آثاری که فضای مجازی بر روان و جسم کودک میگذارد
یک روانشناس بالینی گفت: تأثیرات شناختی و ذهنی، هیجانی و روانی، جسمی و فیزیولوژیکی و اجتماعی و رفتاری از جمله آسیبهای فضای مجازی بر کودکان است.
رسالت رسانههای متعهد، ارتقای سواد رسانهای در جامعه و صیانت از هویت دیجیتال نسل آینده در جامعه است، جامعهای که بنیان آن بر خانواده استوار میشود. خانواده، نخستین مدرسه تربیت و زیربنای خودسازی انسان است و هرگونه بروز اختلال در این نهاد، پیامدهای گستردهای بر سلامت اجتماعی و فرهنگی خواهد داشت.
بیسوادی رسانهای در خانوادهها میتواند زمینهساز بحرانهای هویتی در نسل جدید شود. کودکانی که بدون هدایت و چارچوب وارد فضای مجازی میشوند، در معرض اعتیاد رفتاری، اختلال هیجانی و بحران هویت دیجیتال قرار میگیرند. خبرگزاری ایکنا، بنابر رسالت رسانهای خویش در تبیین مسائل فرهنگی و تربیتی، با توجه به ضرورت پرداختن به این موضوع، سلسله گفتوگوهایی را با کارشناسان روانشناسی، جامعهشناسی و تعلیم و تربیت آغاز کرده است. این مجموعه با عنوان «نجات هویت دیجیتال با سواد رسانهای» تلاش دارد ابعاد مختلف این چالش را بررسی کند و راهکارهایی علمی و کاربردی برای خانوادهها، مدارس و سیاستگذاران ارائه دهد تا مسیر تربیت نسل آینده روشنتر و ایمنتر شود.
چهارمین شماره از این پرونده خبری و گفتوگو با احمد ترابی، روانشناس بالینی را با هم میخوانیم:
در دنیای امروز، فضای مجازی به بخش جداییناپذیر زندگی کودکان تبدیل شده است، هرچند این فضا میتواند فرصتی برای یادگیری، خلاقیت و ارتباط باشد، اما استفاده افراطی و کنترلنشده از آن، بر ذهن، روان و بدن کودک آثار عمیقی برجای میگذارد.
بیشتر بخوانید:
۱.تأثیرات شناختی و ذهنی: فضای مجازی بهویژه بازیهای دیجیتال و شبکههای اجتماعی، نظام توجه و پردازش اطلاعات کودک را دگرگون میکند.
الف) کاهش تمرکز و حافظه فعال: استفاده طولانی از صفحات دیجیتال موجب تحریک مداوم سیستم پاداش مغز (دوپامین) میشود و در نتیجه، مغز کودک به تحریک سریع و لحظهای عادت میکند. این امر توانایی تمرکز بر فعالیتهای عمیقتر مثل مطالعه یا گوش دادن را کاهش میدهد.
ب) ضعف در تفکر انتقادی و حل مسئله: کودکانی که زمان زیادی در فضای مجازی میگذرانند، کمتر درگیر تجربههای واقعی و چالشهای فکری میشوند. در نتیجه، مهارتهای تحلیل، تصمیمگیری و خلاقیت در آنان ضعیفتر رشد میکند.
ج) پردازش سطحی اطلاعات: مواجهه پیدرپی با حجم زیاد دادهها و تصاویر کوتاه، موجب میشود ذهن کودک به درک سریع و سطحی خو بگیرد و از درک عمیق مطالب بازبماند.
۲.تأثیرات هیجانی و روانی: الف) وابستگی هیجانی و اعتیاد رفتاری: فضای مجازی از طریق پاداشهای فوری (لایک، امتیاز، پیروزی در بازی) احساس لذت لحظهای ایجاد میکند. این پاداشها باعث ترشح دوپامین در مغز شده و کودک را به استفاده مکرر وادار میکنند؛ مشابه با مکانیسم اعتیاد.
ب) کاهش عزتنفس و هویت واقعی: مقایسه خود با دیگران در شبکههای اجتماعی میتواند احساس ناکافیبودن و شرم ایجاد کند. کودک بهجای کشف هویت واقعی، در پی تأیید مجازی میرود.
ج) اضطراب، بیقراری و پرخاشگری: دسترسی افراطی به محتواهای هیجانبرانگیز، موجب تحریک بیشازحد سیستم عصبی میشود. هنگام قطع دسترسی، کودک دچار بیحوصلگی، پرخاش یا اضطراب میشود که نشانههایی مشابه سندرم ترک در اعتیاد.
د) انزوای اجتماعی: وابستگی به ارتباطات مجازی، مهارت تعامل چهرهبهچهره، همدلی و حل تعارض را تضعیف میکند و کودک را از روابط واقعی دور میسازد.
۳.تأثیرات جسمی و فیزیولوژیک: الف) اختلال در خواب: نور آبی صفحه نمایش باعث کاهش ترشح ملاتونین و اختلال در ریتم شبانهروزی میشود که نتیجه آن بیخوابی، خواب سبک و خستگی صبحگاهی است.
ب) کاهش فعالیت بدنی و چاقی: نشستن طولانیمدت در برابر صفحهنمایش باعث کمتحرکی، ضعف عضلات، افزایش وزن و مشکلات قامتی (قوز، درد گردن و کمر) میشود.
ج) خستگی چشم و مشکلات بینایی: خیرهشدن مداوم به صفحه روشن میتواند موجب خشکی چشم، تاری دید و خستگی چشمی مزمن میشود.
د) تغذیه نامنظم: بسیاری از کودکان هنگام تماشای موبایل یا بازی غذا میخورند. این رفتار موجب پرخوری، چاقی و بینظمی در اشتها میشود (رفتار شرطیشده با محرک دیجیتال).
۴.تأثیرات اجتماعی و رفتاری: الف) کاهش مسئولیتپذیری و نظم شخصی: کودکانی که ساعتهای طولانی در فضای مجازیاند، در انجام تکالیف، نظم خواب و مشارکت خانوادگی ضعف دارند.
ب) تغییر در الگوهای گفتار و ارزشها: قرار گرفتن در معرض محتوای ناسازگار با سن، موجب الگوبرداری نادرست در گفتار، پوشش یا رفتار اجتماعی میشود.
انتهای پیام
