یک استاد دانشگاه عنوان کرد:
موتور محرکه تحقیق و پژوهش؛ عدم مدرک گرایی و رعایت اخلاق
گروه اندیشه: معاون پژوهش و فناوری دانشگاه آزاد اسلامی سبزوار با بیان اینکه موتور محرکه تحقیقات، داشتن علاقه و کسب علم و دانش در زمینههای مورد علاقه و عدم مدرکگرایی است، ابراز کرد: اخلاق پژوهش یکی از مباحث اصلی در دنیا است که متأسفانه در کشور ما برخی افراد آن را رعایت نمیکنند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، آنچه که از پژوهش استنباط میشود میتوان گفت، پژوهش یا تحقیق یک روند هوشمندانه، هوشیارانه، خلاقانه و سامانمند برای یافت، بازگویی و بازنگری پدیدهها، رخدادها، رفتارها و انگاشتهها است. پژوهش همچنین برای استفاده از پدیدههای موجود برای دست یافتن به راهکارهای عملی و فناوریها بهکار میرود و به طور معمول پژوهشگر نتایج پژوهش خود را در مجلههای علمی ارائه میدهد.
پژوهش پایهای، زمینه پژوهش کاربردی
پژوهش پایهای میتواند زمینهٔ «پژوهش کاربردی» را فراهم آورد، در حالی که پژوهشهای کاربردی دارای جنبهٔ عملی و مستقیما متوجه حل مشکلات جامعه و بشریت میباشند، در ضرورت انجام این دو دسته از مطالعات شکی نیست. به عنوان مثال تصمیمگیرندگان سیاسی هر کشور به جهت کسب توانایی در ادارهٔ عملی جامعه، نیازمند پژوهشهای کاربردی هستند و این دسته از پژوهشها خود متکی بر پژوهشهای پایهای است.
مهمترین شاخصههایی که یک پژوهش میتواند در آن انجام گیرد، داشتن امنیت روانی، اقتصادی و سیاسی در جامعه و داشتن حمایتهای مالی و عملی کردن پژوهشها بعد از طی مرحله نهایی است.
بودجه پژوهش باید به درستی مصرف شود
رهبر معظم انقلاب در دیدار با اساتید دانشگاهها در هفدهمین روز از ماه مبارک رمضان 1436 با بیان اینکه بودجه پژوهش باید به درستی مصرف شود، فرمودند: «یک نکته دیگر مسئله سهم بودجه پژوهش است. سهم بودجه پژوهش مهم است؛ چند سال است که بنده در همین جلسه و در جلسات دیگر و در دیدارهای خصوصی با مسئولان اجرائی کشور، روی این مسئله تکیه کردهام، متأسّفانه اطّلاعاتی که به من میدهند و گزارشی که به من میدهند، نشان میدهد که نه، این حرفهای ما مثل نصیحت است؛ نصیحتی که مثلاً یک نفر منبر میرود و یک نصیحتی میکند؛ با این چشم نگاه شده؛ اینجور نیست؛ باید سعی بشود.
حالا در چشمانداز، چهار درصد از بودجه عمومی را برای پژوهش در نظر گرفتند؛ ما حالا آنقدر همّتمان برای این در کوتاهمدّت، بلند نیست؛ امّا همان ۱/۵ درصد یا دو درصدی که ممکن است و صحبت است، باید انجام بگیرد؛ هنوز بودجههایی که وجود دارد برای پژوهش، بحث چند صدم درصد است؛ یکی این مسئله است؛ یکی هم صَرف درست و برنامهریزیشده منابع مالی پژوهش، باید درست صرف بشود و درست در جای خود قرار بگیرد.»
دستور دادن و میخواهیم انجام دهیم، کافی نیست
رهبر فزانه انقلاب آیتالله خامنهای در دیداری دیگر که با رؤسای دانشگاهها و پژوهشگاهها داشتند با بیان چند تذکر و اینکه دستور دادن و میخواهیم انجام دهیم کافی نیست، اظهار کردند: «من فقط چند تذکّر میدهم؛ البتّه گزارشهایی که آقایان دادند، به خصوص گزارشی که آقای دکتر فرهادی دادند، گویا اینجور از این گزارش انسان استفاده میکند که همه آن چیزهایی که جزو آرزوها و مطالبات ما است، اینها در دانشگاه تحقّق پیدا کرده؛ خب خیلی خوب است، این نشان میدهد همّت خوبی وجود دارد، منتها باید خروجیها را نگاه کرد.
بنده بتدریج آدم با تجربهای شدهام در این مسائل گزارشگیری؛ گزارشها صرفاً آن چیزی که در گزارش به بنده یا به مدیر ارشد ارائه میشود، نیست؛ حواشیای دارد، گوشهکنارهایی دارد که گاهی محتوای گزارش را عوض میکند؛ اگر ما بخواهیم واقعیّتها را درست بفهمیم، بایستی برویم میدانی نگاه کنیم؛ یعنی مثلاً فرض کنید [گزارشی که] آقای دکتر فرهادی در زمینه علم و در زمینه تحقیق و پژوهش و پارک [فنّاوری] و کارهای دینی و ارزشی و مانند اینها ذکر کردند؛ واقعاً بروند میدانی نگاه کنند؛ ببینند چقدر از این آرزوها و این گزارشها روی زمین وجود دارد؛ این مهم است. گاهی اوقات گزارشهایی میرسد که انسان تردید پیدا میکند در تحقّق بعضی از این آرزوها؛ این نکته مهمّی است؛ من تذکّراتم بیشتر ناظر به این جهات است، همین چیزهایی که ایشان گفتند یا آقای دکتر هاشمی بیان کردند، همین چیزها لازم است، همینها بایستی تحقّق پیدا کند؛ امّا صِرف اینکه «میخواهیم بکنیم» یا «دستور دادهایم که بشود» یا «گزارش شده است که این شده است»، کافی نیست. اگر به اینجور گزارشی انسان دلخوش بکند، بعد یکوقت چشم باز میکنیم میبینیم که فاصله واقعیّت با آنچه ما خواستهایم زیاد شده. تذکّرات من راجع به این است».
بسترسازی و برنامهریزی مناسب برای عملی کردن علم و تحقیق
دکتر سپهر سلطانی، معاون پژوهش و فناوری دانشگاه آزاد اسلامی واحد سبزوار نیز در گفتوگو با خبرنگار ایکنا با بیان اینکه برای تبدیل علم به عمل نیاز به بسترسازی و قوانین و برنامهریزی مناسب هست، تصریح کرد: دانشجویان در اکثر مواقع برای تئوری تربیت میشوند، از همین رو برای تقویت مهارتهای علمی باید دورههای کارآموزی گذرانده شود و برای مشغول شدن در صنعت و رفع نیازهای صنایع باید از نیازهای صنعت آگاهی داشته باشیم تا دانشجو بتواند در همان جهت تحقیق و پژوهش را انجام دهد.
حمایت از شرکتهای دانش بنیان
وی با بیان اینکه برای بسترسازی باید دولت کمک کند زیرا برای راهاندازی شرکتهای دانش بنیان و پارکهای فناوری نیاز به حمایت مالی است، گفت: همچنین جهت تقویت تئوری نیاز به ارتباط دانشگاه و صنعت وجود دارد تا علم به عمل تبدیل شود، در تمام دنیا بخش عمدهای از تحقیقات و عملی شدن تئوری دانشگاهها و تحقیقات به دلیل محدودبودن منابع مالی دولت توسط شرکتهای خصوی و صنایع و یا شرکتهایی که از دل دانشگاهها بیرون آمده و از تحقیقات و پژوهشها حمایت میکنند، صورت میگیرد.
این عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد سبزوار با اشاره به اینکه معمولا صنایع علاقهای به عقد قرارداد با دانشجویان ندارند ولی اگر حمایتهای معنوی و پشیبانی دانشگاهها از این شرکتهای یه وجود آمده باشد صنایع قرارداد میبندند و کار واگذاری و اشتغال و عملی شدن تحقیقات رخ میدهد، تصریح کرد: با این روش هم مشکلات صنایع در زمینه تحقیقاتی و پیشرفتهای نوین حل میشود و از تحقیقات استفاده میکنند و هم دانشجویان و اساتید برای فعالیتهای بعدی نیاز مالیشان برطرف میشود.
عدم رعایت اخلاق پژوهش
وی با تأکید بر اینکه وقتی عدهای از دانشجویان با علاقه در رشته دلخواهشان وارد دانشگاه نمیشوند و به دنبال مدرکی هستند تا در ادارات دولتی استخدام شوند، در نتیجه علاقهای برای تحقیق و پژوهش هم ندارند و عدهای به دنبال سوء استفاده از مقالات دیگران و عدم رعایت اخلاق پژوهشی هستند.
سلطانی همچنین اضافه کرد: افرادی که در ادارت دولتی استخدام میشوند، مهمترین سندشان مدرک تحصیلی است و گاها از نظر علمی و سطح دانش عملی بررسی نمیشوند، ولی در شرکتهای خصوصی افراد بعد از طی دوران استخدام آزمایشی مدام از نظر علمی بررسی میشوند و در صورت نداشتن صلاحیت باید محل کار را ترک کنند؛ در بعضی کشورهای خارجی افراد بیشترین زمان کاری که در یک شرکت را میگذرانند در حد شش ماه است که برای رسیدن به مراتب بالاتر و یا از دست دادن موقعیت کاری مجبورند تا زمان بازنشستگی در شرکتهای مختلفی کار کنند.
وی با بیان اینکه موتور محرکه تحقیقات، داشتن علاقه و کسب علم و دانش در زمینههای مورد علاقه و عدم مدرکگرایی است، ابراز کرد: اخلاق پژوهش یکی از مباحث اصلی در دنیا است که متأسفانه در کشور ما برخی افراد آن را رعایت نمیکنند و به دنبال مدرکگرایی و یا خرید پایان نامه و استخدام در یک ارگان و یا اداره دولتی هستند.
علیاکبر ملکی
پژوهش پایهای، زمینه پژوهش کاربردی
پژوهش پایهای میتواند زمینهٔ «پژوهش کاربردی» را فراهم آورد، در حالی که پژوهشهای کاربردی دارای جنبهٔ عملی و مستقیما متوجه حل مشکلات جامعه و بشریت میباشند، در ضرورت انجام این دو دسته از مطالعات شکی نیست. به عنوان مثال تصمیمگیرندگان سیاسی هر کشور به جهت کسب توانایی در ادارهٔ عملی جامعه، نیازمند پژوهشهای کاربردی هستند و این دسته از پژوهشها خود متکی بر پژوهشهای پایهای است.
مهمترین شاخصههایی که یک پژوهش میتواند در آن انجام گیرد، داشتن امنیت روانی، اقتصادی و سیاسی در جامعه و داشتن حمایتهای مالی و عملی کردن پژوهشها بعد از طی مرحله نهایی است.
بودجه پژوهش باید به درستی مصرف شود
رهبر معظم انقلاب در دیدار با اساتید دانشگاهها در هفدهمین روز از ماه مبارک رمضان 1436 با بیان اینکه بودجه پژوهش باید به درستی مصرف شود، فرمودند: «یک نکته دیگر مسئله سهم بودجه پژوهش است. سهم بودجه پژوهش مهم است؛ چند سال است که بنده در همین جلسه و در جلسات دیگر و در دیدارهای خصوصی با مسئولان اجرائی کشور، روی این مسئله تکیه کردهام، متأسّفانه اطّلاعاتی که به من میدهند و گزارشی که به من میدهند، نشان میدهد که نه، این حرفهای ما مثل نصیحت است؛ نصیحتی که مثلاً یک نفر منبر میرود و یک نصیحتی میکند؛ با این چشم نگاه شده؛ اینجور نیست؛ باید سعی بشود.
حالا در چشمانداز، چهار درصد از بودجه عمومی را برای پژوهش در نظر گرفتند؛ ما حالا آنقدر همّتمان برای این در کوتاهمدّت، بلند نیست؛ امّا همان ۱/۵ درصد یا دو درصدی که ممکن است و صحبت است، باید انجام بگیرد؛ هنوز بودجههایی که وجود دارد برای پژوهش، بحث چند صدم درصد است؛ یکی این مسئله است؛ یکی هم صَرف درست و برنامهریزیشده منابع مالی پژوهش، باید درست صرف بشود و درست در جای خود قرار بگیرد.»
دستور دادن و میخواهیم انجام دهیم، کافی نیست
رهبر فزانه انقلاب آیتالله خامنهای در دیداری دیگر که با رؤسای دانشگاهها و پژوهشگاهها داشتند با بیان چند تذکر و اینکه دستور دادن و میخواهیم انجام دهیم کافی نیست، اظهار کردند: «من فقط چند تذکّر میدهم؛ البتّه گزارشهایی که آقایان دادند، به خصوص گزارشی که آقای دکتر فرهادی دادند، گویا اینجور از این گزارش انسان استفاده میکند که همه آن چیزهایی که جزو آرزوها و مطالبات ما است، اینها در دانشگاه تحقّق پیدا کرده؛ خب خیلی خوب است، این نشان میدهد همّت خوبی وجود دارد، منتها باید خروجیها را نگاه کرد.
بنده بتدریج آدم با تجربهای شدهام در این مسائل گزارشگیری؛ گزارشها صرفاً آن چیزی که در گزارش به بنده یا به مدیر ارشد ارائه میشود، نیست؛ حواشیای دارد، گوشهکنارهایی دارد که گاهی محتوای گزارش را عوض میکند؛ اگر ما بخواهیم واقعیّتها را درست بفهمیم، بایستی برویم میدانی نگاه کنیم؛ یعنی مثلاً فرض کنید [گزارشی که] آقای دکتر فرهادی در زمینه علم و در زمینه تحقیق و پژوهش و پارک [فنّاوری] و کارهای دینی و ارزشی و مانند اینها ذکر کردند؛ واقعاً بروند میدانی نگاه کنند؛ ببینند چقدر از این آرزوها و این گزارشها روی زمین وجود دارد؛ این مهم است. گاهی اوقات گزارشهایی میرسد که انسان تردید پیدا میکند در تحقّق بعضی از این آرزوها؛ این نکته مهمّی است؛ من تذکّراتم بیشتر ناظر به این جهات است، همین چیزهایی که ایشان گفتند یا آقای دکتر هاشمی بیان کردند، همین چیزها لازم است، همینها بایستی تحقّق پیدا کند؛ امّا صِرف اینکه «میخواهیم بکنیم» یا «دستور دادهایم که بشود» یا «گزارش شده است که این شده است»، کافی نیست. اگر به اینجور گزارشی انسان دلخوش بکند، بعد یکوقت چشم باز میکنیم میبینیم که فاصله واقعیّت با آنچه ما خواستهایم زیاد شده. تذکّرات من راجع به این است».
بسترسازی و برنامهریزی مناسب برای عملی کردن علم و تحقیق
دکتر سپهر سلطانی، معاون پژوهش و فناوری دانشگاه آزاد اسلامی واحد سبزوار نیز در گفتوگو با خبرنگار ایکنا با بیان اینکه برای تبدیل علم به عمل نیاز به بسترسازی و قوانین و برنامهریزی مناسب هست، تصریح کرد: دانشجویان در اکثر مواقع برای تئوری تربیت میشوند، از همین رو برای تقویت مهارتهای علمی باید دورههای کارآموزی گذرانده شود و برای مشغول شدن در صنعت و رفع نیازهای صنایع باید از نیازهای صنعت آگاهی داشته باشیم تا دانشجو بتواند در همان جهت تحقیق و پژوهش را انجام دهد.
حمایت از شرکتهای دانش بنیان
وی با بیان اینکه برای بسترسازی باید دولت کمک کند زیرا برای راهاندازی شرکتهای دانش بنیان و پارکهای فناوری نیاز به حمایت مالی است، گفت: همچنین جهت تقویت تئوری نیاز به ارتباط دانشگاه و صنعت وجود دارد تا علم به عمل تبدیل شود، در تمام دنیا بخش عمدهای از تحقیقات و عملی شدن تئوری دانشگاهها و تحقیقات به دلیل محدودبودن منابع مالی دولت توسط شرکتهای خصوی و صنایع و یا شرکتهایی که از دل دانشگاهها بیرون آمده و از تحقیقات و پژوهشها حمایت میکنند، صورت میگیرد.
این عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد سبزوار با اشاره به اینکه معمولا صنایع علاقهای به عقد قرارداد با دانشجویان ندارند ولی اگر حمایتهای معنوی و پشیبانی دانشگاهها از این شرکتهای یه وجود آمده باشد صنایع قرارداد میبندند و کار واگذاری و اشتغال و عملی شدن تحقیقات رخ میدهد، تصریح کرد: با این روش هم مشکلات صنایع در زمینه تحقیقاتی و پیشرفتهای نوین حل میشود و از تحقیقات استفاده میکنند و هم دانشجویان و اساتید برای فعالیتهای بعدی نیاز مالیشان برطرف میشود.
عدم رعایت اخلاق پژوهش
وی با تأکید بر اینکه وقتی عدهای از دانشجویان با علاقه در رشته دلخواهشان وارد دانشگاه نمیشوند و به دنبال مدرکی هستند تا در ادارات دولتی استخدام شوند، در نتیجه علاقهای برای تحقیق و پژوهش هم ندارند و عدهای به دنبال سوء استفاده از مقالات دیگران و عدم رعایت اخلاق پژوهشی هستند.
سلطانی همچنین اضافه کرد: افرادی که در ادارت دولتی استخدام میشوند، مهمترین سندشان مدرک تحصیلی است و گاها از نظر علمی و سطح دانش عملی بررسی نمیشوند، ولی در شرکتهای خصوصی افراد بعد از طی دوران استخدام آزمایشی مدام از نظر علمی بررسی میشوند و در صورت نداشتن صلاحیت باید محل کار را ترک کنند؛ در بعضی کشورهای خارجی افراد بیشترین زمان کاری که در یک شرکت را میگذرانند در حد شش ماه است که برای رسیدن به مراتب بالاتر و یا از دست دادن موقعیت کاری مجبورند تا زمان بازنشستگی در شرکتهای مختلفی کار کنند.
وی با بیان اینکه موتور محرکه تحقیقات، داشتن علاقه و کسب علم و دانش در زمینههای مورد علاقه و عدم مدرکگرایی است، ابراز کرد: اخلاق پژوهش یکی از مباحث اصلی در دنیا است که متأسفانه در کشور ما برخی افراد آن را رعایت نمیکنند و به دنبال مدرکگرایی و یا خرید پایان نامه و استخدام در یک ارگان و یا اداره دولتی هستند.
علیاکبر ملکی
