بهره‌مندی از فرمایشات معصومین(ع) در عرصه نظریه‌پردازی و سیاست‌گذاری اقتصادی

به گزارش ایکنا از خراسان‌رضوی، عادل پیغامی، عضو کمیسیون اقتصادی شورای عالی انقلاب فرهنگی، امروز 17‌دی‌ماه در برنامه پنجمین نشست علمی کنفرانس ملی «امام رضا(ع) و علوم روز» با موضوع «بنیادهای اقصاد و اشتغال در تعالیم امام رضا(ع)» که به صورت آنلاین برگزار شد، با اشاره به تاملات روش‌شناختی مباحث ائمه‌اطهار(ع) و امام رضا(ع)، اظهار کرد: امام‌رضا(ع) وجود ربا را موجب این امر می‌داند که مردم از اعمال معارف اخلاقی، اقتصادی و... دور می‌شوند که در این راستا یک مدل ریاضی را در رساله دکتری خود، مطرح کردم و براساس این مدل ریاضی بر این عقیده هستم که ما در اقتصاد دارای یک ارزش پولی زمانی‌ و ارزش زمانی پول هستیم که در حقیقت این دو مورد را باید از یکدیگر تفکیک کنیم زیرا ارزش پولی زمانی در حقیقت مربوط به دنیای واقعیات و اقتصاد واقعی و مقوله ارزش زمانی پول نیز مربوط به پول است.

وی اضافه کرد: به تعبیری نیز ارزش پولی زمانی چون مربوط به دنیای واقعی است، مورد تایید اسلام بوده و ارزش زمانی پول هم مربوط به دنیای پولی است که اسلام این مورد را ربا دانسته و به نوعی این امر را به لحاظ شرعی و حقوقی مردود و نفی کرده است.

عضو هیئت علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه امام صادق(ع) عنوان کرد: در واقع مشکلی که امروزه با آن مواجه هستیم این است که عده‌ای در دنیای واقعی وقتی می‌خواهند ارزش پولی زمان را در معاملات سلف و سلم حساب کنند، ارزش زمانی پول را به عنوان هزینه فرصت خود حساب می‌کنند و به‌نوعی نرخ را از بازار پولی به بازار واقعی وارد می‌کنند که این کار به لحاظ شرعی و حقوقی خطاست.

پیغامی اظهار کرد: به لحاظ بحث‌های روش شناختی آنچه که مهم به نظر می‌رسد، این است که ما، در مراجعه به آنچه که نامش را «معارف وحیانی» گذاشته‌ایم که این معارف به شکل قرآن و سنت از طریق معصومین(ع) به دست ما رسیده، باید به‌نحوی باشد که با برداشت‌های ناقص خود تضعیفی نسبت به آن معارف نداشته باشیم و همچنین نوع استفاده ما از این منابع نیز منجر به این امر نشود که ذهنیتی برخلاف متن واقعی که به دست ما رسیده است، در ذهن مخاطب ایجاد شود.

وی خاطرنشان کرد: این دغدغه را دارم که وقتی ما از متون دینی، قرآن و روایات استفاده می‌کنیم و درصدد هستیم که مطلبی را به دانشجویان اقتصاد معرفی کنیم، باید سعی کنیم بیان ما به گونه‌ای باشد که ذهن آن‌ها را به سمتی سوق ندهیم که درنهایت سوالاتی را در خصوص مسائل دینی ما مطرح کنند که خارج از شان این معارف باشد.

قرآن در پی تربیت انسان است

عضو کمیسیون اقتصادی شورای عالی انقلاب فرهنگی گفت: قرآن همواره در پی تربیت انسان است و از این رو تعالیمی را در اختیار او قرار داده تا بتواند براساس آن تعالیم حرکت کند و در پی این امر نیست که بشر آنچه را که با عقل و ذهن خود تجربه می‌کند به آن هدف خود دست یابد، اما گاهی ما به نحوی این مطالب را مطرح می‌کنیم که برخی از افراد به خود اجازه می‌دهند که این سوال را مطرح کنند که مثلا امام رضا(ع) در مورد حباب‌ها در بازار سرمایه چه فرموده‌اند، این در حالی است که طبیعتا ما، مبادی و مبانی زیادی از آثار معصومین(ع) دریافت کرده‌ایم که می‌توانیم از این مبانی الهاماتی را دریافت کنیم و براساس آن، مسائل حباب را در بازار سرمایه حل کنیم.

پیغامی عنوان کرد: همچنین علاوه بر این موضوع نیز ضوابطی مانند عدم استثمار، عدم استقلال، عدالت، عدم ظلم به ما داده شده که این موارد را می‌توانیم بر مسائل اقتصادی پیاده کنیم، اما اگر مطلب به این نحو جلوه داده شود که معصومین(ع) نسبت به همه جزئیات اقتصادی نظراتی داشته‌اند، در این صورت برخی از محققان و پژوهشگران اقتصادی که کمتر با مبانی دینی اقتصادی آشنا هستند، ممکن است این ذهنیت در این افراد شکل گیرد که این تعالیم در اجزا و زوایای بسیاری از مسائل اقتصاد ناقص هستند.
وی اظهار کرد: به نظر می‌رسد گاهی در پی به دست آوردن تعالیم اقتصادی صرفا متکی بر اندیشه‌های یک امام باشیم که این کاری اشتباه است که در این صورت ما از نکات، تذکرات و فرمایشات سایر معصومین(ع) که همه این بزرگواران یک مجموعه واحدی هستند، خود را جدا کرده‌ایم و همواره با این اشتباه خود باعث می‌شویم که مخاطب و خواننده‌ را نیز دچار اشتباه کنیم.

عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) تاکید کرد: بنابراین باید گفت مواردی که در این بحث عنوان شد در حقیقت آسیب‌ شناسی پژوهش‌هایی است که تا کنون در زمینه اندیشه‌های اقتصادی معصومین(ع) انجام شده است.

پیغامی با بیان اینکه به نظر می‌رسد ما می‌توانیم در یک سه گانه‌ اموری، تعالیم این بزرگواران را تقسیم بندی کنیم و از فرمایشات و تعالیمشان در عرصه اقتصاد چه نظریه پردازی اقتصادی و چه سیاست‌گذاری اقتصادی بهره‌مند شویم، گفت: من این سه گانه ‌امور را در اصول عقاید، اخلاق و احکام خلاصه کرد‌ه‌ام و این در حالی است که دین هم به این سه گانه تقسیم می‌شود. آنچه که در احکام است طبیعتا باید و نبایدهایی است که در فقه شرعی و بر اساس فرمایشات معصومین(ع) و اجتهاد فقهای گرامی امروزه در دست ما قرار دارد.

وی خاطرنشان کرد: همواره ما ادبیات کامل، جامع و مفصلی به نام فقه‌الاقتصاد داریم که براساس این مقوله، طبیعتا باید و نبایدها، مستحبات، مکروهات، حلال و حرام‌هایی‌ را دریافت کرده‌ایم که مبتنی بر قرآن و فرمایشات معصومین(ع) است که چراغ راه ما هستند و احکام مورد نیاز ما در عرصه اقتصاد را به ما داده‌اند و همچنین در خصوص اخلاقیات نیز باید گفت که در بسیاری از تعالیم این بزرگواران این مقوله به ما منتقل شده است.

عضو کمیسیون اقتصادی شورای عالی انقلاب فرهنگی تصریح کرد: با توجه به اینکه اصول عقاید کلامی به اثبات وجود خدا منجر می‌شود اما من بر این باور هستم که اصول عقاید اقتصادی و سیاسی هم داریم و علاوه بر این نیز فقه ما هم به فقه اقتصاد و... تقسیم می‌شود، پس می‌توان گفت که ما در حوزه اصول عقاید اقتصادی نیازمند معارف معصومین(ع) هستیم، به تعبیر دیگر نیز ما در طرح اقتصاد اسلامی در بحث نظریه‌پردازی، سیاست‌گذاری و چه در ساماندهی فرهنگ خانوارها و افراد و همچنین سبک زندگی همواره به شدت نیازمند به این سه گانه امور هستیم.

ربا چگونه مبنای ظلم می‌شود؟

حجت‌الاسلام دکتر حسن آقانظری، عضو هیئت علمی اقتصاد و رئیس سابق پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، در ادامه این برنامه اظهار کرد: از امام رضا(ع) حدیثی در این خصوص که ربا چگونه می‌تواند مبنای ظلم قرار گیرد، نقل شده است. ما امروزه نیاز داریم که به بررسی اینکه ربا چگونه می‌تواند مبنای ظلم شود، بپردازیم. بوهن باور و سایر اقتصاد دادانان از سال‌های گذشته برای مقوله بهره، چندین توجیه علمی را مطرح کرده‌اند و به گونه‌ای که باور تمام عمر خود را به توجیه اینکه ترجیح زمانی پول را هیچ‌کس نمی‌تواند انکار کند پرداخت، این در حالی است که امروزه در معاملات پولی نمی‌توان که اثری از بهره مشاهده نشود.

وی اظهار کرد: همواره در تولید، توزیع درآمد و مصرف دولت، در بخش اقتصاد اسلامی اصلی تحت عنوان بهره و نرخ بهره اصل تاثیر گذاری محسوب می‌شود، به گونه‌ای که امروزه در تمام شریان‌های اقتصادی ربا جریان دارد و اگر می‌خواهیم کار کنیم.

آقانظری گفت: با توجه به اینکه در سال 61 دو ماده قانونی در مجلس شورای اسلامی تحت این عنوان که ربا حذف و قراردادها جایگزین شود، به تصویب رسید. اگر پس از آن مصوبه مجلس تمام مراکز علمی کار واقعی می‌کردند و رساله‌های دکتری نیز مشکلات عینی را که در بانک وجود داشت را از بین می‌بردند و راجع به این مشکلات اقدام جدی صورت می‌گرفت و این ساختار را به سمتی سوق می‌دادند که متناسب با این شود که نرخ بهره جدا و نرخ سود جایگزین جریان پول شود، در این صورت ما از نرخ بهره نجات پیدا می‌کردیم.

رئیس سابق پژوهشگاه حوزه و دانشگاه گفت: در کنار این مشکل نیز مشکلات فرهنگی دیگری هم داریم که بر این اساس، بهره به گونه‌ای شده که امروز وقتی از قرض‌الحسنه سخن به میان می‌آید همه مردم تصورشان این است که پول باید براساس قرض‌الحسنه و یا براساس قرض پول باید باشد. در حقیقت پول می‌تواند بر اساس نرخ سود در معاملات جریان پیدا کند. این در حالی است که قرض‌الحسنه یکی از معاملاتی است که باید در کنار ده‌ها قرارداد اقتصادی به کار گرفته شود که در این صورت زمینه توسعه هموار خواهد شد.

این عضو کمیته فقهی سازمان بورس تاکید کرد: در حقیقت ساختار بانک، کمتر مورد توجه توجه و بررسی قرار گرفته است و اگر این توجه و بررسی‌ها بیشتر شود، می‌توان شاهد این امر بود که از این مشکلات نجات پیدا خواهیم کرد.