اخلاق؛ مهمترین عامل در گسترش تقریب/ نیازمند تقویت رویکرد عقلانی در این حوزه هستیم
گروه معارف: استاد دانشگاه فردوسی مشهد با بیان اینکه اخلاق مهمترین عامل در گسترش تقریب مذاهب است، گفت: برخی بداخلاقیها از جمله خودبینی، خودحقپنداری، تحجر، خشونت و افراطیگری از جدیترین موانع راه وحدت اسلامی به شمار میرود.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، محمد تقی فخلعی، استاد دانشگاه فردوسی مشهد، صبح امروز یازدهم آذرماه در پیش نشست همایش باز شناسی شخصیت و اندیشههای آیت الله محمد واعظ زاده خراسانی، اظهار کرد: موضوع تقریب از موضوعات مهجور و مظلومی است که کمتر به صورت موضوعی بر روی آن تمرکز شده ودست مایه مصلحت سنجی و ملاحظات سیاسی بسیاری شده است.
وی ادامه داد: آیت الله محمد واعظزاده جزو نادرترین کسانی بودند که معنا، مفهوم وضرورت تقریب را با همه وجود خود درک و لمس کرده و به آن باور داشته بودند. وی عمری طولانی را در راستای اهداف و مقاصد تقریبی به شایستگی سپری کردند و آثار بسیار ماندگاری از خود در این زمینه به یادگار گذاشتند.
فخلعی با اشاره به کلید واژههای وحدت اسلامی، همگرایی، همبستگی و همچنین تقریب مذاهب اسلامی، ابراز کرد: در خصوص تقریب معناهای گستردهای رواج یافته است از جمله برخی بر این باورند که تقریب به معنای تجمیع مذاهب در یکدیگر و تأسیس یک مذهب جدید با استفاده از مشترکات مذاهب است، برخی نظریه اسلام تحت عنوان مذاهب اسلام بدون فقهی را مطرح کردند و بر این باور هستند که ما باید مروج تخیر بین مذاهب باشیم.
وی بیان کرد: انسانها آزاد هستند تا در میدان مذاهب آنگونه که دوست دارند، باشند و هر مذهبی را که دوست دارند انتخاب کنند. طی سالهای بعد از پیروزی انقلاب و در عصر جمهوری اسلامی ایران معنا و مفهوم سیاسی از تقریب ترویج شده و یا به تعبیری مسئله تقریب بر مبنای بعضی از مصلحتسنجیهای سیاسی مطرح شده است.
فخلعی با بیان اینکه در نگاه برخی، تقریب بین مذاهب یک تاکتیک و تمهید ضروری است زیرا اختلافهای عمیق و همه جانبه بین مذاهب وجود دارد، ابراز کرد: امروز با توجه به خطرهایی که کیان مسلمانان را تهدید میکند و توطئههای استکبار علیه مسلمانان، مذاهب باید اختلافات را فراموش کنند و در صفی متحد و منسجم در برابر دشمنان ایستادگی کنند.
استاد دانشگاه فردوسی با بیان اینکه این معنای سیاسی تقریب هم نمیتواند از پایه و اساس قوی و مستحکمی برخوردار باشد، افزود: تقریب بین مذاهب کوششی مستمر و مبارک در جهت نزدیک کردن مذاهب به یکدیگر از طریق تفاهم و تعامل مشترک در همه میادین نظر و عمل است؛ البته فقط ابعاد نظری و تئوری را در بر نمیگیرد، بلکه شامل ابعاد عملی و تئوری مذاهب اسلامی نیز میشود.
فخلعی در تعریف تقریب، گفت: تقریب به معنای تفاهم مشترک به همه میادین نظری و عملی با تأکید بر مشترکات و تقویت روحیه مدارا به عنوان یک فضیلت اخلاقی و آکنده از مهر و عواطف اسلامی است که در شرایط فعلی این معنا باید ترویج یابد..
وی بیان کرد: موانع اخلاقی مهمترین عامل در وضعیت تأسف بار عالم اسلام و روابط میان مذاهب اسلامی است که از مهمترین این موارد میتوان به خودبینی، خودحقپنداری، تحجر، خشونت، افراطیگری که از جدیترین موانع راه وحدت اسلامی اشاره کرد.
وی بیان کرد: بعضی از گروههای مسلمان خود را مفسر انحصاری دین مینامند و برداشت و نظریه اجتهادی خود را اسلام محض میدانند و هر که در این باور با آنها شریک نباشد به اتهام شرک وضلالت طرد میشود. این چیزی است که در تئوری وهابیت تعریف میشود البته تمام مخاطب آن وهابیت نیست و میتواند مخاطبهای دیگری هم داشته باشد.
فخلعی با اشاره به اینکه خشونت فکری، بسترساز خشونتهای فیزیکی است، گفت: اگر امروزه این خشونتهای وحشتناک در چهره و قامت دولت خودخوانده داعش میبینیم، حاصلی از خشونتهای فکری است؛ این باور به دور از حقیقت نیست و جهان اسلام در دهههای اخیر بیش از هر دوره تاریخی به این خشونتها مبتلا شده است.
استاد دانشگاه فردوسی، جهل را دومین مانع تقریب عنوان کرد و ادامه داد: تلاشهای قابل قبولی از دو سو شاهد هستیم که سعی در شناخت واقعی آرا و افکار درون مذاهب و رقبای مذهبی یکدیگر دارند، از طرفی بسیاری از داوریها براساس کجفهمیها و دریافت ناقص از نقل قولها و حکایت غیر مستند صورت میگیرد.
فخلعی، یکی دیگر از موانع تقریب را عصبیت دانست و گفت: پیوندهای قومی، قبیلهای، نژادی، مذهبی، ملی و سیاسی جزو عصبیتهای مذموم هستند که پیامدهای ناگوار و نامطلوبی در پی دارند. غلبه کورکورانه، بیاعتنایی و بی احترامی و هیچ انگاشتن مقدسات و باورهای مذاهب از پیامدهای عصبیت است.
استاد دانشگاه فردوسی، خروج از دایره عدالت وانصاف در برخورد با رقیبان مذهبی را یکی از پیامدهای مهم عصبیت دانست و اظهار کرد: دیگر پیامد عصبیت، گسترش نزاعها و مشاجرات مذهبی است که وقایع دردناکی را این روزها در این خصوص شاهد هستیم.
وی، مانع دیگر در تقریب را موانع سیاسی اجتماعی، فرهنگی و تاریخی عنوان کرد و افزود: تحولات ناشی از بهار اسلامی و عربی در منطقه، ظهور پدیده داعش و وارد شدن اسلام سلفی در فاز مسلحانه از جمله پدیدههای به وجود آمده به دلیل همین موانع است. در عرصه فعالیتهای سیاسی با اوج گیری نهضت ارتباطات و راه افتادن صدها شبکه ماهوارهای در کنار صدها هزار پایگاه اینترنتی و انبوه شبکههای اجتماعی که رسالت خود را فروش مطاع مذهبی مطرح کردند، تقابل خشن و زیانبار مذاهب به اوج خود رسیده است.
فخلعی با اشاره به سیاست یک و بام و دوهوایی در موضوع وحدت ابراز کرد: چند روزی پرچم وحدت مذاهب اسلامی را بر میداریم و هفته وحدت را گرامی می داریم اما در مقابل گاهی شاهد رفتارهای متضاد با این وحدت هستیم؛ قرار است این سیاست یک بام و دو هوا تا کی ادامه پیدا کند و آیا از طریق چنین رویکردهایی میتوانیم احساس خوشبینی را به معنای واقعی در جهان اسلام ایجاد و تقویت کنیم. این اقدامات یک بام و دو هوایی سبب می شود سرنوشت حرکت تقریب در جهان اسلام در هالهای از ابهام و تردید قرار بگیرد.
استاد دانشگاه فدوسی ادامه داد: اگر بخواهیم جریان تقریب در این پیچ مهم تاریخی به حرکت خود ادامه دهد، نیازمند تقویت رویکرد عقلانی و اخلاقی به قضیه هستیم.
