از مشهد تا کربلا همراه با آیتالله سیدتقی طباطباییقمی/ تبعید؛ همراه همیشگی این خاندان
گروه معارف: مرحوم آیتالله حاج سیدتقی طباطباییقمی در مشهد دیده به جهان گشود، وی پس از فراگیری مقدمات نزد پدر، به کربلا و نجف رفت و در آنجا از محضر علمای برجسته جهان تشیع بهره برد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، آیتاللهالعظمی حاج سیدتقی طباطباییقمی، یکی از فقهای برجسته شیعیان است که در اسفندماه سال 1301 هجری شمسی در مشهد دیده به جهان گشود و در پنجم آبانماه جاری در کربلای معلا دار فانی را وداع گفت.
این فقیه شیعی که در حوزههای علمیه مشهد، قم و نجف تحصیل کرده است، مقدمات را نزد پدر خود فرا گرفت و سپس به همراه پدر به کربلا و نجف رفت و در آنجا از محضر اساتیدی همچون آیات عظام سیدمحمدهادی میلانی، سید عبدالهادی شیرازی، شیخ حسین حلی، شیخ محمدکاظم شیرازی، محمدعلی کاظمینی بروجردی و سیدابوالقاسم خویی بهره برد.
وی پس از رسیدن به درجات عالی اجتهاد، شروع به تدریس در متون فقه و اصول در نجف کرد و سپس در مسجد هندی در حوزه علمیه نجف شروع به تدریس خارج فقه و اصول کرد.
در پی اخراج تعداد زیادی از روحانیون بزرگ توسط رژیم بعث عراق از نجف، وی نیز به ناچار در سال در سال ۱۳۵۹ مجبور به ترک نجف شد، به قم عزیمت کرد و در حوزه علمیه قم، مشغول به تدریس فقه و اصول شد. از آن تاریخ تاکنون وی همچنان در شهر قم سکونت داشته است.
مرحوم آیتالله سیدتقی طباطباییقمی از سال 1359 تا 1395 در حوزه علمیه قم مشغول تدریس و تحقیق بود و به گفته فرزند مرحوم آیتاللهالعظمی خویی، آن مرجع اثرگذار شیعه یکی از سه نفری بود که اجازه اجتهاد مکتوب را دریافت کرد؛ مرحوم آیتاللهالعظمی خویی اجازه اجتهاد را تنها به آیتاللهالعظمی سیستانی و آیتاللهالعظمی میرزا علی فلسفی(برادر مرحوم محمدتقی فلسفی خطیب مشهور) داده است.
خاندان طباطباییقمی و تبعید
مرحوم آیتالله حاج سیدتقی طباطباییقمی از خاندان بزرگ طباطباییقمی و فرزند مرحوم آیتالله العظمی سیدحسین طباطباییقمی است. حاج سید حسین طباطباییقمی در زمان رضاشاه از مراجع مهم مشهد مقدس و در ابتدای سلطنت محمدرضاشاه نیز مراجع عظام شیعیان و مقیم کربلای معلی بود که در سال ۱۳۱۴ در پی واقعه مسجد گوهرشاد به دستور رضاشاه از ایران به عراق تبعید شد. حاجآقا سیدحسین قمی ـ پدر مرحوم آیتالله سیدتقی طباطباییقمی ـ سالهای پایانی عمر را در کربلا ساکن شد و چند ماه، رهبری جهان تشیع را برعهده گرفت.
آیتاللهالعظمی سیدحسن طباطباییقمی، برادر مرحوم آیتالله سیدتقی قمی نیز از مراجع تقلید برجسته شیعه و از مجتهدان مخالف سیاستهای محمدرضاشاه در مشهد بود؛ وی نیز از سال ۱۳۴۲ تا ۱۳۵۷ به دستور محمدرضاشاه از مشهد به کرج تبعید شد؛ مرحوم آیتاللهالعظمی سیدتقی طباطباییقمی نیز که سالهای طولانی در حوزههای کربلا و نجف مشغول تحصیل و تدریس بود، سال ۱۳۵۹ به دستور صدام حسین از نجف به ایران تبعید و در قم ساکن شد. بدین ترتیب میتوان تبعید را همراه همیشگی این خانواده دانست.
مخالفت مرحوم تقی قمی با تشکیک در صحت تاریخی شکستن پهلوی حضرت زهرا(س)
مرحوم سیدتقی طباطباییقمی از مجتهدان هویتگرای شیعی هستند که در بعد عملی و نظری در خصوص خدشه به عقاید شیعی واکنش نشان میداد. وی معتقد به ولایت تکوینیه برای انبیاء و ائمه(ع) بود، عصمت را جزو ضروریات قطعی مذهب تشیع میدانست و با تشکیک در صحت تاریخی شکستن پهلوی حضرت زهرا(س)، سقط جنین و شهادت ایشان مخالف بود.
وی، دایی امام موسی صدر و مرحوم آیتالله سیدرضا صدر بود و همچون پدر و برادرش در شمار فقهای سنتی شیعه تعریف میشد؛ همچنین این روحانی شیعی با برخی نظریههای نو در اندیشه سیاسی شیعه مخالف بود و انتقاداتی را وارد میکرد. این فقیه شیعی طرفدار عزاداری سنتی بود و در مدت اقامت در کربلا در برخی از مراسم عزاداری مشهور کربلاییها که طُوَیریج نامیده میشد، شرکت میکرد.
آثار و تألیفات
از مرحوم قمی آثار متعدد حوزوی به یادگار مانده است که آیتاللهالعظمی لطفالله صافیگلپایگانی، از مراجع جهان تشیع، این آثار را نشاندهنده «دقت و امعان نظر و تحقیق عالمانه» این فقیه دانسته است.
کتاب سهجلدی «آراؤنا فی اصول الفقه»، کتاب چهارجلدی «عمدة الطالب فی التعلیق علی المکاسب» و کتاب پنج جلدی «الدلائل فی شرح منتخب المسائل» از جمله آثار آیتاللهالعظمی سیدتقی طباطباییقمی در حوزههای گوناگون علوم اسلامی به شمار میرود.
همچنین کتاب 10 جلدی «مبانی منهاج الصالحین» که به بررسی مبانی آرای استادش مرحوم آیتاللهالعظمی خویی اختصاص داشته و مورد تمجید ویژه استاد قرار گرفته بود، نیز دیگر اثر این عالم برجسته است؛ مشهورترین اثر کلامی آیتاللهالعظمی سیدتقی طباطباییقمی نیز کتاب «درسهایی از شفاعت» است که سال ۶۳ در قم منتشر شد که این تألیفات عمدتاً به زبان عربی نوشته شده و تعدادی از آنها به زبانهای فارسی و انگلیسی هم برگردانده شده است.
بر اساس این گزارش، مرحوم آیتاللهالعظمی حاج سیدتقی طباطباییقمی که از چند روز پیش برای زیارت عتبات عالیات به عراق سفر کرده بود، در کربلای معلی دار فانی را وداع گفت. پیکر آن فقیه پرهیزکار پس از تشییع از مسجد شیخ طوسی به سمت حرم مطهر حضرت علی(ع)، کنار مرقد استادشان آیت الله العظمی خویی آرام گرفت.
پس از ارتحال این عالم برجسته شخصیتهایی همچون رهبر معظم انقلاب، رئیس جمهور، رئیس مجلس شورای اسلامی و مراجع عظام تقلید پیام تسلیتی را صادر کردند. در پیام تسلیت رهبر معظم انقلاب از این عالم شیعی به عنوان فقیه پرهیزگار و در پیام رئیس جمهوری به عنوان فقیه پارسا یاد شده است.
این فقیه شیعی که در حوزههای علمیه مشهد، قم و نجف تحصیل کرده است، مقدمات را نزد پدر خود فرا گرفت و سپس به همراه پدر به کربلا و نجف رفت و در آنجا از محضر اساتیدی همچون آیات عظام سیدمحمدهادی میلانی، سید عبدالهادی شیرازی، شیخ حسین حلی، شیخ محمدکاظم شیرازی، محمدعلی کاظمینی بروجردی و سیدابوالقاسم خویی بهره برد.
وی پس از رسیدن به درجات عالی اجتهاد، شروع به تدریس در متون فقه و اصول در نجف کرد و سپس در مسجد هندی در حوزه علمیه نجف شروع به تدریس خارج فقه و اصول کرد.
در پی اخراج تعداد زیادی از روحانیون بزرگ توسط رژیم بعث عراق از نجف، وی نیز به ناچار در سال در سال ۱۳۵۹ مجبور به ترک نجف شد، به قم عزیمت کرد و در حوزه علمیه قم، مشغول به تدریس فقه و اصول شد. از آن تاریخ تاکنون وی همچنان در شهر قم سکونت داشته است.
مرحوم آیتالله سیدتقی طباطباییقمی از سال 1359 تا 1395 در حوزه علمیه قم مشغول تدریس و تحقیق بود و به گفته فرزند مرحوم آیتاللهالعظمی خویی، آن مرجع اثرگذار شیعه یکی از سه نفری بود که اجازه اجتهاد مکتوب را دریافت کرد؛ مرحوم آیتاللهالعظمی خویی اجازه اجتهاد را تنها به آیتاللهالعظمی سیستانی و آیتاللهالعظمی میرزا علی فلسفی(برادر مرحوم محمدتقی فلسفی خطیب مشهور) داده است.
خاندان طباطباییقمی و تبعید
مرحوم آیتالله حاج سیدتقی طباطباییقمی از خاندان بزرگ طباطباییقمی و فرزند مرحوم آیتالله العظمی سیدحسین طباطباییقمی است. حاج سید حسین طباطباییقمی در زمان رضاشاه از مراجع مهم مشهد مقدس و در ابتدای سلطنت محمدرضاشاه نیز مراجع عظام شیعیان و مقیم کربلای معلی بود که در سال ۱۳۱۴ در پی واقعه مسجد گوهرشاد به دستور رضاشاه از ایران به عراق تبعید شد. حاجآقا سیدحسین قمی ـ پدر مرحوم آیتالله سیدتقی طباطباییقمی ـ سالهای پایانی عمر را در کربلا ساکن شد و چند ماه، رهبری جهان تشیع را برعهده گرفت.
آیتاللهالعظمی سیدحسن طباطباییقمی، برادر مرحوم آیتالله سیدتقی قمی نیز از مراجع تقلید برجسته شیعه و از مجتهدان مخالف سیاستهای محمدرضاشاه در مشهد بود؛ وی نیز از سال ۱۳۴۲ تا ۱۳۵۷ به دستور محمدرضاشاه از مشهد به کرج تبعید شد؛ مرحوم آیتاللهالعظمی سیدتقی طباطباییقمی نیز که سالهای طولانی در حوزههای کربلا و نجف مشغول تحصیل و تدریس بود، سال ۱۳۵۹ به دستور صدام حسین از نجف به ایران تبعید و در قم ساکن شد. بدین ترتیب میتوان تبعید را همراه همیشگی این خانواده دانست.
مخالفت مرحوم تقی قمی با تشکیک در صحت تاریخی شکستن پهلوی حضرت زهرا(س)
مرحوم سیدتقی طباطباییقمی از مجتهدان هویتگرای شیعی هستند که در بعد عملی و نظری در خصوص خدشه به عقاید شیعی واکنش نشان میداد. وی معتقد به ولایت تکوینیه برای انبیاء و ائمه(ع) بود، عصمت را جزو ضروریات قطعی مذهب تشیع میدانست و با تشکیک در صحت تاریخی شکستن پهلوی حضرت زهرا(س)، سقط جنین و شهادت ایشان مخالف بود.
وی، دایی امام موسی صدر و مرحوم آیتالله سیدرضا صدر بود و همچون پدر و برادرش در شمار فقهای سنتی شیعه تعریف میشد؛ همچنین این روحانی شیعی با برخی نظریههای نو در اندیشه سیاسی شیعه مخالف بود و انتقاداتی را وارد میکرد. این فقیه شیعی طرفدار عزاداری سنتی بود و در مدت اقامت در کربلا در برخی از مراسم عزاداری مشهور کربلاییها که طُوَیریج نامیده میشد، شرکت میکرد.
آثار و تألیفات
از مرحوم قمی آثار متعدد حوزوی به یادگار مانده است که آیتاللهالعظمی لطفالله صافیگلپایگانی، از مراجع جهان تشیع، این آثار را نشاندهنده «دقت و امعان نظر و تحقیق عالمانه» این فقیه دانسته است.
کتاب سهجلدی «آراؤنا فی اصول الفقه»، کتاب چهارجلدی «عمدة الطالب فی التعلیق علی المکاسب» و کتاب پنج جلدی «الدلائل فی شرح منتخب المسائل» از جمله آثار آیتاللهالعظمی سیدتقی طباطباییقمی در حوزههای گوناگون علوم اسلامی به شمار میرود.
همچنین کتاب 10 جلدی «مبانی منهاج الصالحین» که به بررسی مبانی آرای استادش مرحوم آیتاللهالعظمی خویی اختصاص داشته و مورد تمجید ویژه استاد قرار گرفته بود، نیز دیگر اثر این عالم برجسته است؛ مشهورترین اثر کلامی آیتاللهالعظمی سیدتقی طباطباییقمی نیز کتاب «درسهایی از شفاعت» است که سال ۶۳ در قم منتشر شد که این تألیفات عمدتاً به زبان عربی نوشته شده و تعدادی از آنها به زبانهای فارسی و انگلیسی هم برگردانده شده است.
بر اساس این گزارش، مرحوم آیتاللهالعظمی حاج سیدتقی طباطباییقمی که از چند روز پیش برای زیارت عتبات عالیات به عراق سفر کرده بود، در کربلای معلی دار فانی را وداع گفت. پیکر آن فقیه پرهیزکار پس از تشییع از مسجد شیخ طوسی به سمت حرم مطهر حضرت علی(ع)، کنار مرقد استادشان آیت الله العظمی خویی آرام گرفت.
پس از ارتحال این عالم برجسته شخصیتهایی همچون رهبر معظم انقلاب، رئیس جمهور، رئیس مجلس شورای اسلامی و مراجع عظام تقلید پیام تسلیتی را صادر کردند. در پیام تسلیت رهبر معظم انقلاب از این عالم شیعی به عنوان فقیه پرهیزگار و در پیام رئیس جمهوری به عنوان فقیه پارسا یاد شده است.
