نخستین گام در مسیر تقوا، شنیدن با فروتنی و پذیرش حقیقت است

به گزارش ایکنا از خراسان‌رضوی، محمدعلی انصاری، صاحب تفسیر مشکاة، در نشستی که محتوای آن از کانال‌های مجازی منتسب به این مفسر قرآن کریم منتشر می‌شود، با موضوع «شیوه‌نامه‌ تقوا به بیان امیرالمومنین(ع)(قسمت اول)» اظهار کرد: حضرت امیرالمؤمنین(ع) در یکی از خطبه‌های خود با تأکید بر اهمیت عملی تقوا، مخاطبان را برای ورود به بخش عملیاتی سخنانشان آماده ساختند. ایشان معتقدند که اگر بخواهیم محور اصلی نهج‌البلاغه را در پنج کلمه خلاصه کنیم، بدون شک «تقوا» یکی از مهم‌ترین آن‌هاست، چراکه تمامی سخنان ایشان حول محور تقوا و اتصال انسان به خداوند و رعایت اخلاق الهی شکل گرفته است. حضرت فرمودند که سرمایه‌گذاری اصلی انسان بر روی تقواست و هیچ موضوعی در نهج‌البلاغه، افق‌هایی به گستردگی و ژرفای تقوا ندارد؛ هیچ اندیشه انسانی دیگری پیش از ایشان یا پس از ایشان نتوانسته چنین مطالبی را در باب تقوا بیان کند.

وی ادامه داد: با تأکید بر عبارت «فتق الله»، حضرت از مخاطبان خواستند که تقوای الهی را پیشه کنند و جان و روح خود را با سازوکارهایی که خداوند بیان کرده است حفظ نمایند. سپس، حضرت به توضیح عملی شیوه‌های تحصیل تقوا پرداختند و راهکارهایی ارائه کردند که هر یک نقشی اساسی در شکل‌گیری و تحکیم فضایل اخلاقی انسان دارد. ایشان نخست به اهمیت شنیدن حقایق با خشوع اشاره کردند و بیان داشتند که بسیاری از انسان‌ها به دلیل غرور و کبر درونی، از پذیرش حقیقت سر باز می‌زنند؛ غروری که مانع عطش فراگیری و شناخت حقایق می‌شود و تا زمانی که شکسته نشود، انسان آمادگی یادگیری نخواهد داشت. بنابراین، نخستین گام در مسیر تقوا، شنیدن با فروتنی و پذیرش حقیقت است، به گونه‌ای که کبر و حجب درونی کنار گذاشته شود و انسان بتواند با جان و دل حقیقت را دریابد.

صاحب تفسیر مشکاة بیان کرد: در ادامه، حضرت بر اهمیت اعتراف به لغزش‌ها و اصلاح آن‌ها تأکید کردند. ایشان یادآور شدند که هر گناه یا خطایی مانند زخمی در وجود انسان است که نیازمند ترمیم و جبران است و تا انسان به اشتباه خود اعتراف نکند، روند ترمیم و بازسازی اخلاقی به تأخیر می‌افتد. متقیان کسانی هستند که پس از هر لغزش، سریعاً متوجه خطای خود می‌شوند و برای اصلاح و جبران آن اقدام می‌کنند؛ اعتراف به خطا، نشانه‌ای از مسئولیت‌پذیری و رشد اخلاقی انسان است که مسیر رسیدن به تقوا را هموار می‌کند.

انصاری افزود: همچنین حضرت به حالت وجدان و حزن مبارک اشاره کردند؛ حالتی که در دل مومن هنگام یاد خداوند ایجاد می‌شود و با اضطراب و اشتیاق همراه است. این حزن و اضطراب نه تنها تخریب‌گر نیست، بلکه انسان را آباد و متصل به عمل می‌سازد و شور و شعور حاصل از آن، به خروجی عملی مؤثر و مفید منجر می‌شود. حضرت تأکید کردند که این حالت احساسی و معرفتی، وقتی با شعور و آگاهی همراه شود، انسان را به اوج تقوا می‌رساند و موجب می‌شود اعمال او در مسیر الهی مفید و ارزشمند باشد.

وی تصریح کرد: به این ترتیب، حضرت امیرالمؤمنین(ع) با ترسیم مسیر عملی و روانشناختی رسیدن به تقوا، هم ضرورت آن را برای انسان روشن ساختند و هم سازوکارهای تحصیل آن را ارائه نمودند؛ از شنیدن حقایق و خضوع در برابر آن، تا اعتراف به لغزش‌ها و اصلاح آن‌ها و تجربه حزن و اشتیاق معنوی، تمامی این مراحل به انسان کمک می‌کند تا به تقوای حقیقی دست یابد و زندگی خود را بر مدار اخلاق و الهیات سامان دهد.