کاربست تشبیه، استعاره و مجاز در زبان قرآن بسیار زیاد است

به گزارش ایکنا، کرسی علمی ترویجی با موضوع «نسبت زبان قرآن و زبان علم» از سوی پژوهشکده مطالعات میان رشته‌ای قرآن در دانشگاه شهید بهشتی، چهارشنبه 9 خردادماه به ریاست علیرضا طالب‌پور و با ارائه قاسم درزی و نقد‌های داوران مرتضی سلمان‌نژاد و فرزانه روحانی مشهدی و نظارت دبیر کرسی؛ زهرا بشارتی در سالن جلسات پژوهشکده مطالعات میان رشته‌ای قرآن برگزار شد.

درزی ابتدا به بیان مسئله این تحقیق مبنی بر نسبت زبان قرآن با زبان علم اشاره کرد و گفت: این پژوهش به دنبال پاسخ به این پرسش است که سبک و زبان قرآن چه نسبتی با زبان علم دارد؟ و اهمّ تمایز‌های زبان این دو با یکدیگر چیست.

وی با ارائه یک دسته‌بندی 4 تایی به اهمّ این تمایز‌ها پرداخت و گفت: اول؛ کاربستِ ابهام و ایهامِ زبانی. زبان قرآن با برجستگی بُعد ادبی مملو از ابهام و ایهام است حال آنکه کاربست این ویژگی در زبانِ علم مرسوم نیست و غالباً نقصی برای گزاره‌های علمی محسوب می‌شود. دوم؛ کاربستِ تشبیه، استعاره، و مجاز در زبان قرآن بسیار برجسته، پرکاربرد، پیچیده و حداکثری است حال آنکه در زبانِ علم کاربردی کمینه و حداقلی دارد و در صورت کاربست نیز ساده و فارغ از پیچیدگی‌هایی است که در متون ادبی دارد. سوم؛ کل‌نگری و چندمعنایی بخش مهمی از واژگان و گزاره‌های قرآنی را شامل می‌شود و مبتنی بر آن توسعه معنایی و شمول مفهومی در قرآن به خوبی قابل توجیه است. امّا کل‌نگری و چندمعنایی عموماً ضعف و نقیصه برای گزاره‌های علمی محسوب می‌شود. چهارم؛ کاربستِ زبانِ خطابه و دیالوگ یکی دیگر از ویژگی‌های زبان قرآن است حال آنکه عموماً زبان علم عاری از زبان خطابی و دیالوگ است.

در ادامه مرتضی سلمان‌نژاد تاکید کرد: طرح ارائه شده ناظر بر تحذیر روش‌شناختی در نوع پژوهش‌هایی است که در مطالعات میان رشته‌ای قرآن و علوم به طور کامل انجام می‌شود. لکن باید در نظر داشت تقلیل زبان قرآن به ادبیات قابل قبول نیست.

وی سپس به بحث فاصله زبانی، تاریخی و فرهنگی به دلیل تقلیل دادن به ادبیات اشاره کرد.

فرزانه روحانی مشهدی، به عنوان ناقد دوم این سؤال را مطرح کرد که تبیین تمایز‌های زبانی قرآن و علم در کدام رویکرد علمی چالش‌آفرین بوده است که این پژوهش راه آن را هموار نماید.

روحانی سپس این نکته را مطرح کرد که این دیدگاه صرفا می‌تواند نظرات افراطی درباره رابطه قرآن و علم را نقد کند و طرفداران زیادی ندارد؛ لذا فایده آن زیرسؤال است مگر آن که ایشان به طور واقع‌گرا نمونه‌های ارتباط علم و قرآن را مطالعه نموده و چالش‌ها را از آن موارد واقعی استخراج کند.

همچنین، در پایان علیرضا طالب‌پور پس از مشورت با اعضای جلسه، با نظرداشت رأی داوران، جمع‌بندی جلسه را مثبت ارزیابی کرد و با اعمال اصلاحات مختصر در طرحنامه، این کرسی علمی - ترویجی را مورد قبول اعلام کرد.

گزارش از عطاالله اسماعیلی