نقش اعتقادات دینی در تعدیل استرس روانی دوران جنگ
سعیده سادات موسوینیا گفت: در شرایطی مانند جنگ که ترس، ناایمنی و تهدید دائمی وجود دارد، افراد به منابعی نیاز دارند که در آنها احساس معنا، امنیت و امید ایجاد کند که باورهای دینی در این زمان، دقیقاً چنین نقشی ایفا میکنند.
سعیدهسادات موسوینیا، عضو هیئت علمی الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان در گفتوگو با ایکنا از خراسان رضوی در خصوص نقش فرهنگ و اعتقادات دینی در تعدیل استرس روانی دوران جنگ اظهار کرد: وقتی فرد باور دارد که خداوند منشأ آرامش، قدرت برتر و حاکم بر آسمانها و زمین است، این جهانبینی احساس کنترل درونی را افزایش میدهد. در روانشناسی به این تجربه کاهش حس بیقدرتی و افزایش مرکز کنترل درونی _ معنوی گفته میشود. باورهایی مثل برگی از درخت نمیافتد مگر به اذن خدا باعث میشود فرد تهدیدهای بیرونی را مطلق و بیمهار نبیند.
وی ادامه داد: در دوران جنگ، چنین اعتقادی از چند طریق استرس را کاهش میدهد؛ تفسیر تهدیدها در چارچوب معنوی و نه صرفاً مادی و افزایش انگیزه و تحمل دشواریها از طریق احساس همراهی با پیامبران و صالحان و این همان چیزی است که در علوم رفتاری، تابآوری معنوی نامیده میشود. در شرایطی مانند جنگ که ترس، ناایمنی و تهدید دائمی وجود دارد، افراد به منابعی نیاز دارند که در آنها احساس معنا، امنیت و امید ایجاد کند که باورهای دینی در این زمان، دقیقاً چنین نقشی ایفا میکنند.
موسوینیا در پاسخ به این پرسش دعا که در زمانهای بحرانی و جنگ در کاهش اضطراب و افسردگی افراد مبتلا به اختلالات روحی چه نقشی دارد، بیان کرد: دعا دو بُعد عمده روانشناختی و معنوی دارد؛ از منظر روانشناختی، دعا، روندی شبیه تخلیه هیجانی و گفتوگوی درونی سازنده ایجاد میکند، فرد افکار آشفته را صورتبندی کرده و احساس کنترل بیشتری پیدا میکند.
عضو هیئت علمی الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان افزود: وقتی فرد در شرایط بحرانی، خود را در ارتباط با قدرت مطلق و خیرخواه حس میکند، اضطراب مرتبط با ناتوانی و آینده مبهم کاهش مییابد. احساس پناه بردن، شنیده شدن و تحت مراقبت بودن از سازوکارهای مؤثر دعاست و همین موارد باعث کاهش افسردگی (که اغلب با احساس تنهایی و بیمعنایی همراه است) میشود. قرآن نیز آرامش قلبی را در ذکر میداند: «الا بذکر الله تطمئن القلوب»؛ یعنی دعا، آرامشی عمیقتر از روشهای صرفاً فیزیولوژیک ایجاد میکند، چون ریشه در معنا و ارتباط دارد.
وی در خصوص تفاوت میان اثربخشی دعا و تمرینات ذهنآگاهی در کاهش استرس بیان کرد: ذهنآگاهی (mindfulness)، تکنیکی مؤثر برای کاهش تنش جسمی و ذهنی است. تنفس مرحلهای، آرامسازی عضلانی و تمرکز بر لحظه حال میتوانند تنش بدنی را پایین بیاورند، اما تأثیر آنها بیشتر کوتاهمدت است و معمولاً نیاز به تکرار مداوم دارند و در مقابل، دعا علاوه بر ایجاد آرامش لحظهای، نوعی اطمینان قلبی ایجاد میکند که مبتنی بر باور به حکمت و قدرت الهی است.
موسوینیا گفت: تفاوت اصلی میان دعا و ذهنآگاهی این است که ذهنآگاهی، آرامسازی فیزیولوژیک و شناختی موقت است، اما دعا آرامش معنوی، ارتباطی و وجودی پایدارتر است. دعا همچنین امید، معنا و احساس همراهی میدهد، چیزی که در اضطراب و افسردگی بسیار حیاتی است. مواردی مانند قرائت سوره فتح و دعای توسل نیز در همین دسته قرار میگیرند، زیرا آنها احساس حضور، ارتباط و حمایت معنوی ایجاد میکنند که در کاهش تنش نقش مهمی دارد و به عبارت دیگر ذهنآگاهی به انسان آرامش سطحی، اما دعا آرامش عمیقتر و ریشهدارترمیدهد.
انتهای پیام
