با حضور آیتالله سیدان؛
چهارمین برنامه در بحث علیت و فاعلیت در مشهد برگزار شد
گروه انديشه: قاعده الشیء ما لم یجب لم یوجد، در قالب چهارمين بحث علیت و فاعلیت توسط آیتالله سید جعفر سیدان، استاد حوزه علميه خراسان و دکتر محمدتقی سبحانی، استاد فلسفه در مشهد مورد بررسي قرار گرفت.
به گزارش خبرگزاری بین المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، بررسی و نقد قاعده الشیء ما لم یجب لم یوجد، در در قالب چهارمين بحث علیت و فاعلیت توسط آیتالله سید جعفر سیدان، استاد حوزه علميه خراسان و دکتر محمدتقی سبحانی، استاد فلسفه با حضور طلاب و اساتید حوزه علمیه با مشارکت مدرسه علوم دینی حضرت ولی عصر(عج) مشهد صورت گرفت.
دکتر محمدتقی سبحانی، استاد فلسفه در این نشست با اشاره به قاعده فلسفی گفت: این قاعده یک زیر ساخت و مبنای اصلی دارد که قاعده الشیء ما لم یجب لم یوجد، قرار است مبنایش مورد توضیح قرار بگیرد.
وی ادامه داد: این قاعده، مهمترین فلسفه در طول تاریخ است. در این قاعده هیچ علت و معلولی را نمیتوان یافت که بدون علت تحقق پیدا کند، لذا در طول تاریخ مورد قبول بوده و تقریبا منکری برای آن نمیتوان یافت.
وی در مورد بیان ادعای کلام فیلسوفان گفت: آنها علاوه بر علیت عام که ضرورت وجود علت، عند وجود معلول است، ادعا میکنند که علت میآید و معلول را ایجاد میکند، قبل از اینکه آن را ایجاد کند، وجود میدهد و معلول موجود میشود. توسط علت تامه، اول واجب میشود، بعد موجود میشود. پذیرش این بحث اگر علت باشد موجود میشود محل کلام نیست، محل اتفاق بوده و همیشه علت ایجاد میکند.
آیتالله سيدجعفر سیدان، استاد حوزه علميه خراسان نيز در مورد این قاعده گفت: فهرستی که قرار است بحث شود، در ارتباط با قاعدهای که از قواعد مهم فلسفی است، قاعده الشیء لم یجب لم یوجد و اثبات اینکه هر موجود ممکنی که تحقق پیدا کند، باید در ارتباط با علتی باشد که آن علت ایجاد شود، قبل از ایجاد و وجود ممکن، به معنای اینکه ضرورت سابق و این شی ممکن محقق میشود.
وي ادامه داد: در این صورت دو ضرورت برای آن معنا میشود، یک ضرورت سابق که از ناحیه علت است، دوم ضرورت لاحق که پس از تحقق آن است، بنابراین مدعی این قاعده، هر شی ممکن تحققش نیاز علت دارد و یک علت وقتی موجب تحقق میشود که قبل از وجود دادن به این ممکن و ایجاد ممکن ایجاب کند، وجوب برای ممکن بدهد، ایجاب ممکن علت ایجاب کند و تبعا این ایجاد قبل از ایجاب، اول ممکن وجود پیدا میکند، بعد موجود پیدا میکند.
اين استاد حوزه استدلال قاعده الشی ما لم یجب لم یوجد را این چنین تشریح کرد: استدلال این قاعده در ارتباط با شی ممکن یعنی من حیث دفات شی ممکن نه اقتضای وجود دارد، نه اقتضای عدم؛ این علت کی میشود که ممکن را موجود کند؟ وقتی که این ممکن به ایجاب برسد از ناحیه علت و علت آن را ایجاب کند و اولویت برای تحقق وجود این موجود کفایت میکند که اگر علت هم ایجاب نکرد، اولویت تنها برای تحقق موجود کافی است؟
وي اضافه كرد: در جواب گفته میشود خیر چون اگر علت ممکن را ایجاب نکند، چندین سؤال پیش میآید که چرا تحقق پیدا نکرد؟ چرا این موجود ایجاب نکرده؟ در جواب میگوییم یک علتی دارد که سؤال میشود آیا در حد ایجاب است یا خیر؛ اولویت دارد برای ایجاد موجود اگر کسی گفت علت در حال ایجاد و ایجاب است، ایجاد کرده برای ثبت علم.
آیتالله سیدان ادامه داد و گفت: یک نکته ظریف وجود دارد، معلول که سی درجه از حرارت است، این معلول تحقق پیدا میکند ولی وجوب قبل از وجود پیدا نکرده، اگر بگوییم وجوب تحقق کرده، به اعتبار علت آن است که علتش به وجوب رسیده، یعنی وصف به حال مطلقه است، یعنی خودش به وجوب رسیده باشد قبل از وجود، گفته میشود خیر، مع الوجود، وجود پیدا کرده، قبل از وجود، وجوب پیدا نکرد، علتش که علت طبیعی است به ایجاب رسیده که وجوب پیدا کرده است.
در پایان محمدتقی سبحانی گفت: بنده اعلام میکنم این بحث سودمند است و یک قاعده فلسفی است زيرا بنیاد بسیاری از گذارههای مباحث فلسفی است و پذیرش این قاعده تبعات و آثاری دارد که با اصول اساسی ادیان الهی ناساگار است، از جمله مستلزم جبر در انسان و خداوند متعال.
دکتر محمدتقی سبحانی، استاد فلسفه در این نشست با اشاره به قاعده فلسفی گفت: این قاعده یک زیر ساخت و مبنای اصلی دارد که قاعده الشیء ما لم یجب لم یوجد، قرار است مبنایش مورد توضیح قرار بگیرد.
وی ادامه داد: این قاعده، مهمترین فلسفه در طول تاریخ است. در این قاعده هیچ علت و معلولی را نمیتوان یافت که بدون علت تحقق پیدا کند، لذا در طول تاریخ مورد قبول بوده و تقریبا منکری برای آن نمیتوان یافت.
وی در مورد بیان ادعای کلام فیلسوفان گفت: آنها علاوه بر علیت عام که ضرورت وجود علت، عند وجود معلول است، ادعا میکنند که علت میآید و معلول را ایجاد میکند، قبل از اینکه آن را ایجاد کند، وجود میدهد و معلول موجود میشود. توسط علت تامه، اول واجب میشود، بعد موجود میشود. پذیرش این بحث اگر علت باشد موجود میشود محل کلام نیست، محل اتفاق بوده و همیشه علت ایجاد میکند.
آیتالله سيدجعفر سیدان، استاد حوزه علميه خراسان نيز در مورد این قاعده گفت: فهرستی که قرار است بحث شود، در ارتباط با قاعدهای که از قواعد مهم فلسفی است، قاعده الشیء لم یجب لم یوجد و اثبات اینکه هر موجود ممکنی که تحقق پیدا کند، باید در ارتباط با علتی باشد که آن علت ایجاد شود، قبل از ایجاد و وجود ممکن، به معنای اینکه ضرورت سابق و این شی ممکن محقق میشود.
وي ادامه داد: در این صورت دو ضرورت برای آن معنا میشود، یک ضرورت سابق که از ناحیه علت است، دوم ضرورت لاحق که پس از تحقق آن است، بنابراین مدعی این قاعده، هر شی ممکن تحققش نیاز علت دارد و یک علت وقتی موجب تحقق میشود که قبل از وجود دادن به این ممکن و ایجاد ممکن ایجاب کند، وجوب برای ممکن بدهد، ایجاب ممکن علت ایجاب کند و تبعا این ایجاد قبل از ایجاب، اول ممکن وجود پیدا میکند، بعد موجود پیدا میکند.
اين استاد حوزه استدلال قاعده الشی ما لم یجب لم یوجد را این چنین تشریح کرد: استدلال این قاعده در ارتباط با شی ممکن یعنی من حیث دفات شی ممکن نه اقتضای وجود دارد، نه اقتضای عدم؛ این علت کی میشود که ممکن را موجود کند؟ وقتی که این ممکن به ایجاب برسد از ناحیه علت و علت آن را ایجاب کند و اولویت برای تحقق وجود این موجود کفایت میکند که اگر علت هم ایجاب نکرد، اولویت تنها برای تحقق موجود کافی است؟
وي اضافه كرد: در جواب گفته میشود خیر چون اگر علت ممکن را ایجاب نکند، چندین سؤال پیش میآید که چرا تحقق پیدا نکرد؟ چرا این موجود ایجاب نکرده؟ در جواب میگوییم یک علتی دارد که سؤال میشود آیا در حد ایجاب است یا خیر؛ اولویت دارد برای ایجاد موجود اگر کسی گفت علت در حال ایجاد و ایجاب است، ایجاد کرده برای ثبت علم.
آیتالله سیدان ادامه داد و گفت: یک نکته ظریف وجود دارد، معلول که سی درجه از حرارت است، این معلول تحقق پیدا میکند ولی وجوب قبل از وجود پیدا نکرده، اگر بگوییم وجوب تحقق کرده، به اعتبار علت آن است که علتش به وجوب رسیده، یعنی وصف به حال مطلقه است، یعنی خودش به وجوب رسیده باشد قبل از وجود، گفته میشود خیر، مع الوجود، وجود پیدا کرده، قبل از وجود، وجوب پیدا نکرد، علتش که علت طبیعی است به ایجاب رسیده که وجوب پیدا کرده است.
در پایان محمدتقی سبحانی گفت: بنده اعلام میکنم این بحث سودمند است و یک قاعده فلسفی است زيرا بنیاد بسیاری از گذارههای مباحث فلسفی است و پذیرش این قاعده تبعات و آثاری دارد که با اصول اساسی ادیان الهی ناساگار است، از جمله مستلزم جبر در انسان و خداوند متعال.
