در نشست معرفی و بررسی کتاب مطرح شد؛
چرا سازمان مجاهدان خلق بستر نگارش رمان «کُلت 45» شد؟
گروه هنر: نشست رادیویی معرفی و بررسی رمان «کلت 45» که با محوریت مسائل خانوادگی یکی از اعضای سازمان مجاهدین خلق توسط حسامالدین مطهری، نگارش شده است، شب گذشته در مشهد برگزار شد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، نشست رادیویی معرفی و بررسی کتاب «کُلت 45» نوشته «حسامالدین مطهری» شب گذشته، 25 بهمنماه با حضور علیرضا مهرداد، منتقد در سالن اندیشه و هنر مجتمع ناشران کتاب گلستان مشهد برگزار شد.
انگیزه نوشتن رمان «کلت 45»
در ابتدای این برنامه، حسامالدین مطهری، نویسنده درباره انگیزهاش از نگارش رمان «کلت 45» ابراز کرد: هرکسی به چیزی اشتیاق دارد و اشتیاق من از کودکی به سمت ادبیات و نوشتن بود؛ خیلیها شماتتم کردند و گفتند: نویسندگان بزرگ جرأت نمیکنند بیش از 300 صفحه بنویسند، تو چطور در اولین کارت 600 صفحه نوشتی؟
وی درباره فعالیتهایش پیش از نگارش این رمان عنوان کرد: من به روزنامه نگاری با فضای ادبیات، خواندن ادبیات و درباره ادبیات، نوشتن ادبیات و نگارش داستانهای کوتاهی که برخی از آنها کنار گذاشته شدند و برخی دیگر بازنویسی و در داستانهای دیگر منتشر شدند، مشغول بودم.
مطهری گه هماکنون مشغول نگارش دو اثر غیرداستانی، یک مجموعه داستان است و حدود دو سالی است بر روی رمان جدیدش کار میکند، با بیان اینکه هر کسی که نویسندگی و یا هرکار دیگری را جدی میگیرد، در آغاز کار اضطراب دارد آیا اثر وی خوب از کار در میآید یا خیر و این اضطراب جدی در من هم بود؛ گفت: کمک همسرم که یک ویراستار است، خیلی مفید بود برای اینکه بتوانم این کار را به سرانجام برسانم؛ بعدها بازخوردها آن را دیدم که چه کسانی راضی و چه کسانی منتقد هستند و باید از نظراتشان استفاده کنم.
غفلت رمان از ادبیات انقلاب
در ادامه علیرضا مهرداد، منتقد با بیان اینکه اگر ادبیات انقلاب را چند سال پیش از سال 57 و دو سال پس از آن بدانیم، حوادث مهمی مانند دفاع مقدس، کودتای نوژه، حادثه طبس و ... باعث کاهش عمر ادبیات انقلاب شد، اضافه کرد: نویسندگان نیز خیلی سریع از پرداختن به ادبیات انقلاب صرف نظر کردند؛ در مستندات وضع بهتری داریم و اسناد سالهای انقلاب وجود دارد اما در ادبیات رمانی به این سالها پرداخته نشده است لذا باید خوشحال بود که کتابی 550 صفحهای به این ادبیات پرداخته است.
وی با اشاره به سخن حسامالدین مطهری در کتاب «کلت 45» که این کتاب را شکلات تلخ معرفی میکند، ابراز کرد: نویسنده این کتاب تلخ نویس است و خودش هم کتابش را شکلات تلخ معرفی کرده است اما شاید بشود گفت شکلات هم نیست و تلخی آن بیشتر است.
مطهری، نویسنده کتاب در پاسخ به مطلب بیان شده توسط منتقد، بیان کرد: شاید از یک زاویه اینطور باشد اما دلیل انتخاب تعبیر شکلات تلخ برای کتابم این بود که شکلات تلخ فرآوردهای است که آرامش بخش و در عین حال کاکائوی آن بالا و شکر پایین است و این به ذائقه همه خوش نمیآید اما مفید است.
نویسنده کتاب «کلت 45» با بیان اینکه انتخاب تعبیر شکلات تلخ برای کتابم بازی با کلمات نبود، اضافه کرد: به دور و اطرافم نگاه کردم، اتفاقاتی را که «کلت 45» روایت میکند، شاید بارها در کشور ما تکرار شود از همین رو باید از تاریخ آموخت و مطلب ثابت شده است؛ من با رمان نوشتن با استفاده از مستندات تاریخی، تلاش کردم چیزی را یادآوری کنم، مهمترین دغدغه شخصیام یعنی خانواده و انسان.
داستان «کلت 45»؛ داستان خانواده و انسان
مطهری اضافه کرد: در فضای مجازی آقایی عصبانی در کشوری خارجی وارد مترو میشود و به همه ناسزا میگوید، در این وضعیت که مردم ممکن است فاصله بگیرند و یا پلیس را خبر کنند، پیرزنی در حکم مادرش دست او را میگیرد و آن شخص آرام میگیرد؛ مردم یک وطن و یا یک خانواده گاهی فراموش میکنند، دست یکدیگر را بگیرند و مقابل هم قرار میگیرند؛ داستان «کلت 45» داستان خانواده و انسان است.
در بخش بعدی برنامه، عسگری، یکی از حضار ضمن تمجید از به تصویر کشیدن روابط زیبا و صمیمی بین اعضای خانواده در کتاب «کلت 45»، با اشاره به بخشهایی از این کتاب، یکی از نقدهای وارد به این کتاب را پرداختن بیش از حد به جزئیات دانست و گفت: همین امر باعث میشد در مطالعه ادامه داستان خسته شویم.
حسامالدین مطهری، نویسنده کتاب نیز با قبول این انتقاد، در پاسخ به سؤال مجری که آیا در چاپهای بعدی کتابش را ویراستاری میکند یا خبر؟؛ گفت: ویراستاری نخواهم کرد اما تلاشم این است که این اشتباه را در کارهای بعدی مرتکب نشوم.
چرا سازمان مجاهدان خلق بستر نگارش رمان شد؟
مجیدی، یکی دیگر از حضار نیز با تمجید از داستان خانوادگی کتاب «کلت 45»، گفت این کتاب را خیلی سخت زمین میگذاشته و برایش جذاب بوده اما، از چرایی انتخاب داستان گروهک منافقان به عنوان بستر شکلگیری این رمان خانوادگی سؤال پرسید که مطهری، نویسنده کتاب در پاسخ این چنین گفت: تاریخ تکرار پذیر است؛ از نظر من، ما با گروهی مواجه بودیم که بخشی از وطن را حیف و میل کرده بودند، تلاش کردند جوانهای ما را نه با ترور بلکه با شستوشوی مغزی اسیر نگاه و ایدئولوژی مسموم خود قرار دهند و آدمهایی تربیت کنند که نمیتوانستند برای خودشان تصمیم بگیرند؛ این، یکی از صدماتی بود که از این جهت به وطن ما وارد شد، خود انقلاب هم کشور ما را در بخشهای مختلف عقب انداخت.
مطهری با بیان اینکه این گروه مدعی به نام مجاهدان خلق باید از لحاظ مردم شناسی و روانشناسی بررسی شوند و حرفها در موردشان زده شود، اضافه کرد: در مورد این افراد به نظرم فقط از لحاظ سیاسی بحث شده است؛ معتقدم روزی مجاهدان خلق بودند اما بعید نیست گروهی مشابه اینها یا بازتولید شده اینها در آینده و با شرایط زمان خودشان شکل بگیرند.
وی در همین راستا ادامه داد: رمان، فرصت زندگی مضاعف است، مجاهدان خلق، انقلاب، تظاهرات و ... را با خواندن و شنیدن تجربه کردم و با شیوه خودم، طوری که خوب از کار در بیاید منتقل کردم چراکه، ممکن است روزی باشد که من در مقابل برادرم قرار بگیرم و فاصلهای باشد که هیچ ارزشی نداشته است.
در ادامه برنامه، علیرضا مهرداد، ضمن بیان اجمالی داستان «کلت 45» با بیان اینکه درونمایه این رمان با خلاصهاش تفاوت دارد، اضافه کرد: در داستانی که فرمانده برای لو نرفتن اطلاعات سر سرباز را زیر آب میکند و نویسنده بدون اشاره به این سخن رزمنده که گفته بود اگر تیر خوردم مرا غرق کنید تا اطلاعات از بین نرود، خشونت و بیرحمی فرمانده را به تصویر میکشد؛ نسبت رمان «کلت 45» نیز با انقلاب ضعیف است زیرا بستر کار مجاهدان انقلاب است و اگر بستر رمان، انقلاب بود، نوع رفتار شخصیتهای داستان تغییر میکرد.
وی در پایان این بخش از سخنانش ضمن تمجید از استفاده از زبان سبکدار، تصویری، ارسال مثل، نمایهها و تصویرهای زیبای که نویسنده ارائه داده است و همچنین پرحوصله بودن نویسنده «کلت 45» در پرداختن به جزئیات اضافه کرد: اما ادبیات انقلاب مظلوم است و اگر کسانی بلافاصله بعد از انقلاب بودند حتما طور دیگری مینوشتند.
مهرداد در بخش دیگری از سخنان خود در بررسی کتاب «کلت 45» آوردن گذشته به حال و نگاه به گذشته با دید امروز را یکی از مشخصههای این کتاب برشمرد و توضیح داد: این نوع نوشتن بد نیست اما اگر با دوربین گذشته به قضایا نگاه شود و فیلمبرداری در همان گذشته آغاز و تمام شود، تصاویر روشن و پرمعناتری از تاریخ ارائه میشود.
این منتقد استفاده از الفاظی که نیاز به تجربه، فرهنگ لغت و مطالعه کتب دیگر دارد را یکی دیگر از موارد قابل توجه در این کتاب دانست و بیان کرد: نویسنده با این نوع نوشتن در سطح مخاطب پایین نمیرود.
یکی دیگر از حضار با اشاره به موضوع ترور توسط اعضای سازمان مجاهدان خلق و پیام آیت الله بروجردی مبنی بر اینکه ترور در اسلام نیست، اضافه کرد: منشأ ترور اقدام یک شخص بود و نه حرکت انقلاب.
وی ادامه داد: من از سال 60 روزنامه و اخبار میخواندم؛ کتاب خیلی مظلوم واقع شده است؛ باید سعی کنیم چند صفحهای از کتاب «کلت 45» و سایر کتب را منتشر کنیم تا افراد بیشتری کتاب را مطالعه کنند و زحمات نویسندگان جبران شود.
داستان انقلاب؛ قضاوت در مورد همه 37 سال است
در پایان، حسامالدین مطهری در پاسخ به سخنان مهرداد، اظهار کرد: اینکه نسبت «کلت 45» با انقلاب و ادبیات انقلاب چیست، راستش من ندیدم تا به حال کسی در یک خط ادبیات انقلاب را تعریف کرده باشد؛ رمان «کلت 45» درباره وطنم نوشته شده است و اگر از من بپرسند دوران انقلاب چه زمانی است، میگویم: انقلاب همان چند سال قبل و بعد از سال 57 نیست، نوشتن داستان انقلاب، فقط نوشتن از زندان کمیته مشترک و ... نیست، داستان انقلاب داستان امروز است که باید 37 سال را به قضاوت نشست.
انگیزه نوشتن رمان «کلت 45»
در ابتدای این برنامه، حسامالدین مطهری، نویسنده درباره انگیزهاش از نگارش رمان «کلت 45» ابراز کرد: هرکسی به چیزی اشتیاق دارد و اشتیاق من از کودکی به سمت ادبیات و نوشتن بود؛ خیلیها شماتتم کردند و گفتند: نویسندگان بزرگ جرأت نمیکنند بیش از 300 صفحه بنویسند، تو چطور در اولین کارت 600 صفحه نوشتی؟
وی درباره فعالیتهایش پیش از نگارش این رمان عنوان کرد: من به روزنامه نگاری با فضای ادبیات، خواندن ادبیات و درباره ادبیات، نوشتن ادبیات و نگارش داستانهای کوتاهی که برخی از آنها کنار گذاشته شدند و برخی دیگر بازنویسی و در داستانهای دیگر منتشر شدند، مشغول بودم.
مطهری گه هماکنون مشغول نگارش دو اثر غیرداستانی، یک مجموعه داستان است و حدود دو سالی است بر روی رمان جدیدش کار میکند، با بیان اینکه هر کسی که نویسندگی و یا هرکار دیگری را جدی میگیرد، در آغاز کار اضطراب دارد آیا اثر وی خوب از کار در میآید یا خیر و این اضطراب جدی در من هم بود؛ گفت: کمک همسرم که یک ویراستار است، خیلی مفید بود برای اینکه بتوانم این کار را به سرانجام برسانم؛ بعدها بازخوردها آن را دیدم که چه کسانی راضی و چه کسانی منتقد هستند و باید از نظراتشان استفاده کنم.
غفلت رمان از ادبیات انقلاب
در ادامه علیرضا مهرداد، منتقد با بیان اینکه اگر ادبیات انقلاب را چند سال پیش از سال 57 و دو سال پس از آن بدانیم، حوادث مهمی مانند دفاع مقدس، کودتای نوژه، حادثه طبس و ... باعث کاهش عمر ادبیات انقلاب شد، اضافه کرد: نویسندگان نیز خیلی سریع از پرداختن به ادبیات انقلاب صرف نظر کردند؛ در مستندات وضع بهتری داریم و اسناد سالهای انقلاب وجود دارد اما در ادبیات رمانی به این سالها پرداخته نشده است لذا باید خوشحال بود که کتابی 550 صفحهای به این ادبیات پرداخته است.
وی با اشاره به سخن حسامالدین مطهری در کتاب «کلت 45» که این کتاب را شکلات تلخ معرفی میکند، ابراز کرد: نویسنده این کتاب تلخ نویس است و خودش هم کتابش را شکلات تلخ معرفی کرده است اما شاید بشود گفت شکلات هم نیست و تلخی آن بیشتر است.
مطهری، نویسنده کتاب در پاسخ به مطلب بیان شده توسط منتقد، بیان کرد: شاید از یک زاویه اینطور باشد اما دلیل انتخاب تعبیر شکلات تلخ برای کتابم این بود که شکلات تلخ فرآوردهای است که آرامش بخش و در عین حال کاکائوی آن بالا و شکر پایین است و این به ذائقه همه خوش نمیآید اما مفید است.
نویسنده کتاب «کلت 45» با بیان اینکه انتخاب تعبیر شکلات تلخ برای کتابم بازی با کلمات نبود، اضافه کرد: به دور و اطرافم نگاه کردم، اتفاقاتی را که «کلت 45» روایت میکند، شاید بارها در کشور ما تکرار شود از همین رو باید از تاریخ آموخت و مطلب ثابت شده است؛ من با رمان نوشتن با استفاده از مستندات تاریخی، تلاش کردم چیزی را یادآوری کنم، مهمترین دغدغه شخصیام یعنی خانواده و انسان.
داستان «کلت 45»؛ داستان خانواده و انسان
مطهری اضافه کرد: در فضای مجازی آقایی عصبانی در کشوری خارجی وارد مترو میشود و به همه ناسزا میگوید، در این وضعیت که مردم ممکن است فاصله بگیرند و یا پلیس را خبر کنند، پیرزنی در حکم مادرش دست او را میگیرد و آن شخص آرام میگیرد؛ مردم یک وطن و یا یک خانواده گاهی فراموش میکنند، دست یکدیگر را بگیرند و مقابل هم قرار میگیرند؛ داستان «کلت 45» داستان خانواده و انسان است.
در بخش بعدی برنامه، عسگری، یکی از حضار ضمن تمجید از به تصویر کشیدن روابط زیبا و صمیمی بین اعضای خانواده در کتاب «کلت 45»، با اشاره به بخشهایی از این کتاب، یکی از نقدهای وارد به این کتاب را پرداختن بیش از حد به جزئیات دانست و گفت: همین امر باعث میشد در مطالعه ادامه داستان خسته شویم.
حسامالدین مطهری، نویسنده کتاب نیز با قبول این انتقاد، در پاسخ به سؤال مجری که آیا در چاپهای بعدی کتابش را ویراستاری میکند یا خبر؟؛ گفت: ویراستاری نخواهم کرد اما تلاشم این است که این اشتباه را در کارهای بعدی مرتکب نشوم.
چرا سازمان مجاهدان خلق بستر نگارش رمان شد؟
مجیدی، یکی دیگر از حضار نیز با تمجید از داستان خانوادگی کتاب «کلت 45»، گفت این کتاب را خیلی سخت زمین میگذاشته و برایش جذاب بوده اما، از چرایی انتخاب داستان گروهک منافقان به عنوان بستر شکلگیری این رمان خانوادگی سؤال پرسید که مطهری، نویسنده کتاب در پاسخ این چنین گفت: تاریخ تکرار پذیر است؛ از نظر من، ما با گروهی مواجه بودیم که بخشی از وطن را حیف و میل کرده بودند، تلاش کردند جوانهای ما را نه با ترور بلکه با شستوشوی مغزی اسیر نگاه و ایدئولوژی مسموم خود قرار دهند و آدمهایی تربیت کنند که نمیتوانستند برای خودشان تصمیم بگیرند؛ این، یکی از صدماتی بود که از این جهت به وطن ما وارد شد، خود انقلاب هم کشور ما را در بخشهای مختلف عقب انداخت.
مطهری با بیان اینکه این گروه مدعی به نام مجاهدان خلق باید از لحاظ مردم شناسی و روانشناسی بررسی شوند و حرفها در موردشان زده شود، اضافه کرد: در مورد این افراد به نظرم فقط از لحاظ سیاسی بحث شده است؛ معتقدم روزی مجاهدان خلق بودند اما بعید نیست گروهی مشابه اینها یا بازتولید شده اینها در آینده و با شرایط زمان خودشان شکل بگیرند.
وی در همین راستا ادامه داد: رمان، فرصت زندگی مضاعف است، مجاهدان خلق، انقلاب، تظاهرات و ... را با خواندن و شنیدن تجربه کردم و با شیوه خودم، طوری که خوب از کار در بیاید منتقل کردم چراکه، ممکن است روزی باشد که من در مقابل برادرم قرار بگیرم و فاصلهای باشد که هیچ ارزشی نداشته است.
در ادامه برنامه، علیرضا مهرداد، ضمن بیان اجمالی داستان «کلت 45» با بیان اینکه درونمایه این رمان با خلاصهاش تفاوت دارد، اضافه کرد: در داستانی که فرمانده برای لو نرفتن اطلاعات سر سرباز را زیر آب میکند و نویسنده بدون اشاره به این سخن رزمنده که گفته بود اگر تیر خوردم مرا غرق کنید تا اطلاعات از بین نرود، خشونت و بیرحمی فرمانده را به تصویر میکشد؛ نسبت رمان «کلت 45» نیز با انقلاب ضعیف است زیرا بستر کار مجاهدان انقلاب است و اگر بستر رمان، انقلاب بود، نوع رفتار شخصیتهای داستان تغییر میکرد.
وی در پایان این بخش از سخنانش ضمن تمجید از استفاده از زبان سبکدار، تصویری، ارسال مثل، نمایهها و تصویرهای زیبای که نویسنده ارائه داده است و همچنین پرحوصله بودن نویسنده «کلت 45» در پرداختن به جزئیات اضافه کرد: اما ادبیات انقلاب مظلوم است و اگر کسانی بلافاصله بعد از انقلاب بودند حتما طور دیگری مینوشتند.
مهرداد در بخش دیگری از سخنان خود در بررسی کتاب «کلت 45» آوردن گذشته به حال و نگاه به گذشته با دید امروز را یکی از مشخصههای این کتاب برشمرد و توضیح داد: این نوع نوشتن بد نیست اما اگر با دوربین گذشته به قضایا نگاه شود و فیلمبرداری در همان گذشته آغاز و تمام شود، تصاویر روشن و پرمعناتری از تاریخ ارائه میشود.
این منتقد استفاده از الفاظی که نیاز به تجربه، فرهنگ لغت و مطالعه کتب دیگر دارد را یکی دیگر از موارد قابل توجه در این کتاب دانست و بیان کرد: نویسنده با این نوع نوشتن در سطح مخاطب پایین نمیرود.
یکی دیگر از حضار با اشاره به موضوع ترور توسط اعضای سازمان مجاهدان خلق و پیام آیت الله بروجردی مبنی بر اینکه ترور در اسلام نیست، اضافه کرد: منشأ ترور اقدام یک شخص بود و نه حرکت انقلاب.
وی ادامه داد: من از سال 60 روزنامه و اخبار میخواندم؛ کتاب خیلی مظلوم واقع شده است؛ باید سعی کنیم چند صفحهای از کتاب «کلت 45» و سایر کتب را منتشر کنیم تا افراد بیشتری کتاب را مطالعه کنند و زحمات نویسندگان جبران شود.
داستان انقلاب؛ قضاوت در مورد همه 37 سال است
در پایان، حسامالدین مطهری در پاسخ به سخنان مهرداد، اظهار کرد: اینکه نسبت «کلت 45» با انقلاب و ادبیات انقلاب چیست، راستش من ندیدم تا به حال کسی در یک خط ادبیات انقلاب را تعریف کرده باشد؛ رمان «کلت 45» درباره وطنم نوشته شده است و اگر از من بپرسند دوران انقلاب چه زمانی است، میگویم: انقلاب همان چند سال قبل و بعد از سال 57 نیست، نوشتن داستان انقلاب، فقط نوشتن از زندان کمیته مشترک و ... نیست، داستان انقلاب داستان امروز است که باید 37 سال را به قضاوت نشست.
