حقالناس را در فضای مجازی چه کسی پاسخ میدهد؟
گروه هنر: استاد گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه فردوسی گفت: گاهی کاربران، آثاری را دانلود میکنند که نسخههای چاپی آن اکنون در کشور منتشر میشود و ناشران و مؤلفان آنها، مالکیت مادی آن آثار را واگذار نکردهاند، حتی برخی از مؤسسات، کتابها را دوباره حروفچینی میکنند و آنها را با نام خود و با نشر دیجیتال، منتشر میکنند، در حالیکه از ناشر و مؤلف آثار اجازه ندارند.
حسین صابری، استاد گروه آموزشی فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، عنوان کرد: در دانلود کردن آثار هنری و مکتوب، پایبندی اخلاقی، ارزشمندتر از جنبه حقوقی است.
وی با بیان اینکه پیشبینی قوانین حمایت از صاحبان آثار هنری برای پاسداری حقوق ناشران و پدیدآورندگان اهمیت دارد، اظهار کرد: مهمتر از آن، بخش اخلاقی است، زیرا پایبندی اخلاقی، ارزشمندتر از جنبه حقوقی است این در حالی است که متأسفانه در هر دو بخش مشکل داریم، در جایی که مسیرهای غیرقانونی درباره کتاب، فیلم و ... جای مسیرهای قانونی را میگیرد، آنهایی که به اخلاق پایبند نیستند، از مسیر غیرقانونی، نیاز خود را تأمین میکنند.
صابری با اشاره به اینکه در آثار مکتوب، هم به قوانین جدی و هم به گسترش فرهنگ اخلاقی، پایبندی به رعایت حقوق دیگران نیاز است، ابراز کرد: شاید به عنوان صاحب اثر، فرد راضی نباشد که این آثار در فضای مجازی، بدون اجازه در اختیار افراد قرار گیرد و یا افراد، بدون در نظر گرفتن حقوق ناشر و پدیدآورنده، آن را دانلود کنند اما آیا دانلودکننده کتاب میداند که صاحب اثر، راضی به این رفتار نیست؟
این استاد دانشگاه با بیان اینکه دانلود آثار مکتوب اعم از مقالات، کتابها و ... بدون انضباط صورت میگیرد، اظهار کرد: افرادی وجود دارند که به هر انگیزهای، آثار مکتوب را با گذاشتن آرم خود در گوشه صفحات، آنها را آپلود و بارگذاری میکنند و کسانی هم بدون محدودیت، تعهد و رعایت حقوق مؤلفان، به دانلود آنها میپردازند.
دانلود آثار بدون اجازه از ناشران و مؤلفان
وی با اشاره به اینکه گاهی آثار قدیمی که شاید در ایران موجود نباشد، دانلود میشود، گفت: گاهی کاربران، آثاری را دانلود میکنند که نسخههای چاپی آن اکنون در کشور منتشر میشود و ناشران و مؤلفان آنها، مالکیت مادی آن آثار را واگذار نکردهاند، حتی برخی از مؤسسات، کتابها را دوباره حروفچینی میکنند و آنها را با نام خود و با نشر دیجیتال، منتشر میکنند، در حالی که از ناشر و مؤلف آثار اجازه ندارند.
صابری به قراردادهای میان ناشران و مؤلفان اشاره و اظهار کرد: در قراردادهایی که در گذشته میان ناشران و مؤلفان منعقد میشد، نشر دیجیتال دیده نشده بود، لذا اگر بنده به عنوان نویسنده با مؤسسهای قرارداد میبستم و به ازای بهای جلد کتاب در شمارگان، حقالزحمهای را در نظر میگرفتم، ظاهرا به لحاظ حقوقی، شامل نشر دیجیتال نمیشد.
زیان ناشران با وجود نسخههای رایگان دیجیتالی
صابری با اشاره به اینکه در چند سال اخیر، گرانی کاغذ در کنار نشر دیجیتال موجب آسیب جدی به صنعت نشر شده است، گفت: مخاطبانی که نیاز خود را از طریق دسترسی به نسخههای رایگان الکترونیک و دیجیتال رفع میکنند، عرصه را برای نشر کاغذی تنگ میکنند و از این جهت موجب زیان ناشر و پدیدآورندگان آثار میشوند.
استاد گروه آموزشی فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد با بیان اینکه حقوق مؤلفان باید رعایت شود، ابراز کرد: هنگامی که نشر کاغذی، حرف اول را در بازار میزد، صاحبان آثار، روی آنچه که حاصل نشر کاغذی که البته ناچیز است، به عنوان درآمد خود حساب باز کردند، ولی امروزه که فضای دیجیتال جای نشر کاغذی را تنگ کرده است، حق پدیدآورندگان(حقالناس) ادا نمیشود.
مالکیت دیجیتال، مالکیتی معتبر است
وی با بیان اینکه در نشر کاغذی نیز این تعرض انجام میگیرد، گفت: گاهی برخی از مراکز آموزشی، کتابهای درسی را بدون اجازه مؤلفان، کپی میکنند، در حالیکه مراجعهکنندگان باید آگاهی داشته باشند که باید رضایت صاحب اثر را جلب کنند، زیرا اثر، ملک او محسوب میشود، از همین رو باید توجه داشته باشیم امروزه از نظر عرفی، مالکیت دیجیتال، مالکیتی معتبر و به رسمیت شناخته شده است و تعرض به آن، مسئولیت حقوقی و اخلاقی را در پی دارد.
این استاد دانشگاه با اشاره به اینکه از ابتدا در نشر کاغذی نیز به خرید کتاب به عنوان یک نیاز نگاه نکردیم، ابراز کرد: شاید برای خرید اسباببازی، راحتتر پول پرداخت کنیم، ولی برای خرید کتاب اینچنین نیست، همچنین دسترسی آسان در فضای مجازی عرصه را برای کتاب تنگ کرده است.
وی با بیان اینکه سالها قبل ناشران باید پیشبینی میکردند که فضای نشر به سمت دیجیتال خواهد رفت، اظهار کرد: ناشران باید سالها قبل، کار مبتکرانهای را در نظر میگرفتند و روشهای سبکتری برای نشر کتاب، مقالات و ... با قیمتهای پایینتر انتخاب می کردند، مثلا برای نشر یک کتاب 500 صفحهای که قیمت قابل توجهی دارد، بتوانیم هر فصل آن را از طریق فضای مجازی به فروش رسانیم و مکانیزمهای ارسال نیز وجود داشته باشد، بهتر خواهد بود.
صابری افزود: همچنانکه برخی از پایگاههای اطلاعرسانی، مبلغی را دریافت میکنند و اجازه دانلود چند مقاله از فایل مجله را میدهند، در عرصه کتاب هم میتواند چنین اتفاقی رخ دهد و کتاب را در فصلهای محدودتری منتشر کنند تا فروش بیشتری داشته باشند، همچنین امکان دانلود با قیمت محدود و داشتن پسورد نیز می تواند وجود داشته باشد.
