قرار داده‌اند. این سیاست و پشتیبانی‌های مختلف مالی باعث شده تا شبکه تعاملات علمی این گروه از کشور‌ها به صورت وسیعی گسترش یابد، همچنین تعاملات فناوری بین آن‌ها نیز در طول یک دهه گذشته گسترش قابل ملاحظه‌ای یافته است.
انجام پژوهش‌های مشترک فراملی، یکی از مهم‌ترین روش‌های تعیین میزان فعالیت و موفقیت دانشگاه‌ها در حوزه دیپلماسی علمی است، این روش در سطح بین‌المللی نیز از مقبولیت زیادی برخوردار است. در این روش دو یا چندین پژوهشگر از دو یا چند کشور به انجام تحقیق یا تحقیقات مشترک می‌پردازند و هنگامی که نتایج در مجلات بین المللی منتشر می‌شود، امکان سنجش میزان فعالیت هر کشور در حوزه دیپلماسی علمی میسر می‌گردد. بررسی سه کشور سوئیس، سوئد و ترکیه در فاصله سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۴ در پایگاه استنادی ISI در بخش مجلات نشان می‌دهد که 69 درصد از پژوهش بین‌المللی کشور سوئیس حاصل مشارکت با یک یا چند کشور دیگر است. این رقم برای سوئد 61درصد است. ترکیه یکی از ضعیف‌ترین کشورهای دنیا در حوزه دیپلماسی علمی است به نحوی که تنها یک پنجم تولیدات علمی این کشور به صورت مشارکتی با سایر کشورهای دنیا تولید شده است.
دانشگاه‌های صنعتی اصفهان و صنعتی شریف پیشگام در پژوهش‌های مشترک بین‌المللی
دهقانی تصریح کرد: بررسی تولیدات علمی کشور در فاصله سال‌های ۲۰۱۴-۲۰۱۲ در معتبرین مجلات بین‌المللی در پایگاه استنادی ISI نشان می‌دهد که 22 درصد تولیدات علمی کشور به صورت مشارکتی با سایر کشورهای جهان تولید شده است. در بین دانشگاه‌های صنعتی به ترتیب دانشگاه صنعتی اصفهان، صنعتی شریف، صنعتی بابل، خواجه نصرالدین طوسی و صنعتی امیرکبیر بیشترین میزان پژوهش‌های مشترک بین المللی را تولید کرده‌اند. تقریبا یک سوم پژوهش‌هایی که در دانشگاه صنعتی اصفهان صورت می‌پذیرد با مشارکت سایر کشورهای‌های دنیا انجام می‌شود. دانشگاه صنعتی شریف نیز تقریبا از وضعیت مشابهی برخوردار است. سه دانشگاه بعدی هر کدام به طور متوسط یک پنجم از پژوهش‌های خود را با مشارکت بین‌المللی تالیف کرده‌اند.
سرپرست ISC ادامه داد: در بین دانشگاه‌های جامع، دانشگاه گلستان، زابل، تهران، زنجان و شیراز دانشگاه‌های برتری هستند که سهم پژوهش‌های مشترک بین‌المللی آن‌ها از کل پژوهش‌هایشان، بیش از سایر دانشگاه‌های جامع کشور است. در بین دانشگاه‌های علوم پزشکی، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی، علوم پزشکی گلستان، مشهد، تهران و تبریز در همکاری‌های علمی بین‌المللی بر‌تر از سایر دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور عمل کرده‌اند. این دانشگاه‌ها به ترتیب از یک سوم تا یک پنجم تولیدات علمیشان را با مشارکت بین المللی انجام داده‌اند.
عملکرد بهتر پژوهشگاه‌های کشور در مقایسه با مراکز دانشگاهی در انجام پژوهش‌های بین‌المللی
رییس مرکز منطقه‌ای اطلاع رسانی علوم و فناوری(RICeST) گفت: به طور متوسط پژوهشگاه‌های کشور بهتر از مراکز دانشگاهی در همکاری‌ها و تعاملات بین‌المللی عمل نموده‌اند. به عنوان مثال 42 درصد تولیدات علمی پژوهشگاه دانش‌های بنیادی در فاصله سال‌های ۲۰۱۴-۲۰۱۲ با مشارکت دانشمندانی از سایر کشورهای دنیا به رشته تحریر درآمده است. دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان نیز از وضعیت مشابهی برخوردار است و 40 درصد پژوهش‌هایش را با همکاری سایر کشورهای دنیا به پایان رسانیده است. دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله و پژوهشگاه مواد و انرژی به ترتیب 31 درصد،31درصد و 25 درصداز پژوهش‌هایشان را با مشارکت سایر کشور‌ها انجام داده‌اند.
دهقانی افزود: اما سهم دانشگاه‌ها و موسسات پژوهشی کشور از کل دیپلماسی علمی کشور یکسان نیست، زیرا میزان کل تولیدات علمی دانشگاه‌ها با یکدیگر برابر نیست. به عنوان مثال حجم تولیدات علمی دانشگاه تهران یا علوم پزشکی تهران بیش از سایر دانشگاه‌ها است و از همین رو تاثیرگذاری این دانشگاه‌ها در دیپلماسی علمی کشور نیز متفاوت است. بطوریکه 11 درصد از کل فعالیت‌های پژوهشی کشور که با مشارکت بین‌المللی انجام شده متعلق به دانشگاه تهران و دانشگاه علوم پزشکی تهران 9 درصد از کل تولیدات علمی کشور را با مشارکت بین‌المللی تولید کرده است. دانشگاه صنعتی شریف از این حیث دارای رتبه سوم کشور و حدود 7 درصد از همکاری بین‌المللی کشور متعلق به این دانشگاه است. دانشگاه‌های صنعتی اصفهان، صنعتی امیرکبیر و تربیت مدرس هر کدام 5 درصد از پژوهش‌های مشارکتی کشور را تولید نموده‌اند. به همین ترتیب دانشگاه‌های شیراز، فردوسی مشهد، تبریز، پژوهشگاه دانش‌های بنیادی و دانشگاه علم و صنعت در جایگاه‌های بعدی قرار دارند.
وی گفت: جمهوری اسلامی ایران در زمره کشورهای خاصی قرار دارد که به خوبی به اهمیت دیپلماسی علمی واقف شده است. سند دیپلماسی علمی و فناوری کشور و سند سیاست‌های کلان علم و فناوری ابلاغی توسط مقام معظم رهبری تاکید ویژه‌ای بر توسعه تعاملات علمی بین‌المللی دارد. نقش اصلی در اجرایی کردن دیپلماسی علم و فناوری بر عهده دانشگاه‌ها و موسسات پژوهشی بوده واعضای هیات علمی دانشگاه‌ها و موسسات پژوهشی کشور بیشترین سهم را در فعال سازی دپیلماسی علم و فناوری کشور ایفا کرده و می‌کنند. از آنجا که دیپلماسی علمی و کسب وجهه بین‌المللی باعث شکوفایی علمی کشور و یکی از شاخص‌های مهم نظام‌های رتبه بندی دانشگاه‌ها و موسسات پژوهشی در دنیاست لازم است هیات امنای دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌های کشور این امر را به طور ویژه در برنامه‌های استراتژیک و راهبردی دانشگاه‌ها در نظر بگیرند.